یک قانون ساده برای اینکه هوش مصنوعی به‌جای شما فکر نکند

آدام گرین، دانشمند علوم اعصاب، هنوز داستانی را که یکی از دانشجویانش برای او تعریف کرده بود به یاد دارد؛ ماجرا درباره ورود عضوی تازه به خانه مشترک آن دانشجو با هم‌اتاقی‌هایش بود: یک گلدان ریحان. این گیاه طبیعتاً به یک اسم نیاز داشت و دانشجو تصور می‌کرد انتخاب نام با همفکری یکدیگر بخشی از لذت و شوخی این تجربه مشترک خواهد بود. با این حال، یکی از هم‌اتاقی‌ها بی‌درنگ به سراغ کمکی بیرونی رفت، گوشی خود را درآورد و از ChatGPT خواست چند اسم به آن‌ها پیشنهاد دهد.

از دیدگاه گرین، استاد روانشناسی دانشگاه جورج‌تاون که روی مقوله خلاقیت پژوهش می‌کند، آن هم‌اتاقی نکته اصلی را متوجه نشده بود. او می‌گوید: «اصلاً چه اهمیتی دارد که نام یک گلدان ریحان چه باشد؟ قرار بر این بود که ما در کنار هم خوش بگذرانیم و لذت ببریم.» پیدا کردن یک نام به دست خود هم‌اتاقی‌ها، چیزی بسیار باارزش‌تر از یک اسم ساده به آن‌ها می‌بخشید؛ آن‌ها صاحب یک خاطره مشترک و داستانی می‌شدند که هر بار با اشاره به هم‌خانه برگ‌دارشان تعریف کنند. اما در مقابل، او می‌گوید: «ما به‌سادگی این تجربه ارزشمند انسانی را از دست دادیم.»

برای درک این وسوسه، حتماً نیازی نیست که در حال انتخاب نام برای یک گیاه خانگی باشید. انتخاب هدیه تولد، تنظیم یک ایمیل حساس یا حل چالشی پیچیده در محیط کار، همگی موقعیت‌هایی هستند که انسان وسوسه می‌شود به‌جای کلنجار رفتن با ذهن خود، کار را به چت‌باتی بسپارد که با کمال میل پاسخ را آماده می‌کند. با این حال، کارشناسان پیش از واگذاری کامل وظایف به هوش مصنوعی یک تغییر کوچک را پیشنهاد می‌کنند: ابتدا سه ایده از ذهن خودتان بنویسید. این ایده‌ها می‌توانند خام، غیرعملی یا حتی نامناسب باشند؛ اصل ماجرا این است که پیش از دریافت پاسخ از شخص یا ابزاری دیگر، به ذهن خود فرصت اندیشیدن بدهید.

چرا باید پیش از سؤال از هوش مصنوعی، ایده‌پردازی کنید؟

پلتفرم‌های هوش مصنوعی بسیار وسوسه‌انگیز هستند؛ چراکه هیچ‌کس خیره شدن به یک صفحه سفید و خلأ ایده‌ها را دوست ندارد. گرین توضیح می‌دهد: «همه ما از صفحه سفید می‌ترسیم و هوش مصنوعی پیشنهاد می‌دهد که این صفحه را برایمان پر کند و آن ترس را از بین ببرد.» با این وجود، تحمل دشواری فکر کردن دستاوردهای ارزشمندی دارد؛ از جمله کشف یک راه‌حل، بیان دیدگاهی معنادار یا پی بردن به اینکه توانایی انجام کارهای سخت را دارید.

او می‌گوید با فکر کردن می‌توانید به خودتان بگویید: «من واقعاً به این کار افتخار می‌کنم چون سخت بود، چون شکست خوردم اما تسلیم نشدم و برای موفقیت چیز جدیدی یاد گرفتم؛ حالا هم صاحب یک مهارت و توانمندی تازه هستم.»

اگر از هوش مصنوعی بخواهید شما را از این چالش نجات دهد، شاید متوجه شوید که پس از آن ایده‌پردازی با تکیه بر ذهن خودتان سخت‌تر می‌شود. سابرینا حبیب، پژوهشگر حوزه خلاقیت در دانشگاه کارولینای جنوبی، می‌گوید هوش مصنوعی «مجموعه محدودی از احتمالات» را پیشنهاد می‌دهد که می‌تواند به پدیده‌ای منجر شود که محققان آن را تثبیت ذهنی یا سوگیری لنگر انداختن می‌نامند: «فراتر رفتن از آن دایره محدودی که هوش مصنوعی در اختیارتان گذاشته است، کار بسیار دشواری خواهد بود.»

