پس از دگرگونی سیاسی در تگزاس، سرنوشت ایلان ماسک و زیرساخت‌های SpaceX چه خواهد شد؟

پس از اختلافات علنی ایلان ماسک با مقامات ایالت کالیفرنیا در دوران همه‌گیری کرونا، او در سال ۲۰۲۰ تصمیم گرفت محل زندگی خود را به حومه شهر آستین در ایالت تگزاس منتقل کند.

طی ۶ سال بعد، ماسک سرمایه‌گذاری و تمرکز خود را روی این ایالت دوچندان کرد. در سال ۲۰۲۱، او برنامه‌های فضاپیمای Starship را بیش از پیش در جنوب تگزاس متمرکز کرد و از کارکنان SpaceX خواست برای مشارکت در آینده این شرکت به آنجا نقل مکان کنند. در ماه مارس همان سال، او عنوان Starbase را برای توصیف تأسیسات تولید و پرتاب فضاپیما در نزدیکی رودخانه ریوگرانده برگزید.

در سال ۲۰۲۳، ماسک کارخانه عظیمی در شرق آستین برای ساخت پایانه‌های کاربری و سایر تجهیزات الکترونیکی پروژه اینترنت ماهواره‌ای Starlink احداث کرد. در ژوئیه ۲۰۲۴ نیز اعلام شد که دفتر مرکزی شرکت SpaceX از هاوتورن در کالیفرنیا به پایگاه Starbase در تگزاس منتقل می‌شود؛ تصمیمی که ماسک فضای مقرراتی و سیاسی کالیفرنیا را عامل اصلی اتخاذ آن عنوان کرد.

از آن زمان تاکنون، ماسک طرح‌های توسعه چشمگیری را در پایگاه Starbase اجرا کرده است. در تابستان امسال، این مجموعه از ساخت مگاپروژه Terafab با عنوان «حماسی‌ترین پروژه تراشه‌سازی جهان» در شهرستان گرایمز تگزاس خبر داد و اعلام کرد که برای احداث یک کارخانه یکپارچه با بیش از ۱۰۰ میلیون فوت مربع (بیش از ۹ میلیون متر مربع) فضای تولیدی برنامه‌ریزی شده است. این وسعت معادل ۱۷۰۰ زمین فوتبال آمریکایی، ۱۵ برابر مساحت پنتاگون یا ۳ برابر پارک مرکزی نیویورک است.

در تگزاس همه‌چیز در مقیاسی بزرگ تعریف می‌شود و برای مدتی طولانی، روابط دوستانه ماسک با سیاستمداران این ایالت نیز به همین شکل پررنگ بود. او بارها تاکید کرده بود که به فضای سیاسی، سازوکارهای مقرراتی و رهبران جمهوری‌خواه تگزاس علاقه دارد و متقابلاً از حمایت همه‌جانبه آنان نیز برخوردار شد. در ژوئیه گذشته، گرگ ابوت، فرماندار وقت تگزاس، پیش از مصاحبه با ماسک در یک برنامه تلویزیونی، او را این‌گونه ستود: «بزرگ‌ترین آینده‌نگر دوران ما، چیزی شبیه به توماس ادیسون یا شاید حتی فراتر از او.»

پیامد انتخابات میان‌دوره‌ای

در جریان انتخابات میان‌دوره‌ای سال ۲۰۲۶، ماسک تمام توان مالی خود را به پای جمهوری‌خواهان ریخت. بر اساس گزارش نیویورک تایمز، او از طریق کمیته America PAC و تشکل‌های همسو رقمی نزدیک به نیم میلیارد دلار در کارزارهای انتخاباتی سرمایه‌گذاری کرد که از این مبلغ تخمینیِ ۴۷۴ میلیون دلاری، نزدیک به نیمی از آن صرف حمایت از نامزدهای ایالت تگزاس شد.

با این حال، در جریان رای‌گیری روز سه‌شنبه، موجی تاریخی از پیروزی دموکرات‌ها سراسر این ایالت سنتاً محافظه‌کار را فراگرفت. اکنون بیشتر متحدان سیاسی ماسک در تگزاس جایگاه خود را از دست داده‌اند و این پرسش مطرح است که چه آینده‌ای در انتظار پروژه‌های او خواهد بود؟

هنوز ابعاد کامل پیامدهای این اتفاق روشن نیست، اما چندین شاخص و تحول کلیدی وجود دارد که باید به‌دقت زیر نظر گرفته شوند.

