افت سهام Palantir با وجود سودآوری فراتر از انتظار؛ تردید سرمایه‌گذاران درباره پایداری رونق هوش مصنوعی

شرکت Palantir Technologies، پلتفرم تحلیل داده مبتنی بر هوش مصنوعی که بیشتر به خاطر همکاری‌هایش با نهادهای نظامی و دفاعی شناخته می‌شود، در جدیدترین گزارش فصلی خود ارقام سود و فروشی فراتر از برآوردهای بازار ثبت کرد و حتی چشم‌انداز درآمد سالانه خود را ارتقا داد، اما با این حال ارزش سهام آن با افت روبه‌رو شد.

چرا این موضوع اهمیت دارد: این واکنش سرد بازار به شرکتی که زمانی نماد محبوب سهام‌داران خرد به‌شمار می‌رفت، از تغییر اساسی در روان‌شناسی سرمایه‌گذاران حکایت دارد؛ تغییری از موج صعودی ناشی از ترس از دست دادن فرصت (FOMO) در فاصله سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، به سوی تردیدها و نگرانی‌های جدی درباره پایداری رونق هوش مصنوعی.

تصویر بزرگ‌تر: در سال‌های اخیر، این شرکت نرم‌افزاری فعال در حوزه هوش مصنوعی یکی از بزرگ‌ترین برندگان شاخص S&P 500 بوده است؛ شاخصی که Palantir در سپتامبر ۲۰۲۴ به جمع شرکت‌های آن پیوست.

• سهام این شرکت با تکیه بر ترکیبی از هیجان معامله‌گران خرد، خوش‌بینی عمومی به بازار هوش مصنوعی، توجه ویژه به فناوری‌های نظامی و مزایای ناشی از ارتباط با دولت ترامپ، رشدی در حدود ۳۴۰ درصد در سال ۲۰۲۴ و ۱۳۵ درصد در سال گذشته تجربه کرد. پیتر تیل (Peter Thiel)، میلیاردر سرشناس و از حامیان مالی برجسته حزب جمهوری‌خواه، هم‌بنیان‌گذار، رئیس هیئت‌مدیره و بزرگ‌ترین سهام‌دار حقیقی Palantir است.

اما ماجرا چیست: جهش خیره‌کننده حدوداً ۲,۰۰۰ درصدی قیمت سهام Palantir طی چهار سال اخیر، با سرعتی بسیار فراتر از بنیادها و ارقام واقعی مالی شرکت پیش رفت؛ وضعیتی که به شکل‌گیری سنجه‌های ارزش‌گذاری نجومی و حتی غیرمنطقی در بازار منجر شد.

• نسبت قیمت به درآمد آینده‌نگر (Forward P/E) برای Palantir در نوامبر ۲۰۲۵ به اوج ۲۵۵ برابری رسید و بخش عمده‌ای از سال جاری نیز بالای ۱۰۰ برابر باقی ماند.
• ارزش‌گذاری منصفانه برای یک شرکت در سنت‌های مالی معمولاً حدود ۱۵ برابر تلقی می‌شود و این شاخص برای کل شرکت‌های حاضر در S&P 500 در حال حاضر حدود ۱۸٫۵ برابر است.

نسبت قیمت به فروش آینده‌نگر Palantir نیز در این میان، در نوامبر ۲۰۲۵ از مرز ۹۰ برابر فراتر رفت.

• برای کسانی که با این شاخص‌های مالی آشنایی ندارند، چنین عددی شگفت‌آور و فراتر از استانداردهای متعارف بازار است.
• برای مقایسه، شاخص S&P 500 در حال حاضر نسبت قیمت به فروش آینده‌نگری معادل ۳٫۱ برابر دارد.

نگاهی دقیق‌تر به آمارها: نکته جالب توجه اینجاست که Palantir از منظر عملکرد مالی، دقیقاً آنچه را وعده داده بود محقق ساخت.

• سود به ازای هر سهم در سال ۲۰۲۴ رشدی ۶۴ درصدی و در سال ۲۰۲۵ جهشی ۸۳ درصدی را ثبت کرد و پیش‌بینی می‌شود با پایان سال ۲۰۲۶ این رشد به ۱۲۲ درصد برسد.
• درآمدها نیز شتاب گرفتند؛ رشدی ۲۹ درصدی در سال ۲۰۲۴ و ۵۶ درصدی در سال ۲۰۲۵ رقم خورد و انتظار می‌رود فروش شرکت در سال جاری جهشی ۸۹ درصدی را تجربه کند.
• دستاوردهای مالی به همین‌جا ختم نمی‌شود؛ حاشیه سود و حجم سفارش‌های معوق افزایش یافتند و هزینه‌ها به‌خوبی مهار شدند. بخش تجاری Palantir در ایالات متحده که بر فروش نرم‌افزارهای کاربردی برای بهره‌گیری موثرتر شرکت‌ها از هوش مصنوعی تمرکز دارد، شاهد اوج‌گیری فروش خود بود.

تمرکز بر جزئیات: تحلیل‌گران معتقدند تنها نقطه ضعف در گزارش عملکرد سه‌ماهه سوم Palantir، که پس از بسته شدن بازار منتشر شد، ثابت ماندن تقریبی حجم سفارش‌های معوق نسبت به سه‌ماهه گذشته بود.

• این موضوع شاید در نگاه اول ایرادی جزئی به نظر برسد، اما دست روی نقطه حساسی گذاشت؛ نقطه‌ای که سرمایه‌گذارانِ نگران از تداوم موج سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی را به‌شدت محتاط کرده است.

دیدگاه کارشناسان: لویی دی‌پالما (Louie DiPalma)، تحلیل‌گر شرکت کارگزاری ویلیام بلر (William Blair)، در ارزیابی خود از وضعیت Palantir می‌نویسد: «طی سه ماه گذشته، سرمایه‌گذاران حوزه فناوری عملکرد شرکت‌های حاضر در کل اکوسیستم هوش مصنوعی را با موشکافی بسیار بیشتری زیر ذره‌بین قرار داده‌اند.»

• به گفته او، ارزش‌گذاری بسیاری از تأمین‌کنندگان زنجیره هوش مصنوعی به‌دلیل نگرانی از ناپایدار بودن رشدهای اخیر، به نصف کاهش یافته است.
• برنت تیل (Brent Thill)، تحلیل‌گر شرکت جفریز (Jefferies) نیز به نکته مشابهی اشاره کرده و یادآور می‌شود: «بحث اصلی بازار دیگر درباره پایداری تقاضای اولیه نیست، بلکه پرسش بنیادین این است که آیا این شرکت‌ها می‌توانند شتاب رشد قبلی را با وجود بزرگ‌تر شدن ابعاد کسب‌وکار خود حفظ کنند یا خیر.»

جمع‌بندی: هیچ‌یک از این نکات به معنای بحران‌زده بودن Palantir نیست. در واقع عکس این ماجرا صدق می‌کند؛ شرکت آن‌چنان درخشان عمل کرده که شگفت‌زده کردن دوباره بازار برای آن به مراتب دشوارتر شده است یا همان‌طور که تیل می‌گوید، استانداردهای مقایسه دوره‌ای روزبه‌روز سخت‌گیرانه‌تر می‌شوند.

• با این همه، این واکنش‌ها از تغییر رویکرد ملموس فعالان بازار سهام خبر می‌دهد؛ سرمایه‌گذارانی که اکنون به‌جای دل بستن به رویاهای بی‌حدومرز درباره آینده هوش مصنوعی، واقعیت‌های ملموس و سودآوری امروز را طلب می‌کنند.