اندرویدِ مدار زمین؛ استارتاپ Satlyt با جذب سرمایه ۸ میلیون دلاری هوش مصنوعی را به ماهواره‌ها می‌برد

به گفته راما آفولو (Rama Afullo)، او از مدت‌ها پیش می‌دانست که روزی دیتاسنترها به مدار زمین راه پیدا خواهند کرد.

این مهندس کنیایی-آمریکایی پیش از این در بخش رایانش ابری گوگل فعالیت می‌کرد و در سال ۲۰۲۴ نیز مدت کوتاهی در شبکه ارتباطی استارلینک در شرکت اسپیس‌ایکس (SpaceX) مشغول به کار بود. تجربیات او در این دو غول فناوری باعث شد متقاعد شود که پتانسیل کشف‌نشده عظیمی برای اجرای محاسبات کامپیوتری در فضا وجود دارد.

او درباره ایده اولیه خود می‌گوید: «وقتی در اسپیس‌ایکس بودم، سعی کردم این ایده را به مدیران ارائه دهم، اما آن‌ها رد کردند. وقتی در گوگل هم بودم، باز هم آن را مطرح کردم، ولی باز هم جواب رد شنیدم.»

به همین دلیل او اسپیس‌ایکس را ترک کرد و استارتاپ Satlyt را بنیان گذاشت؛ شرکتی جدید با مراکزی در سانی‌ویل کالیفرنیا و نایروبی، که هدفش توسعه نرم‌افزاری برای ماهواره‌هاست تا بتوانند پردازش کار‌های محاسباتی سنگین را در فضا بین یکدیگر تقسیم کنند. این شرکت اکنون موفق شده است یک راند سرمایه‌گذاری اولیه (Seed) به ارزش ۸ میلیون دلار جذب کند.

زمان‌بندی این ماجرا برای او فوق‌العاده از آب درآمده است؛ چراکه اسپیس‌ایکس هم از آن زمان تمام تمرکزش را روی دیتاسنترهای مداری گذاشته است. حالا قرار است نرم‌افزار Satlyt با موشک اسپیس‌ایکس و در کنار اولین پیش‌نمونه پروژه دیتاسنتر فضایی گوگل موسوم به پروژه سان‌کچر (Project Suncatcher) به فضا پرتاب شود.

برخلاف اسپیس‌ایکس، گوگل یا استارتاپ‌هایی مانند استارکلاود (Starcloud) و کاوبوی اسپیس (Cowboy Space Company)، استارتاپ Satlyt قصد ندارد فضاپیمای اختصاصی خودش را بسازد. تیم آفولو تمرکز خود را روی توسعه نرم‌افزاری گذاشته است که بتواند مدل‌های هوش مصنوعی را مستقیماً روی ماهواره‌ها اجرا کند. او رویکرد شرکتش را با غول‌هایی مانند VMware و Snowflake مقایسه می‌کند؛ پلتفرم‌هایی که به کاربران اجازه می‌دهند نرم‌افزارهای پیچیده را بدون دغدغه درباره زیرساخت‌های سخت‌افزاری اجرا نمایند.

او در تشریح این استراتژی می‌گوید: «شرکت‌هایی مثل اسپیس‌ایکس که دیتاسنترهای مداری می‌سازند، اگر شبیه به آیفون با یک اکوسیستم بسته باشند، ما می‌خواهیم نقش اندروید را به عنوان یک اکوسیستم باز و یکپارچه ایفا کنیم.» به عبارت دیگر، هدف Satlyt ارائه نرم‌افزاری است که بتواند روی ماهواره‌های شرکت‌های گوناگون اجرا شود.

استارتاپ Satlyt تا کنون نرم‌افزار خود را در دو مأموریت آزمایشی به فضا فرستاده است. تمرکز اولیه این تیم، افزایش کارایی عملیاتی فضاپیماهاست؛ فضاپیماهایی که معمولاً برای حل هر مشکلی به کنترل‌کننده‌های پرواز روی زمین متکی هستند. ارسال داده‌ها به زمین (که در اصطلاح داون‌لینک یا Downlink نامیده می‌شود) فرایندی پرهزینه و اغلب کند است؛ بنابراین استفاده از هوش مصنوعی برای تصمیم‌گیری لحظه‌ای روی خود فضاپیما، چه در شناسایی ناهنجاری‌ها و رفع باگ‌ها و چه در پردازش داده‌های حسگر‌ها در مدار به‌جای زمین، می‌تواند به صرفه‌جویی مالی چشمگیری منجر شود.