نخستین نکته، موضع‌گیری‌های ایلان ماسک در شبکه اجتماعی اختصاصی‌اش یعنی X است. در طول سه‌شنبه شب، هم‌زمان با مسجل شدن شکست تاریخی جمهوری‌خواهان، ماسک رفتاری دور از انتظار در پیش گرفت و سکوت کرد. نخستین واکنش او ۱۲ دقیقه پس از نیمه‌شب و با قطعی شدن نتایج انتخابات در سراسر ایالت تگزاس منتشر شد.

ماسک در پیامی نوشت: «مراکز داده در فضا در حال حاضر بسیار جذاب به نظر می‌رسند.» او دقایقی بعد تلاش کرد با لحنی طنزآمیز و کنایه‌آمیز به نتایج واکنش نشان دهد و سپس مانند گذشته به تبلیغ چت‌بات هوش مصنوعی Grok و خدمات اینترنت ماهواره‌ای Starlink پرداخت.

بررسی انگیزه‌های پیدا و پنهان ماسک و دیدگاه‌های چهره‌های نزدیک به او نشان می‌دهد که نکات مهمی در پس این رویدادها و واکنش‌ها نهفته است.

معادلات سیاسی و اهداف قدرت‌طلبانه

ایلان ماسک در عرصه سیاست همواره رویکردی متغیر داشته است. او پیش از این در کارزار انتخاباتی باراک اوباما به جمع‌آوری کمک‌های مالی پرداخت و در سال ۲۰۱۶ از هیلاری کلینتون حمایت کرد. سال‌ها بعد، او با گردشی تند به سمت جریان راست، به برجسته‌ترین و بزرگ‌ترین حامی مالی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۴ تبدیل شد.

اکنون دو مسیر پیش روی ماسک قرار دارد: او می‌تواند همچنان به حمایت از جمهوری‌خواهان و جناح راست افراطی ادامه دهد، از روابط باقی‌مانده خود بهره گیرد و در تعیین نامزد نهایی این حزب برای انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ نقش مهره‌ساز را ایفا کند. گزینه دیگر، گسترش دامنه فعالیت‌ها و تاسیسات در سایر ایالت‌های محافظه‌کار است.

مسیر دیگر که با برخی رفتارهای گذشته او نیز همخوانی دارد، در پیش گرفتن رویکردی میانه‌روتر است. با این حال مشخص نیست دموکرات‌ها پس از چنین پیروزی قاطعی تمایلی به تنش‌زدایی داشته باشند. ماسک طی چند سال اخیر، بعد از ترامپ، تندترین مواضع را علیه حزب دموکرات اتخاذ کرده بود. اما از سوی دیگر، او اقداماتی را در مقیاسی عظیم رقم می‌زند که دموکرات‌ها سال‌ها بر ضرورت آن‌ها تاکید داشته‌اند؛ اقداماتی چون سرمایه‌گذاری در تولید بومی، ساخت کارخانه‌های تراشه‌سازی و ایجاد هزاران شغل صنعتی در مناطقی که دموکرات‌ها به‌تازگی کنترل آن‌ها را در دست گرفته‌اند. نحوه برخورد دموکرات‌ها با او، اینکه آیا او را هدف بازخواست‌های نظارتی قرار خواهند داد یا به چشم طرف مذاکره و همکاری به او نگاه می‌کنند، تعیین‌کننده‌ترین سؤال دو سال آینده خواهد بود.

در نهایت، هدف اصلی ماسک بیش از هر چیز دستیابی به قدرت است؛ قدرتی نه لزوماً در چارچوب سنتی سیاست، بلکه توانایی سوق دادن جهان به‌سوی آینده‌ای که خود ترسیم می‌کند. در حال حاضر، این آینده با محوریت هوش مصنوعی تعریف می‌شود و برای به حرکت درآوردن ایجنت‌های هوشمند، ربات‌ها و خودروهای خودران، به مقادیر فوق‌العاده‌ای انرژی و زیرساخت‌های محاسباتی سنگین نیاز دارد.

یکی از موضوعات حائز اهمیت، سرنوشت رابطه ماسک با جیمز تالاریکو، سناتور منتخب تگزاس است؛ فردی که ماسک پیش از انتخابات به‌شدت علیه او موضع‌گیری کرد و هزینه‌های گزافی برای شکست دادنش پرداخت. تالاریکو در سخنرانی پس از پیروزی خود به‌طور مستقیم نامی از ماسک نبرد، اما تاکید کرد: «در این رقابت، ما در برابر غول‌های زمانه ایستادیم؛ ثروتمندترین مرد جهان، قدرتمندترین چهره‌های سیاسی و کل جریان حاکم در واشنگتن.»

