هشدار مایکروسافت به کسب‌وکارها: تهدیدهای سایبری هوش مصنوعی کاملاً واقعی هستند

با نفوذ روزافزون هوش مصنوعی در ابعاد گوناگون زندگی روزمره، نقش این فناوری در حوزه امنیت سایبری، چه در دست مهاجمان و چه در اختیار مدافعان، بیش از هر زمان دیگری زیر ذره‌بین قرار گرفته است.

مایکروسافت در گزارش اخیر دفاع دیجیتال خود (Digital Defense Report یا به اختصار DDR) تأکید کرده است که هوش مصنوعی نقشی محوری در طراحی حملات سایبری نوین و فریبنده‌تر ایفا می‌کند و کسب‌وکارها امروزه با تهدیدهایی به مراتب بیش از گذشته مواجه هستند.

در نقطه مقابل، مایکروسافت نیز از ابزارهای هوش مصنوعی اختصاصی خود مانند Copilot برای تقویت واحد مقابله با جرایم دیجیتال بهره می‌گیرد؛ رویکردی که نشان می‌دهد مهاجمان قرار نیست در این نبرد تمام دست برتر را داشته باشند.

در جریان رویداد اخیر مایکروسافت با عنوان Frontier Tour در لندن، دکتر جان دیویس (Jon Davies)، مشاور ارشد امنیت در بخش بریتانیای مایکروسافت، ابعاد مختلف این چالش جدید را تشریح کرد.

تهدیدهای هوش مصنوعی همین حالا حاضرند

دیویس در این زمینه توضیح می‌دهد: «مدل‌های پیشرو هوش مصنوعی (Frontier AI) چشم‌انداز تهدیدها را به‌کلی دگرگون کرده‌اند. در حال حاضر تهدیدهای ناشی از هوش مصنوعی کاملاً واقعی هستند؛ این موضوع یک افسانه شهری یا پدیده‌ای مربوط به سال ۲۰۳۰ نیست، بلکه همین امروز جریان دارد.»

یافته‌های گزارش DDR نشان می‌دهد با در دسترس‌تر شدن عمومی ابزارهای هوش مصنوعی، مانع ورود افراد به فعالیت‌های مجرمانه سایبری به‌شدت کاهش یافته است و هکرها توانسته‌اند شمار بی‌سابقه‌ای از کمپین‌های نفوذ را علیه کاربران عادی و کسب‌وکارها به راه بیندازند.

بریتانیا در این میان هدف حملات سنگینی بوده است و با تجربه ۷۶ رخداد شناسایی‌شده در سال گذشته، به اصلی‌ترین هدف فعالیت‌های سایبری مرتبط با دولت‌ها و مناقشات ژئوپلیتیک در اروپا بدل شد. این کشور در سطح جهانی نیز رتبه پنجم بیشترین آسیب‌پذیری کاربران از تهدیدهای سایبری را به خود اختصاص داده است.

دیویس خاطرنشان می‌کند که تهدیدهای هوش مصنوعی از مدتی قبل در حال شکل‌گیری بوده‌اند؛ زیرا مهاجمان برای اجرای حملات پیشرفته‌تر به سراغ خودکارسازی رفته‌اند. در این میان، حملات موسوم به «حملات فوج‌گونه» (Swarm Attacks) رواج چشمگیری یافته است که در آن مهاجمان از عوامل هوشمند (AI Agents) می‌خواهند تا کارهای دشوار و مخرب را برایشان پیش ببرند.

او با اشاره به اینکه مدافعان امنیت نیز در حال تجهیز به هوش مصنوعی هستند، می‌گوید: «ما به نقطه‌ای رسیده‌ایم که فناوری، توان پردازشی و ظرفیت‌های ذخیره‌سازی سرانجام با جاه‌طلبی‌های مهاجمان برابری می‌کند.»

او می‌افزاید: «ما پیش از این تهدیدها را گام به گام و هم‌زمان با تکامل آن‌ها مهار می‌کردیم؛ اما اکنون فرصتی که هوش مصنوعی عامل‌محور پیش روی ما می‌گذارد، ارتقای نقش انسان به جایگاه هماهنگ‌کننده و راهبر اصلی سیستم‌ها است.»

با وجود تمام هوشمندی و الگوریتم‌های پیچیده‌ای که برای سازماندهی حملات نوین به کار گرفته می‌شوند، روش‌های سنتی‌تر کلاهبرداری مانند فیشینگ همچنان به شکلی باورنکردنی کارآمد هستند؛ واقعیتی که اثبات می‌کند انسان همواره آسیب‌پذیرترین حلقه در زنجیره امنیت سایبری باقی خواهد ماند.

طبق آمارهای گزارش DDR مایکروسافت، سهم حملات فیشینگ در میان نفوذهای نیازمند پاسخ امنیتی طی یک سال از ۷ درصد به ۲۳ درصد در سطح جهان جهش یافته است. در این بین، ترفندهایی مانند ارسال دعوت‌نامه‌های ساختگی برای جلسات یا ایجاد رویدادهای تقویمی جعلی بیشترین رشد را داشته‌اند. دیویس اشاره می‌کند که تبهکاران اکنون فرآیند جمع‌آوری اطلاعات درباره مدیران ارشد اجرایی سازمان‌ها را با وسواس و دقتی بی‌سابقه انجام می‌دهند تا آنها را وادار به کلیک روی لینک‌های آلوده کنند.

