جنجال زیست‌محیطی گوگل در فنلاند؛ نابودی جنگلی به وسعت ۵۰۰ زمین فوتبال برای دیتاسنتر هوش مصنوعی!

نهاد نظارتی فنلاند (LVV) در حال بررسی این موضوع است که آیا واحد محلی گوگل، حدود ۳۰۰ هکتار از اراضی جنگلی نزدیک منطقه «موهوس» (Muhos) را پیش از تکمیل ارزیابی‌های قانونی زیست‌محیطی صاف و پاک‌تراشی کرده است یا خیر.

بر اساس گزارش‌ها، نزدیک به ۳۰۰ هکتار از جنگل‌های فنلاند — که معادل مساحت تقریبی ۵۰۰ زمین فوتبال است — برای توسعه دیتاسنترهای گوگل با خاک یکسان شده؛ آن‌هم در شرایطی که فرایندهای ارزیابی اثرات زیست‌محیطی این پروژه هنوز به پایان نرسیده بود. در واقع اول درخت‌ها را قطع کردند و جنگل را تراشیدند، در حالی که بررسی‌های قانونی زیست‌محیطی هنوز روی کاغذ ادامه داشت!

آژانس نظارتی فنلاند یعنی LVV در حال تحقیق روی این پرونده است تا مشخص شود آیا شرکت «Tuike Finland Oy» (شرکت مجری پروژه‌های گوگل در فنلاند)، پیش از آغاز تغییر کاربری دائمی بیش از ۲۰۰ هکتار زمین، در تکمیل ارزیابی‌های الزامی زیست‌محیطی کوتاهی کرده است یا نه. البته هنوز هیچ حکم قانونی یا تخلف قطعی صادر نشده و این ماجرا فعلاً در مرحله بازرسی و استعلام نظارتی قرار دارد، نه یک دادگاه و محکومیت رسمی.

این تخریب گسترده اراضی بخشی از یک برنامه بسیار بزرگ‌تر به حساب می‌آید. به گزارش رویترز، گوگل از سرمایه‌گذاری سنگین حداقل ۱۳ میلیارد یورویی در زیرساخت‌های هوش مصنوعی فنلاند تا سال ۲۰۲۸ خبر داده است؛ پروژه‌ای عظیم که احداث و توسعه دیتاسنترها در شهرهای هامینا، کایانی، موهوس و والا را شامل می‌شود و گوگل آن را بزرگ‌ترین تک‌سرمایه‌گذاری تاریخ خود در اروپا معرفی کرده است.

در این میان، هر دو طرف موضع سفت و سختی گرفته‌اند. نمایندگان گوگل به خبرگزاری فرانسه (AFP) اعلام کرده‌اند که «عملیات قطع درختان کاملاً با الزامات قانون جنگل‌داری فنلاند مطابقت داشته است». آن‌ها همچنین تأکید کرده‌اند که پیش از شروع کار، پایش‌های بوم‌شناسی لازم انجام شده و بخش‌هایی از منطقه که ارزش زیست‌محیطی بالایی داشته‌اند، در طول عملیات دست‌نخورده باقی مانده و حفاظت شده‌اند.

اما «هانا هالمینپا» (Hanna Halmeenpää)، رئیس انجمن حفاظت از طبیعت فنلاند، این ادعاها را قبول ندارد. او می‌گوید تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهند که چهار منطقه شناسایی‌شده به‌عنوان سایت‌های طبیعی در طرح محلی، با بولدوزر صاف شده‌اند و این اتفاق می‌تواند کریدورهای تردد حیات‌وحش و گونه‌های پرندگان محلی را به خطر بیندازد و چرخه زندگی آن‌ها را مختل کند.

هالمینپا در گفت‌وگو با خبرگزاری AFP صراحتاً گفت: «به نظر ما، تا زمانی که مشخص نشود آیا این پروژه کاملاً منطبق بر قانون است یا نه، تمام عملیات‌های ساخت‌وساز در این کارگاه باید متوقف شود.» این انجمن رسماً از سازمان LVV خواسته است تا جلوی ادامه کار را بگیرد؛ هرچند بر اساس گزارش‌های موجود، هنوز هیچ دستوری مبنی بر تعلیق یا توقف پروژه صادر نشده است.

ریشه این اختلاف، یک چالش اساسی در «تقدم و تأخر مراحل کار» است که ابعادی فراتر از این یک پروژه دارد. واقعیت این است که زیرساخت‌های هوش مصنوعی صرفاً چند خط کد در فضای ابری نیستند؛ آن‌ها روی زمین واقعی، با بتن، برق، آب و چوب ساخته می‌شوند. وقتی سرعت پروژه‌های عظیم دیتاسنتر از فرآیند ارزیابی‌های محیط‌زیستی سبقت می‌گیرد، هزینه‌های سنگین بوم‌شناختی پیش از آنکه کسی مجوزی برایشان صادر کرده باشد، به بار می‌آیند و طبیعت را قربانی می‌کنند.

حالا سازمان نظارتی LVV باید مشخص کند آیا رعایت الزامات قانون جنگل‌داری به‌تنهایی کافی بوده است یا خیر، آن‌هم وقتی ارزیابی جامع‌تر و جداگانه اثرات زیست‌محیطی هنگام قطع درختان هنوز ناتمام بوده است. این تفاوت حقوقی میان مجوزهای عادی قطع درختان و ارزیابی‌های الزامی اثرات زیست‌محیطی، همان شکاف قانونی بزرگی است که این تحقیق باید تکلیفش را روشن کند؛ تصمیمی حساس که نتیجه آن می‌تواند به یک رویه حقوقی مهم در سرتاسر اروپا برای برخورد با پروژه‌های غول‌پیکر دیتاسنترهای هوش مصنوعی تبدیل شود.