او در ادامه خاطرنشان کرد: «امشب پیامی کاملاً شفاف به طبقه حاکم فرستادیم و نشان دادیم که مغلوب نخواهیم شد.»

با این وجود، تالاریکو به رای‌دهندگان وعده داده است که به تمامی اهالی تگزاس خدمت کند و به‌جای تخریب، به دنبال پل زدن میان گروه‌ها باشد. ماسک برجسته‌ترین و ثروتمندترین چهره مستقر در تگزاس است و می‌تواند نقش محرک قدرتمندی برای اقتصاد این ایالت در دهه‌های آینده ایفا کند. حال باید دید آیا او و سناتور جدید تگزاس می‌توانند به همکاری مسالمت‌آمیز دست یابند یا خیر.

آینده عملیاتی شرکت SpaceX و مراکز داده فضایی

بخش عمده فعالیت‌های SpaceX در ایالت‌های کالیفرنیا، تگزاس و فلوریدا متمرکز است. کالیفرنیا به‌طور سنتی در کنترل دموکرات‌هاست، تگزاس نیز دست‌کم در شرایط فعلی به دست دموکرات‌ها افتاده است و رقابت انتخاباتی در فلوریدا نیز با فاصله‌ای اندک به پایان رسید.

کارشناسان معتقدند بعید است SpaceX در کوتاه‌مدت دفتر مرکزی خود را از تگزاس جابه‌جا کند. ریشه‌های فعالیت این شرکت در تگزاس بسیار عمیق است و هرگونه جابه‌جایی زودهنگام می‌تواند اهداف کوتاه‌مدت آن در توسعه Starship، Starlink و راه‌اندازی مراکز داده مداری را با اختلال جدی مواجه سازد.

نخستین پیام ماسک پس از انتخابات مبنی بر جذابیت مراکز داده در فضا، نشان‌دهنده دغدغه ذهنی کنونی اوست. او پیش‌بینی می‌کند دموکرات‌ها، از جمله جینا هینوخوسا فرماندار منتخب تگزاس که با حمایت جوامع محلی مخالف ساخت پروژه‌های عظیم صنعتی به پیروزی رسید، به وعده‌های انتخاباتی خود برای کند کردن روند احداث مراکز داده روی زمین عمل کنند. علاوه بر این، ممکن است برخی قانون‌گذاران جمهوری‌خواه نیز با توجه به نتایج انتخابات، رویکرد سخت‌گیرانه‌تری در قبال گسترش این تأسیسات در پیش بگیرند.

مخالفت‌های مردمی با ساخت مراکز داده در مجاورت مناطق مسکونی، یکی از دلایل اصلی توجیه‌پذیر شدن مدل اقتصادیِ چالش‌برانگیز استقرار مراکز پردازشی در مدار زمین به‌شمار می‌رود. بر همین اساس انتظار می‌رود ماسک چشم‌انداز خود را برای استقرار صدها هزار ماهواره در مدار زمین به منظور تأمین توان پردازشی هوش مصنوعی با جدیت بیشتری دنبال کند. فارغ از نتایج انتخابات اخیر، او دست‌کم برای دو سال آینده از همراهی نهادهای ناظر بر فعالیت‌های پرتابی و ماهواره‌ای بهره‌مند خواهد بود.

این تحولات می‌تواند روند گسترش فعالیت‌های ماسک در ایالت لوئیزیانا را تسریع کند؛ ایالتی که با وجود رقابت‌های فشرده، همچنان پایگاه قابل اتکای جمهوری‌خواهان به‌شمار می‌رود. شرکت SpaceX برنامه‌ریزی کرده است تا از سال آینده طرح‌های توسعه بزرگی را در این منطقه آغاز کند. مناطق جنوبی لوئیزیانا از پیش به‌عنوان گزینه‌ای بالقوه برای انجام صدها یا حتی هزاران پرتاب سالانه Starship مد نظر قرار داشتند و بعید نیست که پایگاه Starbase لوئیزیانا در آینده به مقر جدید این شرکت فضایی بدل شود.

