آموزش هوش مصنوعی در فضا کلید خورد؛ ایده دیوانه‌وار استارکلود برای ساخت دیتاسنترهای مداری با تراشه‌های انویدیا

شاید هنوز مقاله‌ها و پژوهش‌های چندانی درباره این ایده منتشر نشده باشد، اما جمعی از پیشروترین دانشمندان و مهندسان جهان نگاه خود را به بازتعریف منظومه شمسی و تغییر بنیادین بخش‌های وسیعی از آن معطوف کرده‌اند.

اگر گمان می‌کنید «ابر دایسون» (Dyson Swarm) نام یک جاروبرقی مدرن و عجیب‌وغریب است، حسابی از قافله عقب مانده‌اید و باید کمی مطالعه کنید! ایده اصلی بسیار ساده اما حیرت‌انگیز است: جمع‌آوری مستقیم انرژی در فضا با استفاده از ناوگانی عظیم از ماهواره‌ها که مثل یک لشکر یا توده به دور خورشید گردش می‌کنند. اما بلندپروازی‌ها به همین‌جا ختم نمی‌شود و رویاپردازی پیرامون دستاوردهای نهایی این فناوری، نقشه منظومه شمسی و اطراف ستاره میزبان ما را به کل دگرگون خواهد کرد.

ماجرا از چه قرار است؟

در یکی از قسمت‌های جدید پادکست به میزبانی الکس ویسنر-گراس، گفت‌وگویی شنیدنی با فیلیپ جانستون، مدیرعامل استارکلود (Starcloud) انجام شد؛ شرکتی پیشتاز که ایده‌ها و دستاوردهای خیره‌کننده‌ای را در کارنامه خود ثبت کرده است. جانستون و تیمش به خاطر توسعه دیتاسنترهای مداری، متصل کردن تراشه‌های انویدیا (Nvidia) به ماهواره‌ها و آموزش نخستین مدل‌های هوش مصنوعی در اعماق فضا حسابی به شهرت رسیده‌اند. او در این گفت‌وگو پرده از ایده‌هایی بسیار پیشرفته درباره پتانسیل‌های این سیستم‌ها برداشت، هرچند که مجری برنامه نیز با پرسش‌ها و پیشنهاد‌های جسورانه خود مرزهای خیال را جابه‌جا کرد.

جانستون در ابتدای صحبت‌ها روند فعلی فعالیت‌های استارکلود و اهداف بلندمدت این استارتاپ را پس از جذب سرمایه‌های چشمگیر شرح داد. به گفته او، استارکلود درخواستی رسمی به کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا (FCC) ارسال کرده تا مجوزی برای راه‌اندازی شبکه‌ای غول‌پیکر با ۸۸ هزار ماهواره و تولید توانی در حدود ۲۰ گیگاوات برق خورشیدی دریافت کند.

ماجراجویی‌های شگفت‌انگیز در دل فضا

بحث خیلی زود به چشم‌اندازهای دیوانه‌وار برای آینده رسید؛ از جمله ایده ابرهای دایسون که هاله‌ای از مدار همگام با خورشید خلق می‌کنند و از روی زمین در هنگام سپیده‌دم یا غروب آفتاب با چشم غیرمسلح دیده خواهند شد. حتی پیشنهاد نگارش و نمایش پیام‌ها در پهنه آسمان نیز مطرح شد؛ ایده‌ای که جانستون با لبخندی کنایه‌آمیز در پاسخ به آن گفت: «البته این یکی توی طرح پیشنهادی‌مون به FCC ثبت نشده!»

در ادامه این گفت‌وگوی جذاب، بحث به این مرحله رسید که اساساً این سازه‌های غول‌آسا از چه موادی باید ساخته شوند؛ جایی که الکس پرسید:

«به نظرت برای ساخت ابر دایسون باید کدام سیاره یا قمر را زودتر تکه‌تکه و اوراق کنیم؟ به نظرت کار را با عطارد شروع کنیم یا ماه، یا شاید هم مشتری و قمرهای زحل؟ نظر تو چیست؟»

جانستون پاسخ داد: «کره ماه از نظر ساختاری تقریباً بی‌نقص‌ترین گزینه برای تجزیه شدن و تأمین مواد اولیه مورد نیاز کُره و ابر دایسون است.» البته او اعتراف کرد که دستکاری ماه می‌تواند پیامدهای زیست‌محیطی خطرناکی برای مدار نزدیک زمین به همراه داشته باشد. او همچنین به این نکته اشاره کرد که ماه سرشار از سیلیسیم و آلومینیوم است، گرچه هنوز کسی فکری برای انبوه سنگ‌پوشه‌ها و خاک‌های اضافی آن نکرده است.

