ماراتن شرکت‌ها برای شکار پردازنده‌های انویدیا؛ غول‌های فناوری چطور به چیپ‌های کمیاب هوش مصنوعی می‌رسند؟

مارک بنیوف، مدیرعامل سیلزفورس (سمت چپ)، و جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، در جریان کنفرانس دریم‌فورس ۲۰۲۶ (Dreamforce) در سان‌فرانسیسکو، کالیفرنیا.

دیوید پل موریس | بلومبرگ | گتی ایمیجز

پردازنده‌های گرافیکی (GPU) انویدیا این روز‌ها حکم طلا را در دنیای هوش مصنوعی دارند و به پرطرفدارترین تراشه‌های بازار تبدیل شده‌اند. تقاضا برای این چیپ‌ها آن‌قدر وحشتناک بالاست که ارزش بازار این غول تراشه‌سازی همین هفته با ثبت یک رکورد تاریخی دیگر، به مرز باورنکردنی ۶ تریلیون دلار نزدیک شد.

در حال حاضر مشتریان و شرکت‌ها راه‌های مختلفی را برای دسترسی به این پردازنده‌ها امتحان می‌کنند؛ از غول‌های سنتی ابری مثل آمازون، مایکروسافت و گوگل گرفته تا ارائه‌دهندگان ابری نسل جدید یا اصطلاحاً «نئوکلادها» (Neoclouds) مانند کورویو (CoreWeave). علاوه بر این، بازارهای آنلاین گوناگون و حتی خرید مستقیم این سخت‌افزارهای فوق‌العاده گران‌قیمت هم روی میز است.

این عطش پایان‌ناپذیر بازار برای انویدیا چیزی جز رشد توقف‌ناپذیر به همراه نداشته؛ تا جایی که مدیران شرکت درآمد سه‌ماهه منتهی به اکتبر را ۱۰۸ میلیارد دلار پیش‌بینی کرده‌اند که در مقایسه با سال گذشته جهش خیره‌کننده ۸۹ درصدی را نشان می‌دهد.

اما این تنوع گزینه‌ها برای شرکت‌هایی که از همین حالا (یا حتی از دیروز!) به توان پردازشی نیاز دارند، می‌تواند حسابی سردرگم‌کننده و دردسرساز باشد.

سال‌هاست که ارائه‌دهندگان زیرساخت‌های ابری در صدر جدول خریداران انویدیا جا خوش کرده‌اند، اما مشتریان این شرکت روز‌به‌روز در حال متنوع‌تر شدن هستند. بر اساس یک گزارش مالی رسمی، در سه‌ماهه منتهی به ژوئیه، ۵ مشتری مختلف هرکدام دست‌کم ۱۰ درصد از مطالبات وصولی انویدیا را به خود اختصاص داده‌اند؛ رقمی که در ماه ژانویه تنها ۳ مشتری بود.

مؤسسه تحقیقاتی سمی‌آنالیسیس (SemiAnalysis) اعلام کرده که تا ماه سپتامبر، ۳۲۳ ارائه‌دهنده پردازنده‌های گرافیکی انویدیا در بازار فعال بوده‌اند؛ رقمی که در کم‌تر از ۱۱ ماه گذشته از ۲۰۹ شرکت به این عدد جهش کرده است.

جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، ماه گذشته در کنفرانس فناوری گلدمن ساکس در سان‌فرانسیسکو گفت: «به‌زودی شاهد نسل کاملاً جدیدی از نئوکلادهای فوق‌العاده هیجان‌انگیز خواهید بود که مجموع سفارش‌های ثبت‌شده و تحویل‌نشده‌شان به صدها میلیارد دلار می‌رسد.»

در ادامه نگاهی می‌اندازیم به راه‌های مختلفی که شرکت‌ها برای دستیابی به این پردازنده‌های گرافیکی کمیاب در پیش می‌گیرند و مزیت هرکدام از این روش‌ها را بررسی می‌کنیم:

غول‌های ابری سنتی (هایپراسکِیلرها)

بسیاری از شرکت‌های بزرگ سالانه ده‌ها میلیون دلار پای خدمات ابری متنوع آمازون، گوگل و مایکروسافت می‌ریزند. از زمان عرضه چت‌جی‌پی‌تی در سال ۲۰۲۲، شرکت‌ها بیش از هر زمان دیگری برای دریافت پردازنده‌های گرافیکی به این هایپراسکِیلرها هجوم آورده‌اند تا بتوانند پردازش‌های سنگین هوش مصنوعی مولد را اجرا کنند.