عرضه عمومی سهام SpaceX و تبدیل آن به یک شرکت سهامی عام نیز این معادله را پیچیده‌تر می‌کند. ریسک‌های سیاسی ماسک اکنون به‌طور مستقیم روی ارزش سهام این شرکت اثرگذار است، به‌طوری که سهام آن با افت ۵ درصدی مواجه شد در حالی که بازار کلی بورس روندی صعودی را تجربه می‌کرد.

احتمال آغاز تحقیقات نظارتی و موانع پیش‌رو

در صورتی که دموکرات‌ها تصمیم به مقابله همه‌جانبه با ماسک بگیرند و بخواهند او را به خاطر اقدامات کارگروه DOGE، طعنه‌ها، هزینه‌های سنگین مالی در کارزارها و حمایت تمام‌قد از جمهوری‌خواهان تحت فشار بگذارند، سناریوهای مختلفی شکل خواهد گرفت.

دموکرات‌ها از اختیارات لازم برای انجام تحقیقات نظارتی برخوردارند؛ از جمله بررسی نقش مستقیم ماسک در قطع خدمات Starlink و Starshield در اوکراین هنگام جنگ با روسیه و هم‌چنین ارزیابی دیگر تعاملات تجاری او. این اقدامات می‌تواند فضای کاری را برای او دشوار کند، به‌ویژه آنکه او تمایلی به ادای توضیحات در جلسات علنی و مواجهه با انتقادات تند ندارد. با این حال ماسک از منابع مالی گسترده و حامی قدرتمندی در کاخ سفید برخوردار است. دونالد ترامپ می‌تواند او را در برابر برخی اقدامات نهادهای فدرال مورد حمایت قرار دهد و در صورت طرح اتهامات کیفری از اختیارات عفو ریاست‌جمهوری استفاده کند.

موضوع مهم دیگر، احتمال ادغام SpaceX با دیگر شرکت بزرگ او یعنی Tesla است. کنگره می‌تواند با برگزاری جلسات استماع و اعمال فشار بر نهادهای نظارتی، روند چنین توافقی را کُند سازد؛ هرچند در صورت رضایت سهام‌داران، این ادغام می‌تواند طی دو سال آینده و تحت نظارت دولت ترامپ عملی شود. از سوی دیگر Tesla خود با چالش‌های متنوعی روبه‌روست که مواردی نظیر قوانین فدرال پیرامون خودروهای خودران، بررسی‌های نظارتی درباره فناوری خودران کامل (FSD) و تاکسی‌های خودران (Robotaxi) و هم‌چنین مناسبات تجاری ماسک در چین را در بر می‌گیرد.

در خصوص قراردادهای دولتی و بودجه‌های سازمان فضایی ناسا و نیروی فضایی آمریکا، کنگره اختیار بودجه را در دست دارد. با این حال، ارزیابی‌های فنی نشان می‌دهد که ناسا و نیروی فضایی در مقطع کنونی بیش از هر زمان دیگری به SpaceX وابسته هستند. تنبیه این شرکت از طریق لغو قراردادهای فضایی، برنامه‌های ایستگاه فضایی بین‌المللی و پروژه ماه Artemis را هم‌زمان با رقابت فزاینده با چین، با چالش و بحران جدی روبه‌رو خواهد ساخت.

دموکرات‌ها در عوض ممکن است ناسا و نیروی فضایی را برای حمایت بیشتر از رقبای SpaceX در حوزه پرتاب، سفرهای فضایی و خدمات داده‌های مداری تحت فشار قرار دهند و اصلاحاتی در فرآیندهای خرید دولتی پیگیری کنند.

برای اعمال محدودیت‌های مستقیم بر شخص ماسک، دموکرات‌ها احتمالاً به حضور رئیس‌جمهوری از حزب خود نیاز خواهند داشت. بخش عمده‌ای از انگیزه‌های رای‌دهندگان در انتخابات اخیر ناشی از نارضایتی عمومی از انباشت سرسام‌آور ثروت و قدرت در دست میلیاردرها بوده است که ایلان ماسک نماد بارز آن به‌شمار می‌رود. ترامپ در حال حاضر می‌تواند چتر حمایتی خود را بر سر حامیان مالی‌اش در حوزه فناوری حفظ کند، اما در صورت روی کار آمدن دولتی دموکرات، احتمال تصویب قوانینی برای بازنگری در نحوه مالیات‌ستانی از ابرثروتمندان افزایش خواهد یافت.