اوایل سال جاری میلادی، Satlyt مدل هوش مصنوعی گما (Gemma) متعلق به گوگل دیپ‌مایند را روی یک فضاپیمای تحت هدایت شرکت مومنتوس (Momentus) مستقر کرد. این مدل موفق شد حجم داده‌های مربوط به گزارش خطاهای نرم‌افزاری ارسالی به زمین را بیش از ۶۰ درصد کاهش دهد؛ بهینه‌سازی کم‌نظیری که به گفته آفولو می‌تواند سالانه صدها هزار دلار هزینه به ازای هر ماهواره را ذخیره کند.

پرتاب این هفته، نرم‌افزار Satlyt را روی فضاپیمایی از شرکت TakeMe2Space (یک استارتاپ هندی تولیدکننده سخت‌افزارهای محاسباتی ماهواره‌ای) فعال خواهد کرد. این مأموریت شامل سه مشتری مهم است: ناسا (NASA) که برای آزمایش پروتکل‌های رایانش ابری در فضا هزینه پرداخت کرده است؛ استارتاپ استلریان (Stellerian) فعال در زمینه نظارت فضایی و رهگیری اجرام مداری که قصد دارد پردازش تصویر در مدار را بسنجد؛ و خود شرکت TakeMe2Space که می‌خواهد نشان دهد ماهواره‌اش توانایی میزبانی از نرم‌افزارهای سایر شرکت‌ها را دارد.

در حال حاضر پردازنده‌های گرافیکی قدرتمند (GPU) انگشت‌شماری در مدار زمین حضور دارند و فعلاً بیش‌ترین فرصت در پردازش‌هایی است که Satlyt روی آن‌ها کار می‌کند. اما پروژه بعدی این شرکت این است که نشان دهد می‌تواند یک سیستم محاسباتی مشترک (یک ابر محاسباتی) میان دو ماهواره مختلف ایجاد کند؛ آزمایشی که انتظار می‌رود سال آینده میلادی انجام شود. در صورت موفقیت، این شرکت قادر خواهد بود به عنوان ارائه‌دهنده سرویس ابری مستقل، یک ابر واقعی پردازشی را در مدار در اختیار سازندگان فضاپیماها بگذارد.

آفولو در این خصوص توضیح می‌دهد: «نگاه درست به این قضیه این است که ما ماهواره شما را به یک سرویس مدیریت‌شده و درآمدزا تبدیل می‌کنیم.»

راند سرمایه‌گذاری اولیه Satlyt توسط صندوق ونچر Non Sibi مستقر در هیوستون رهبری شد؛ جایی که برنارد هریس، فضانورد باسابقه ناسا با بیش از ۲۰ سال سابقه فضانوردی، نقش پررنگی در جلب اعتماد این شرکت به سرمایه‌گذاری در این کسب‌وکار نوین فضایی داشته است.

یکی از دلایل این سرمایه‌گذاری این بود که Satlyt وابستگی شدیدی به رویاپردازی‌های اغراق‌آمیز درباره دیتاسنترهای عظیم فضایی ندارد؛ ایده‌هایی که از نظر توجیه اقتصادی با ابهام و چالش‌های پرتاب روبرو هستند. کنت لوکاس (Kent Lucas)، از شرکای صندوق Non Sibi در این رابطه می‌گوید: «برای اینکه راما به موفقیت چشمگیری برسد، اصلاً نیازی به ساخت دیتاسنترهای عظیم در فضا نیست؛ بلکه فقط افزایش تعداد ماهواره‌هایی که پرتاب می‌شوند می‌تواند محرک رشد این کسب‌وکار باشد.»

هدف و امید آفولو این است که تا پایان این دهه، نرم‌افزار آن‌ها روی ۲۰ درصد از ماهواره‌ها مستقر باشد؛ یعنی زمانی که پیش‌بینی می‌کند تقریباً تمام سازندگان فضاپیماها از پردازنده‌های گرافیکی (GPU) و تراشه‌های پیشرفته مشابه در ماهواره‌های خود استفاده خواهند کرد.

او در نهایت تأکید می‌کند: «اگر ماهواره‌ای را به فضا بفرستید بدون اینکه یک پردازنده گرافیکی (GPU) روی آن نصب کنید، حداقلش این است که به خودتان و کسب‌وکارتان ظلم کرده‌اید، مگر نه؟»