بزرگ‌ترین مزیت این غول‌های ابری، اعتبار و خوش‌نامی آن‌هاست. وقتی یک شرکت نرم‌افزاری پردازنده‌ها و زیرساخت‌های خود را از آمازون یا مایکروسافت تأمین می‌کند، دیگر نگران زیر سؤال رفتن امنیت یا پایداری سرورهایش از طرف مشتریان سازمانی نخواهد بود.

تابلوی مایکروسافت اجور (Microsoft Azure) در نمایشگاه کنفرانس Nvidia GTC در سن خوزه کالیفرنیا.

دیوید پل موریس | بلومبرگ | گتی ایمیجز

بیندو ردی، مدیرعامل استارتاپ دستیار هوش مصنوعی آباکوس (Abacus)، با اشاره به زیرساخت ابری مایکروسافت می‌گوید: «وقتی با مشتری‌های بزرگ سازمانی وارد مذاکره می‌شوید، خیلی فرق می‌کند که پردازشگر پشتیبان شما اجور باشد؛ این نام اعتماد می‌آورد.»

بر اساس آمار‌های مؤسسه پژوهشی گارتنر (Gartner)، در طول یک سال گذشته آزمایشگاه‌های پیشرو هوش مصنوعی نظیر آنتروپیک و اوپن‌ای‌آی متعهد شده‌اند که بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار به پای سرویس‌های آمازون و مایکروسافت بریزند؛ دو شرکتی که در سال ۲۰۲۵ کنترل ۵۹ درصد از کل بازار زیرساخت‌های ابری جهان را در دست داشتند.

هاردیپ سینگ، تحلیل‌گر گارتنر می‌گوید: «غول‌های ابری به خاطر بیش از ۱۰ سال سابقه و ارائه بسته‌های کامل نرم‌افزاری و سخت‌افزاری، بهترین گزینه برای جلب اعتماد شرکت‌ها هستند.» با این حال، او اشاره می‌کند که این شرکت‌ها همیشه هم تعداد پردازنده کافی برای برآورده کردن اشتهای سیری‌ناپذیر غول‌های سازمانی در انبار ندارند.

اندی جاسی، مدیرعامل آمازون، در ماه ژوئیه در جمع تحلیل‌گران اعتراف کرد که این پیشگام حوزه ابری نمی‌تواند تمام تقاضای سنگینی را که برای امسال پیش‌بینی می‌کند پوشش دهد.

او حتی فراتر رفت و گفت: «معتقدم این کمبود و فشار تقاضا تا سال ۲۰۲۷ هم با ما خواهد بود.»

نئوکلادهای پرچمدار و سرشناس

واقعیت این است که اگر غول‌های ابری سنتی پاسخگوی همه نیازها بودند، شرکت‌های نوظهور ابری یا همان نئوکلادها مثل قارچ رشد نمی‌کردند!

استارتاپ مودال (Modal) که محیط‌های امن مجازی (سندباکس) برای فعالیت ایجنت‌های هوش مصنوعی فراهم می‌کند، کارش را با غول‌های ابری شروع کرد اما در ادامه به سراغ نئوکلادهای بزرگ رفت. اریک برناردسون، مدیرعامل مودال می‌گوید این استارتاپ حالا از خدمات ۲۵ نئوکلاد مختلف به صورت همزمان استفاده می‌کند!

او می‌گوید: «از غول‌های ابری نهایتاً بتوانید چند صد یا شاید هزار پردازنده گرافیکی بگیرید؛ اما در مقیاسی که ما کار می‌کنیم، به تعداد بسیار بیشتری چیپ نیاز داشتیم.»

