ترمز بزرگ‌ترین ابررایانه هوش مصنوعی بریتانیا کشیده شد؛ پروژه تحت حمایت انویدیا برق کم آورد!

• مرکز داده بزرگی که کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر سابق بریتانیا، آن را نماد راهبرد هوش مصنوعی کشور می‌دانست، طبق برنامه قبلی افتتاح نخواهد شد.
• سایت ان‌اسکیل (Nscale) در منطقه لوتونِ اِسِکس که انویدیا (Nvidia) هم در فهرست سرمایه‌گذارانش دیده می‌شود، پیش‌تر هم خبرساز شده بود؛ زمانی که فاش شد تا همین اواخر هنوز به عنوان یک انبار داربست فلزی فعالیت می‌کرده است!
• شرکت توزیع برق بریتانیا رسماً به Nscale اعلام کرده که شبکه برق این کشور حداقل تا اوایل دهه ۲۰۳۰ قادر به تأمین انرژی مورد نیاز این مجموعه نخواهد بود.

مرکز داده جدیدی که قرار بود میزبان بزرگ‌ترین ابررایانه هوش مصنوعی بریتانیا باشد، حالا به دلیل بن‌بست شدید در تأمین برق با تاخیری چندساله روبه‌رو شده است. این زیرساخت ابری نوین (Neocloud) که توسط استارتاپ Nscale و با حمایت غول‌هایی مثل انویدیا در دست توسعه بود، قرار بود در سال ۲۰۲۷ به بهره‌برداری برسد؛ اما بحران شبکه توزیع، شرکت برق بریتانیا (UK Power Networks) را ناچار کرد دست‌ها را به نشانه ناتوانی بالا ببرد و اعتراف کند که امیدی به راه‌اندازی این مرکز در موعد مقرر نیست.

نکته طنزآمیز و عجیب ماجرا اینجاست سایتی که کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر سابق بریتانیا، در بوق و کرنا کرده بود و آن را نمونه درخشان پیشرفت فناورانه کشور می‌نامید، تا همین چند ماه پیش در مارس ۲۰۲۶ همچنان به عنوان یک کارگاه اجاره و انبار داربست ساختمانی استفاده می‌شد!

مرکز داده لوتون در منطقه اِسِکس انگلیس برای روشن ماندن سرور‌ها و تجهیزات پردازشی به ۹۰ مگاوات برق احتیاج دارد؛ رقمی سرسام‌آور که با برق مصرفی بیش از ۳۱۵ هزار خانه مسکونی برابری می‌کند. اما مشکل اینجاست که شبکه سراسری برق بریتانیا (National Grid) زیر بار ترافیکی وحشتناکی مانده؛ بیش از ۳۰۰ مرکز داده دیگر در صف اتصال به شبکه معطل برق هستند و مجموع این تقاضاها، بیش از ۶۰ درصد از کل توان تولید برق بریتانیا فراتر رفته است.

پروژه ابری بلندپروازانه Nscale؛ رویاهایی که بی‌برق ماندند

ساخت این «نئوکلاد» یا همان مرکز داده ابری متکی بر پردازنده‌های گرافیکی انویدیا، نخستین گام بزرگ استارتاپ بریتانیایی Nscale به حساب می‌آید؛ شرکتی که سودای عرضه اولیه سهام با ارزش‌گذاری هنگفت ۲۶ میلیارد پوندی (۳۵ میلیارد دلار) را در سر می‌پروراند و تاکنون موفق شده در دوره‌های پیش از عرضه اولیه، رقمی در حدود ۲.۵۵ میلیارد پوند (۳.۳۶ میلیارد دلار) سرمایه تازه جذب کند.

اما هرچقدر هم که سیاست‌مداران این پروژه را نماد بارز تعهد بریتانیا به عصر هوش مصنوعی بنامند، واقعیت فیزیکی تغییر نمی‌کند: سوپرکامپیوتر Nscale بدون دریافت آن ۹۰ مگاوات انرژی حتی یک پردازش ساده را هم نمی‌تواند استارت بزند.

شرکت نشنال گرید (National Grid) که مالکیت شبکه برق سراسری بریتانیا را در اختیار دارد، طبق معمول درباره پرونده‌های خاص اظهار نظر مستقیمی نکرده است. با این حال، نماینده این شرکت در گفت‌وگو با گاردین گفت: «ما به همکاری تنگاتنگ با اپراتور سیستم انرژی (Neso)، اپراتورهای شبکه توزیع و مشتریان ادامه می‌دهیم تا هر جا امکانش باشد، فرایند اتصال پروژه‌ها به شبکه را تسریع کنیم و از رشد اقتصادی کشور حمایت نماییم.»

اما گره کوری که بر سر راه تأمین برق پروژه لوتون ایجاد شده، فقط دردسر یک شرکت نیست و ابعادی بسیار وسیع‌تر دارد.

بحران ظرفیت انرژی در بریتانیا؛ عطش سیری‌ناپذیر هوش مصنوعی

برنامه‌های متعدد دیگری برای راه‌اندازی مراکز داده در سرتاسر بریتانیا به خاطر کمبود ظرفیت شبکه برق روی هوا مانده‌اند. اداره نظارت بر بازارهای گاز و برق بریتانیا (Ofgem) در ژوئن ۲۰۲۶ فاش کرد که ۳۱۵ مرکز داده چشم‌انتظار اتصال به شبکه سراسری هستند. این حجم از پروژه‌ها نیازمند ۷۳ گیگاوات برق هستند؛ رقمی که ۶۲ درصد بیش‌تر از کل ظرفیت ۴۵ گیگاواتی شبکه سراسری این کشور است!

سبد انرژی بریتانیا ترکیبی متنوع از گاز، انرژی هسته‌ای، باد، خورشید و زیست‌توده (بیومس) است و بخشی از برق نیز از سرزمین اصلی اروپا وارد می‌شود. طی ۲۵ سال گذشته، سیاست‌گذاران انگلیسی بیش‌تر روی انرژی‌های تجدیدپذیر تمرکز کرده، نیروگاه‌های هسته‌ای را از اولویت خارج نمودند و گاز را به عنوان پشتوانه نگه داشتند. اما حالا هجوم برق‌آسای فناوری هوش مصنوعی و نیاز بی‌پایان سرور‌ها به برق ۲۴ ساعته نشان داده که این استراتژی باید سریعاً مورد بازنگری اساسی قرار گیرد.

طبق گزارش‌هایی که اوایل امسال منتشر شد، در شرایطی که ۱۰۰ گیگاوات پروژه مرکز داده معطل زیرساخت برق مانده‌اند، حدود ۱۰۰ مرکز داده دست‌به‌کار شده و تصمیم گرفته‌اند برای نجات خود، نیروگاه‌های گازی اختصاصی بسازند تا بیش از این معطل شبکه فرسوده و کم‌ظرفیت سراسری نمانند.