جانستون در ادامه رویکردی محتاطانه‌تر را پیش کشید و با لحنی شوخ‌طبعانه گفت:

«خیلی راحت می‌توانیم حدود ۵ درصد از کل جرم ماه را برداریم و مصرف کنیم، بدون اینکه کسی اعتراض خاصی بکند!»

او درباره بهره‌گیری از عطارد نیز اضافه کرد: «یکی از مزیت‌های فوق‌العاده عطارد، نزدیکی بیش‌تر آن به خورشید است؛ به این ترتیب برای تولید همان میزان برق، به سطح بسیار کمتری از پنل‌های خورشیدی احتیاج خواهید داشت.»

پس از بررسی گزینه‌ها، گفت‌وگو به سمت زمان‌بندی اجرایی این پروژه‌ها رفت. نتیجه کلی این بود که تحقق چنین چشم‌اندازهایی زمان‌بر خواهد بود، هرچند شتاب سریع پیشرفت فناوری امیدواری‌ها را بسیار بالا نگه داشته است.

مبانی علمی، فیلتر بزرگ و امید به آینده

در این نشست مفصل، مباحث علمی عمیق‌تری نظیر معادله بولتزمن و پارادوکس فرمی نیز به میان آمد. همچنین گریزی به رقابت فضایی با چین و اصطلاح pDoom زده شد؛ همان شاخص آماری که نماد هراس، تردید و پیش‌بینی نابودی احتمالی بشر به دست هوش مصنوعی در قرن بیست‌ویکم است.

در جریان بحث درباره موج منفی‌بافی و نگرانی‌های آخرالزمانی پیرامون فناوری، این پرسش کلیدی از جانستون مطرح شد:

«با توجه به این‌که شما بدبینی‌ها و جریان‌های آخرالزمانی پیرامون هوش مصنوعی را از نزدیک لمس کرده‌اید، فکر می‌کنید موفقیت شرکتی مثل استارکلود چطور می‌تواند به مردم امید تزریق کند؟ دستاوردهای عملی کمک می‌کند پتانسیل‌های واقعی را ببینیم و این‌که شما مرد عمل هستید و نه صرفاً یک نظریه‌پرداز، پیامی مهم دارد. چطور می‌توان نگاه بدبینان را به آینده‌ای روشن‌تر تغییر داد؟ زیرا اگر امروز دست‌به‌کار نشویم، این ترس‌ها می‌توانند به پیشگویی‌هایی خودمحقق‌کننده تبدیل شوند.»

جانستون در پاسخ به پروژه‌ای با عنوان «مأموریت کاوشگر فرمی» اشاره کرد و گفت علاقه‌مندان می‌توانند ویدیوی آن را در وبسایت fermiexplorer.org تماشا کنند: «این پروژه تصویری از گسترش انسان در کهکشان ارائه می‌دهد؛ جایی که ما به عنوان نخستین تمدن، سراسر کهکشان را فتح می‌کنیم. این سناریو وضعیتی را به تصویر می‌کشد که گویی فیلتر بزرگ (Great Filter) را پشت سر گذاشته‌ایم و تنها تمدن هوشمند هستیم؛ پس این ماییم که باید برای شکوفایی تمدن در سراسر کهکشان گام برداریم.»

در بخش پایانی این نشست، نبوغ و جسارت استارکلود مورد تحسین قرار گرفت و از دیگر کارآفرینان خواسته شد راهی مشابه در پیش بگیرند: «پایان دوران تکراری نرم‌افزارهای سنتی (SaaS-pocalypse) را به رسمیت بشناسید و به سراغ پروژه‌های جاه‌طلبانه و ماجراجویانه بروید.»

ایده‌های علمی‌تخیلی نهفته در این مأموریت حقیقتاً تکان‌دهنده و جذاب است. کتاب‌های تاریخ در سال ۲۱۰۰ درباره امروز چه خواهند نوشت؟ و فراتر از آن، وقتی در دهه‌های آینده سر به آسمان بلند کنیم، چه خواهیم دید؟ آیا آسمان دست‌نخورده گذشته را خواهیم دید یا چشم‌اندازی خیره‌کننده و مسحورکننده از تمدن فضایی بشر را؟