علاوه بر این، اتکای بیش از حد به هوش مصنوعی می‌تواند به جایی برسد که همه خروجی‌های شما شبیه تولیدات دیگران شود. گرین و همکارانش در یک پژوهش علمی با مقایسه مقاله‌های پذیرش دانشگاه نوشته‌شده توسط انسان‌ها و نمونه‌های تولیدشده با ChatGPT دریافتند که متون انسانی طیف بسیار گسترده‌تری از ایده‌ها را کاوش کرده‌اند، در حالی که مقاله‌های هوش مصنوعی اغلب حول محور موضوعاتی تکراری می‌چرخیدند. او تأکید می‌کند: «وقتی ایده‌های هوش مصنوعی را به‌عنوان تفکر خودمان می‌پذیریم، ایده‌های همه ما شبیه یکدیگر می‌شوند و صدای منحصربه‌فرد خود را از دست می‌دهیم.»

ایده‌های شما این مزیت بزرگ را دارند که کاملاً متعلق به شما هستند. تنها شما شوخی‌های مشترک و صمیمانه‌ای را می‌دانید که باید روی کارت تبریک خواهرتان نوشته شود، یا می‌دانید چه چیزی می‌تواند روز یک همکار خسته را بهتر کند. نوشتن ایده‌های اولیه اجازه می‌دهد این جزئیات اختصاصی مسیر کار را شکل دهند. حبیب می‌گوید: «ما افکار خود را به میان می‌آوریم، خودمان مسئولیت را بر عهده داریم، صاحب اراده هستیم و ما نویسنده اثر به‌شمار می‌رویم.» هوش مصنوعی می‌تواند به توسعه آنچه آغاز کرده‌اید کمک کند، اما «کنترل چشم‌انداز و جهت‌گیری مسیر حتماً باید در دست انسان باشد.»

چگونه عادت یادداشت سه ایده را در خود بسازیم؟

حبیب پیشنهاد می‌کند قبل از باز کردن چت‌بات، لحظه‌ای تأمل کنید تا متوجه شوید دقیقاً به چه چیزی نیاز دارید. اگر در حال انتخاب هدیه هستید، چه چیزی آن را برای این فرد مشخص مناسب می‌سازد؟ اگر زیر بار کارهای اداری غرق شده‌اید، چه اقدامی واقعاً بار کاری شما را سبک می‌کند؟ تعیین معیارهای اولیه به شما کمک می‌کند احتمالات را شکل دهید و در ادامه، قضاوت کنید که آیا پیشنهادهای هوش مصنوعی کاربردی هستند یا خیر.

سپس اولین تلاش خود را آغاز کنید. سه هدیه که ممکن است خواهرتان دوست داشته باشد، سه روش برای تعدیل حجم کاری، یا سه نکته مهم را که می‌خواهید در یک گفتگوی دشوار مطرح کنید روی کاغذ بیاورید. اگر وسوسه شده‌اید که از هوش مصنوعی بخواهید درباره حجم کاری‌تان ایمیلی به مدیر بنویسد، ابتدا سعی کنید آن نکات را به زبان خودتان بنویسید، حتی اگر جملات اولیه ناشیانه به نظر برسند. اریکا دوان، کارشناس ارتباطات دیجیتال و نویسنده کتاب از مغزت استفاده کن (Use Your Brain)، این شیوه را «قانون پیش‌نویس خام» می‌نامد: «همیشه پیش از آنکه به سراغ هوش مصنوعی بروید، پیش‌نویس اولیه را با دست‌خط و قلم خودتان بنویسید.»

به خاطر داشته باشید که این پیش‌نویس اصلاً نباید بی‌نقص باشد. متن کارت تبریک می‌تواند شروعی نامناسب یا جمله‌ای داشته باشد که بعداً حذفش می‌کنید؛ فهرست هدیه شما هم می‌تواند شامل گزینه‌ای بسیار گران‌قیمت باشد. مکتوب کردن افکار پایه‌ای را می‌سازد تا بتوانید آن را ویرایش کنید، گسترش دهید یا برخی گزینه‌ها را خط بزنید.

اگر رسیدن به سه ایده برایتان آسان بود، کار را ادامه دهید. حبیب پیشنهاد می‌کند برای چالشی بیشتر، رسیدن به پنج ایده را امتحان کنید. تعداد دقیق ایده‌ها به اندازه فرصتی که پیش از مراجعه به هوش مصنوعی برای فکر کردن به خود می‌دهید، اهمیت ندارد.

اگر حین ایده‌پردازی هیچ نکته‌ای به ذهنتان نرسید، صفحه سفید را نشانه‌ای بر ناتوانی در فکر کردن تلقی نکنید. حبیب می‌گوید: «به خودتان اجازه دهید که کار را دشوار بیابید.» می‌توانید یک تایمر سه‌دقیقه‌ای تنظیم کنید و هر آنچه را به ذهنتان می‌رسد، هر ایده روی یک برگه یادداشت کوچک، بنویسید؛ یا قدم بزنید و کمی بعد به موضوع برگردید. او یادآور می‌شود زمانی که خیره شدن به صفحه نمایشگر بازدهی ندارد، تغییر فضا می‌تواند به شکوفایی ذهن کمک کند.