جالب اینجاست که خود غول‌های ابری هم به سراغ نئوکلادها رفته‌اند؛ مثلاً گوگل و مایکروسافت با این‌که رقیب مستقیم هستند، برای تأمین نیازهایشان دست به دامن کورویو (CoreWeave) شده‌اند!

مارک برودیتسکی، مدیر ارشد درآمد شرکت نبیس (Nebius) — نئوکلادی هلندی که در آمریکا فعالیت گسترده‌ای دارد — می‌گوید: «برخی از این غول‌های ابری حتی به ما مراجعه کرده‌اند تا سفارش مشتریان مهمی را که نگران از دست دادنشان هستند انجام دهیم؛ چون خودشان ظرفیت سخت‌افزاری لازم برای پاسخگویی به آن‌ها را ندارند.»

آلبرتو تایوتی، مدیرعامل استارتاپ ساخت ویدیو ریکتور (Reactor)، می‌گوید آن‌ها همزمان از خدمات نبیس و غول‌های ابری استفاده می‌کنند. او توضیح می‌دهد که موقعیت جغرافیایی دیتاسنترها بسیار حیاتی است، چون ویدیوهای ساخته‌شده توسط کاربران باید بلافاصله رندر شوند و نبیس توانسته پردازنده‌های مورد نیاز، پشتیبانی قوی و منابع کافی را با قیمتی مناسب برایشان فراهم کند.

مایکل اینتراتور، هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل شرکت کورویو (CoreWeave)، در تالار بورس نیویورک (NYSE).

برندان مک‌درمید | رویترز

برناردسون اشاره می‌کند که حتی نئوکلادهای مشهور هم گاهی درخواست پیش‌پرداخت‌های سنگین دارند و ممکن است چند ماه طول بکشد تا چیپ‌ها فعال شوند؛ چرا که این ارائه‌دهندگان بر اساس همین قراردادها جذب سرمایه می‌کنند و تجهیزات دیتاسنتر را سرپا می‌سازند.

چن گلدبرگ، نایب‌رئیس اجرایی کورویو می‌گوید برای شرکتی مثل آن‌ها هم تقریباً غیرممکن است که ظرف یک روز ۱۰ هزار پردازنده گرافیکی را به مشتری جدید تحویل دهند. مایک اینتراتور، مدیرعامل کورویو، در گزارش مالی ماه اوت اعتراف کرد که ظرفیت کوتاه‌مدت این شرکت عملاً به طور کامل پیش‌فروش و تمام شده است.

نئوکلادهای نوپا و تخصصی

اگر شرکتی همین الان و بی‌درنگ به پردازنده گرافیکی نیاز داشته باشد، شاید چاره‌ای نداشته باشد جز این‌که سراغ گزینه‌های کم‌تر شناخته‌شده برود. بعضی از این نئوکلادها برند معروفی نیستند چون فقط روی بازارهای محلی یا کشور‌های خاصی تمرکز دارند، اما در شرایط اضطراری می‌توانند نجات‌بخش باشند.

ژن لو، مدیرعامل ران‌پاد (Runpod) می‌گوید: «ظرفیت‌ها در حال حاضر به شدت محدود است و در شرکت‌هایی مثل ما، ارتباط با تأمین‌کنندگان تراشه یکی از محرمانه‌ترین و باارزش‌ترین اسرار تجاری به حساب می‌آید.»

این نئوکلادهای تخصصی برخلاف غول‌های ابری که تعهدات بلندمدت و پیش‌پرداخت‌های کلان طلب می‌کنند، انعطاف‌پذیری به مراتب بیشتری دارند. برخی از آن‌ها سرور‌های اختصاصی بدون سیستم‌عامل واسط (Bare-metal) ارائه می‌دهند که دسترسی و کنترل عمیق‌تری به سخت‌افزار می‌دهد، هرچند مدیریت فنی آن کاملاً بر دوش خود مشتری است.

دغدغه مشترک شرکت‌هایی که به سراغ این نئوکلادهای کوچک می‌روند این است: چه زمانی چیپ‌ها تحویل داده می‌شوند و با چه قیمتی؟ سانی اسمیت، هم‌بنیان‌گذار و مدیر فناوری شرکت مست کامپیوت (Massed Compute) می‌گوید هر زمان که مشتریان حس می‌کنند قیمت‌ها قرار است بالا‌تر برود، سریعاً قرارداد می‌بندند تا ظرفیت مورد نیازشان را رزرو کنند.