او تأکید می‌کند: «مهاجمان هیچ خط قرمز اخلاقی ندارند. فیشینگ همچنان دروازه اصلی ورود به هر سازمانی محسوب می‌شود و بعید است از بین برود؛ بلکه با پشتیبانی هوش مصنوعی، طبیعی‌تر و فریبنده‌تر خواهد شد و شناسایی آن بسیار دشوارتر می‌گردد.»

حال این پرسش مطرح می‌شود که در زمینه ارتقای آگاهی امنیتی، مسئولیت بر عهده چه کسی است؟ دیویس معتقد است این مسئولیت ترکیبی از تعهد فردی و جمعی است؛ به این معنا که آزمون‌های شبیه‌سازی فیشینگ که از سوی کارفرمایان برای کارکنان ارسال می‌شود، پدیده‌ای ماندگار خواهند بود.

او می‌گوید: «هدف اصلی این رزمایش‌های آموزشی، آگاهی‌بخشی به ما و نشان دادن شگردهای مهاجمان است. اگر در یکی از این مانورها فریب خوردیم و روی لینکی کلیک کردیم، نباید احساس سرافکندگی کنیم؛ زیرا هدف این تمرین‌ها دقیقاً آموزش و مهارت‌آموزی است.»

دیویس می‌افزاید: «بستن کمربند ایمنی وظیفه هر شخص است و هر فرد پاسخگوی حفظ جان خود است؛ در امنیت سایبری نیز جایگاه فردی افراد اهمیتی ندارد و همه مسئول هستند. ما اکنون وارد مرحله‌ای شده‌ایم که امنیت تنها وظیفه تیم‌های فناوری و سایبری نیست، بلکه تک‌تک اعضای سازمان در قبال آن مسئولیت دارند.»

او با مقایسه این موضوع با الزام بستن کمربند ایمنی در خودروها یادآور می‌شود که «امنیت می‌تواند کمربند ایمنی در مسیر تحول هوش مصنوعی باشد». اگرچه کمربند ایمنی از همان روزهای نخست معرفی عملکرد مؤثری داشت، اما جا افتادن استفاده همگانی از آن زمان برد.

او خاطرنشان می‌کند: «امنیت در سازمان‌ها نیز دقیقاً وضعیتی مشابه دارد و همه ما باید کمربندهایمان را محکم ببندیم. کمربند ایمنی هرگز سرعت حرکت اتومبیل را کم نمی‌کند؛ در نهایت نیز این نگرش پذیرفته شد و امروزه ایمنی بالا، یکی از دلایل اصلی انتخاب و خرید یک خودرو به شمار می‌رود.»

با توجه به حجم سنگین تهدیدهایی که متخصصان دفاع سایبری روزانه با آن‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کنند، این کارشناسان چگونه روحیه و انگیزه خود را حفظ می‌کنند؟

دیویس در پاسخ می‌گوید: «واقعاً کار دشواری است. چشم‌انداز تهدیدها در حال حاضر با سرعتی سرسام‌آور دگرگون می‌شود. توجه به امنیت باید از بالاترین سطوح سازمانی، یعنی هیئت‌مدیره و مدیران ارشد اجرایی آغاز شود و تا رده‌های پایین بدنه سازمانی امتداد یابد؛ اما هم‌زمان آموزش مداوم نیروهای خط مقدم سازمان نیز یک ضرورت حیاتی است.»

او اضافه می‌کند با توجه به اخبار متعددی که این روزها درباره رخنه‌های سایبری در رسانه‌ها بازتاب می‌یابد، مدیران ارشد بیش از پیش به اهمیت حفاظت از دارایی‌ها پی برده‌اند و اکنون مدیران ارشد امنیت اطلاعات (CISO) را به چالش می‌کشند تا راهکارهای پیشگیرانه و برنامه‌های بازیابی پس از بحران را ارائه دهند.

دیویس ادامه می‌دهد: «ما این گفتگوها را به‌صورت مداوم داریم. به‌عنوان فعالان حوزه امنیت، سال‌ها خواستار جایگاهی برای اظهار نظر در تصمیم‌گیری‌های کلان سازمان‌ها بودیم و سرانجام به این جایگاه دست یافته‌ایم.»

او تأکید دارد که گزارش دفاع دیجیتال مایکروسافت صرفاً یک گزارش تجاری یا فعالیت تبلیغاتی نیست، بلکه حاصل تجربیات مستقیم مایکروسافت در خط مقدم نبرد با تازه‌ترین خطرات سایبری است.

وی اظهار می‌دارد: «ما خودمان مستقیماً در میدان نبرد حضور داریم و هیچ سازمان دیگری در دنیا وجود ندارد که در این مقیاس چنین اطلاعاتی گردآوری کند. این کار در واقع اشتراک‌گذاری داشته‌های ما برای کمک به سایر سازمان‌ها در سنجش تهدیدها و ریسک‌ها است.»

دیویس در پایان نتیجه می‌گیرد: «قوانین حاکم بر دنیای سایبری در حال دگرگونی است. ما متغیرهایی در اختیار داریم که می‌توانیم آن‌ها را تغییر دهیم، اما مهاجمان نیز دست روی دست نگذاشته‌اند و متغیرهای خود را تقویت می‌کنند. فضای سایبری این روزها بسیار پرخطر و ناآرام است و ما در جهانی بی‌نهایت پویا و پرشتاب زندگی می‌کنیم.»