چه به یک ایده برسید و چه پنج ایده، با خودتان صبور باشید. حبیب دوست دارد به خودش یادآوری کند: «حتی اگر زمان ببرد، من توانمندم و از پس آن برمی‌آیم.»

چگونه بدون از دست دادن ایده‌های خود، از هوش مصنوعی کمک بگیریم؟

وقتی افکارتان را روی کاغذ آوردید، شاید به این نتیجه برسید که اصولاً نیازی به هوش مصنوعی ندارید. با این حال، اگر مایلید از یک چت‌بات کمک بگیرید، آرون لیندبرگ، استاد سیستم‌های اطلاعاتی و تحلیل داده در مؤسسه فناوری استیونز، پیشنهاد می‌کند ایده‌های خود و جزئیاتی را که الهام‌بخش شما بوده‌اند در اختیار آن بگذارید. او می‌گوید اگر بدون ارائه هیچ اطلاعاتی درباره خواهرتان بپرسید چه هدیه‌ای برای او بخرید، «کلیشه‌ای‌ترین و عمومی‌ترین پاسخ ممکن» را دریافت خواهید کرد؛ اما اگر توضیح دهید که او عاشق رقص و تماشای فیلم‌های ترسناک است، آن‌وقت زمینه مشخصی برای ایده‌پردازی به چت‌بات داده‌اید.

لیندبرگ پیشنهاد می‌کند ایده‌هایی را که پیش‌تر به ذهن خودتان رسیده با چت‌بات در میان بگذارید و از آن بخواهید مواردی در همان راستا به شما پیشنهاد دهد. هنگامی که فهرست طولانی‌تری به دست آوردید، از هوش مصنوعی بخواهید نقاط ضعف و قوت آن ایده‌ها را نقد کند. این رویکرد به‌جای پذیرش چشم‌بسته یک پیشنهاد، فرصتی فراهم می‌سازد تا کارایی یا ناکارآمدی گزینه‌ها را بسنجید: «هوش مصنوعی به من دو دیدگاه متفاوت ارائه می‌دهد، اما حالا نظر خود من چیست؟»

گاهی اوقات کاربردی‌ترین کمکی که هوش مصنوعی می‌تواند بکند، پرسیدن سؤالاتی است که شما باید به آن‌ها پاسخ دهید. برای نوشتن یک کارت تبریک تولد، دوان پیشنهاد می‌کند از چت‌بات بخواهید پنج سؤال متوالی مطرح کند تا متن شما شخصی‌تر و صمیمانه‌تر شود. چت‌بات ممکن است بپرسد: «کدام خاطره مشترک با این فرد هنوز شما را به خنده می‌اندازد؟» یا «او چه کاری برایتان انجام داده که تا به حال فرصت نکرده‌اید به درستی از او تشکر کنید؟» خاطرات و احساسات همچنان از ذهن شما سرچشمه می‌گیرند، اما این پرسش‌ها می‌توانند یادآور یک سفر پرماجرا باشند که امروز به اتفاقاتش می‌خندید، یا تماس تلفنی دیروقت شبانه‌ای را زنده کنند که در پشت سر گذاشتن یک بحران روحی به شما آرامش داده بود.

اگر در تلاش برای حل مشکلی در محیط کار هستید، از هوش مصنوعی بپرسید چه نکاتی را نادیده گرفته‌اید. حبیب پیشنهاد می‌کند صورت مسئله و رویکردهای احتمالی خود را شرح دهید و سپس بپرسید چه راه‌حل‌های دیگری ممکن است وجود داشته باشد که شما به آن‌ها فکر نکرده‌اید. دوان نیز طرح پرسش‌هایی مانند این را توصیه می‌کند: «چه شرایطی باعث می‌شود این فرضیه نادرست از آب درآید؟» یا «چه برداشت‌های اشتباهی ممکن است از این پیام صورت بگیرد؟»

سپس یک قدم به عقب برگردید و پاسخ‌ها را خودتان بسنجید. آیا این تحلیل دقیق است؟ آیا با شرایط موجود همخوانی دارد؟ آیا این متن آراسته شباهتی به لحن واقعی صحبت کردن شما در دنیای واقعی دارد؟ دوان تأکید می‌کند: «ما ابتدا باید عمیقاً فکر کنیم، سپس از هوش مصنوعی برای به چالش کشیدن و ارتقای افکارمان بهره ببریم و پس از آن، بار دیگر به ارزیابی بنشینیم. چه چیزی از دانش من در این متن غایب است؟ پاسخی که فقط خود من از آن آگاهم.»

تنها به این دلیل که چت‌بات پاسخی تولید کرده است، نباید فوراً به آن بسنده کنید. به اندیشیدن ادامه دهید، ایده‌ها را با دوستانتان به اشتراک بگذارید و به خود فرصت دهید از خلق یک ایده لذت ببرید، حتی اگر صرفاً انتخاب نامی ساده برای یک گیاه خانگی باشد. حبیب در پایان یادآور می‌شود: «فکر کردن کار سختی است، اما در عین حال شگفت‌انگیز و لذت‌بخش است.»