آوردن سخت‌افزار اختصاصی (Bring Your Own)

اوراکل (Oracle)، یکی از غول‌های ابری دنیا، راهکار متفاوتی در پیش گرفته و به مشتریان اجازه می‌دهد پردازنده‌های گرافیکی خریداری‌شده خودشان را به دیتاسنترهای این شرکت بیاورند. اوراکل بدهی بیشتری نسبت به آمازون یا مایکروسافت دارد و رتبه اعتباری پایین‌ترش دستش را برای ولخرجی‌های میلیارد دلاری خرید پردازنده می‌بندد؛ اما با کمال میل حاضر است مدیریت فنی و زیرساختی این تراشه‌ها را برای مشتریان به عهده بگیرد.

هیلاری مکسون، مدیر ارشد مالی اوراکل، در گزارش مالی ماه ژوئن به تحلیل‌گران گفت: «در مدل‌هایی مثل آوردن سخت‌افزار توسط مشتری، ما حاشیه سود خود را حفظ کرده و ارتقا می‌دهیم و نرخ بازگشت سرمایه (ROIC) در این ساختار حتی بالا‌تر هم می‌رود.»

اوراکل هنوز نام شرکت‌هایی را که از این مسیر استفاده می‌کنند فاش نکرده است. با این حال جان دی‌فوچی، تحلیل‌گر مؤسسه گوگنهایم سکوریتیز، می‌گوید کاملاً منطقی است که شرکت‌هایی مثل انویدیا و AMD (دو غول برتر سازنده پردازنده گرافیکی) چیپ‌های خودشان را برای میزبانی به اوراکل بسپارند.

چارلز لیانگ، مدیرعامل سوپر مایکرو کامپیوتر (Super Micro Computer)، در کنفرانس کامپیوتکس در تایپه تایوان.

آنابل چی | بلومبرگ | گتی ایمیجز

برای استارتاپ‌های نوپایی که سرمایه محدودی دارند، اجاره ساعتی پردازنده‌ها از طریق سرویس‌های ابری بسیار به‌صرفه‌تر از خرید هزاران تراشه است. از طرف دیگر، برای شرکت‌هایی با نیازهای فوق‌سنگین، راهکار جدید اوراکل بسیار جذاب‌تر از هزینه ساخت یک دیتاسنتر کامل از صفر خواهد بود. البته جالب است بدانید که اوپن‌ای‌آی متعهد شد طی ۵ سال بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار به پای سرویس‌های اوراکل بریزد، اما صحبتی از آوردن چیپ‌های خودش به میان نیاورده است.

اوپن‌ای‌آی از هرگونه اظهارنظر در این مورد خودداری کرده است.

این روش برای شرکت‌هایی ایده‌آل است که پول خرید تراشه‌های هوش مصنوعی را دارند، اما با کمبود برق، فضای فیزیکی دیتاسنتر یا نیروی متخصص فنی روبه‌رو هستند؛ سه فاکتور حیاتی که اوراکل مثل سایر غول‌های ابری تلاش می‌کند به وفور برای مشتریانش فراهم کند.

قراردادهای تاکتیکی و معامله با غول‌های سرشار از چیپ

یک راهکار نوظهور دیگر، بستن قراردادهای بزرگ با شرکت‌هایی است که کوهی از پردازنده‌های گرافیکی دارند و مازاد ظرفیت خود را اجاره می‌دهند.

مثلاً اسپیس‌ایکس (SpaceX) ظرفیت مازاد پردازشی خود را در قالب توافق‌هایی جداگانه در اختیار غول ابری گوگل و استارتاپ متن‌باز رفلکشن (Reflection) گذاشته است.

ساخت دیتاسنتر اسپیس‌ایکس در ساوت‌هیون میسیسیپی.

براندون دیل | خبرگزاری فرانسه (AFP) | گتی ایمیجز

در ماه آوریل، اسپیس‌ایکس ابتدا توافق کرد که پردازنده‌های گرافیکی مورد نیاز کرسر (Cursor) را تأمین کند و کمی بعد، این استارتاپ محبوب کدنویسی با هوش مصنوعی را با رقم سرسام‌آور ۶۰ میلیارد دلار به طور کامل خرید! در ماه مه نیز اسپیس‌ایکس قراردادی امضا کرد تا اواسط سال ۲۰۲۹، ماهانه ۱.۲۵ میلیارد دلار پردازنده گرافیکی به آنتروپیک (Anthropic) اجاره دهد؛ ارقامی که فراتر از توان مالی اکثر استارتاپ‌هاست.

اما برای اسپیس‌ایکس، این اعداد و ارقام حسابی سودآور و شیرین از آب درآمده است.

برت جانسن، مدیر ارشد مالی اسپیس‌ایکس، در ماه اوت به تحلیل‌گران گفت: «شرایط فعلی بازار باعث شده که دوره بازگشت سرمایه‌گذاری‌های جدید ما در بخش توان پردازشی به کم‌تر از یک سال برسد!»

البته ماجرا فقط به اسپیس‌ایکس ختم نمی‌شود؛ در ماه ژوئیه گزارش‌هایی منتشر شد که نشان می‌داد متا (Meta) هم در تکاپوی تشکیل یک واحد ابری جدید برای فروش توان پردازشی هوش مصنوعی است.

روش سنتی: دیتاسنترهای اختصاصی درون‌سازمانی

در این میان، برخی شرکت‌ها همچنان ترجیح می‌دهند به سبک سنتی عمل کنند و سرور‌های پر از پردازنده‌های گرافیکی را در دیتاسنترهای اختصاصی خودشان نصب کنند؛ تصمیمی که مدیران برای حفظ تعادل میان قدرت پردازشی و کنترل هزینه‌ها می‌گیرند.

درآمد بخش سازمانی و کسب‌وکارهای کوچک و متوسط در گروه راهکارهای زیرساختی لنوو (Lenovo) در سه‌ماهه ژوئن تقریباً دو برابر شده است. ولاد روزانوویچ، معاون ارشد لنوو، می‌گوید: «ما شاهدیم که شرکت‌های بیش‌تر و بیشتری می‌پرسند: چطور می‌توانیم هوش مصنوعی را به داخل چهاردیواری دیتاسنترهای خودمان بیاوریم؟»

راهروهای دیتاسنتر اکوئینیکس (Equinix) در اشبرن ویرجینیا.

آماندا آندراد-رودز | واشنگتن پست | گتی ایمیجز

بر اساس آمار‌های استارتاپ اُرن (Ornn) که شاخص‌های بازار را رصد می‌کند، نرخ اجاره لحظه‌ای پردازنده‌های B200 انویدیا از ماه مارس تاکنون بیش از دو برابر افزایش یافته است.

اشرف الکرمی، مدیرعامل دراپ‌باکس (Dropbox) که در زمینه نرم‌افزارهای ابری فعالیت دارد، می‌گوید این شرکت پردازش‌هایش را بر دوش پردازنده‌های موجود در دیتاسنترهای اختصاصی خودش سوار کرده است.

او می‌گوید: «اگر بخواهیم در آینده فعالیت‌هایمان را بسیار گسترده‌تر کنیم، روابط و کانال‌های ما در زنجیره تأمین همچنان یک مزیت ساختاری و کارآمد برایمان خواهد بود.»

چارلی جیان‌کارلو، مدیرعامل شرکت اورپیور (Everpure) که در زمینه نرم‌افزارها و سخت‌افزارهای ذخیره‌سازی دیتاسنتر فعالیت دارد، می‌گوید آن‌ها چیپ‌های انویدیا را خریده‌اند تا مهندسان نرم‌افزار شرکت بتوانند مدل‌های هوش مصنوعی بازوزن (Open-weight) را به راحتی اجرا کنند.

او تأکید می‌کند: «در بازاری که قیمت‌ها مدام بالا و پایین می‌شود، همیشه عاقلانه‌ترین کار این است که چند منبع مختلف برای تأمین توان پردازشی زیر دست‌تان داشته باشید.»