رقابت داغ آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی با دانشگاه‌ها بر سر اساتید؛ رئیس دانشکده استنفورد: «دروغ چرا، نگرانم!»

رقابت نفس‌گیر غول‌های هوش مصنوعی با دانشگاه‌ها؛ رئیس دانشکده استنفورد: «دروغ چرا، نگرانم!»

نبرد برای تصاحب استعدادهای درخشان حوزه هوش مصنوعی، حالا دیگر از اتاق‌های جلسات شرکت‌های سیلیکون‌ولی فراتر رفته و درست به دل کلاس‌های درس دانشگاه کشیده شده است.

سارا سول (Sarah Soule)، رئیس دانشکده تحصیلات تکمیلی مدیریت و بازرگانی دانشگاه استنفورد (Stanford GSB)، اعلام کرده که آزمایشگاه‌های پیشرو در لبه فناوری هوش مصنوعی با در اختیار داشتن منابع محاسباتی عظیم، اقیانوسی از داده‌ها و چشم‌انداز عرضه‌های اولیه‌شان در بورس، به آهنربایی فوق‌العاده قدرتمند برای جذب اساتید دانشگاه تبدیل شده‌اند.

او درباره این موج جدید کوچ اساتید می‌گوید: «کار کردن در این شرکت‌ها واقعاً برای اعضای هیئت علمی جذاب و وسوسه‌انگیز است. دروغ چرا، من واقعاً بابت این قضیه نگرانم.»

اثرات این جذابیت همین حالا هم در استنفورد به چشم می‌آید؛ اندرو هال (Andrew Hall) و چاد جونز (Chad Jones)، دو نفر از اساتید برجسته این دانشکده، هر دو امسال در مرخصی به سر می‌برند و وقتشان را در بخش خصوصی می‌گذرانند.

البته ماجرا فقط به استنفورد ختم نمی‌شود و دانشگاه‌های معتبر دیگر هم با تصمیم اساتید برای حضور در شرکت‌های هوش مصنوعی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. خانم سول به‌تازگی در یک پنل گفت‌وگوی عمومی در کنار آرون چاترجی (Aaron Chatterji)، اقتصاددان ارشد OpenAI، حضور داشته است؛ چهره‌ای که طبق گفته مسئولان دانشگاه دوک، با توافقی انعطاف‌پذیر با رئیس دانشکده بازرگانی فوکوا (Fuqua) هم‌زمان با تدریس، در این غول هوش مصنوعی هم فعالیت می‌کند.

قوانین استنفورد به اساتید رسمی این اجازه را می‌دهد که هر هفت سال یک‌بار، دو سال مرخصی بدون حقوق بگیرند و راهی بخش خصوصی شوند. البته برای خدمت در نهادهای دولتی امکان دریافت مرخصی‌های طولانی‌تر هم وجود دارد؛ مشابه تصمیمی که کاندولیزا رایس، معاون پیشین همین دانشگاه، برای حضور در پست وزیر امور خارجه آمریکا گرفته بود.

طبق اعلام مسئولان دانشگاه، اساتید اغلب پس از پایان دوره مرخصی به دانشگاه برمی‌گردند. برای نمونه، وستلی هارتمن (Westley Hartmann) که از سال ۲۰۰۳ در استنفورد تدریس می‌کند، پیش از این برای ۷ ماه راهی آمازون شده بود و پس از تجربه کار در این غول فناوری، دوباره به کرسی تدریس بازگشت.

با این همه، واقعیت این است که دست آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی روزبه‌روز برای جذب نیروهای نخبه بازتر و قدرتمندتر می‌شود. این شرکت‌های پیشرو مدام در حال انباشت سرمایه‌های نجومی، توان پردازشی سرسام‌آور و نفوذ در بازار هستند. کار کردن در قلب چنین مراکزی، به پژوهشگران این فرصت بی‌نظیر را می‌دهد که نقشی مستقیم در خلق فناوری‌هایی با تأثیرات عظیم اقتصادی و اجتماعی داشته باشند؛ و البته از پاداش‌ها و سودهای مالی چشمگیر آن نیز بی‌نصیب نمانند.

دانشگاه استنفورد می‌گوید به همکاری اساتید با صنعت یا مرخصی‌های آن‌ها به چشم یک بازی با حاصل‌جمع صفر یا یک شکست نگاه نمی‌کند. از دیدگاه این دانشگاه، چنین تبادلی بخشی از یک اکوسیستم بزرگ‌تر است که به اساتید کمک می‌کند در خط مقدم تحولات فناورانه بمانند و این تجربیات دست‌اول و واقعی را دوباره با خود به فضای کلاس، پژوهش‌ها و هدایت دانشجویان بیاورند.

کریستین هارلان (Kristin Harlan)، مدیر ارتباطات ریاست دانشکده بازرگانی استنفورد، در این‌باره می‌گوید: «هیچ شکی نیست که فرصت همکاری با آزمایشگاه‌های پیشرو هوش مصنوعی برای هر استادی وسوسه‌برانگیز است. ما این ارتباطات و رفت‌وآمدها را مکمل رسالت آکادمیک استنفورد می‌دانیم، نه نقطه‌ای در تقابل با آن.»

با تمام این اوصاف، سارا سول تأکید می‌کند که محیط دانشگاه هنوز مزیتی طلایی دارد که هیچ آزمایشگاهی نمی‌تواند آن را پیشنهاد دهد: آزادی کامل برای پیگیری تحقیقات عمیق و بلندمدت، بدون اینکه فشار طاقت‌فرسایی برای رسیدن به نتایج و خروجی‌های تجاری فوری روی دوش استاد باشد.

او توضیح می‌دهد: «تصور من این است که آزادی عمل برای انجام کاری که واقعاً به آن علاقه دارید و صرف زمان بسیار طولانی برای به سرانجام رساندنش، چیزی است که احتمالاً در شرکت‌های هوش مصنوعی به‌سختی پیدا می‌شود.»

عقب نماندن از قافله، حسابی پرهزینه است

اما دردسر هوش مصنوعی برای دانشگاه‌ها فقط کوچ اساتید نیست؛ هزینه‌های کمرشکن آن بودجه مراکز آموزشی را هم با چالشی بی‌سابقه روبه‌رو کرده است.

سول اشاره کرد که استنفورد تابستان امسال یک قرارداد سازمانی بزرگ با شرکت آنتروپیک (Anthropic) منعقد کرده تا دانشجویان، اساتید و کارکنان بتوانند به مجموعه ابزار‌های هوش مصنوعی کلود (Claude) دسترسی پیدا کنند. علاوه بر این، استنفورد سرمایه‌گذاری‌های سنگینی روی منابع محاسباتی اشتراکی، ظرفیت‌های ابری و سخت‌افزارهای پردازشی ویژه پژوهش انجام داده است.

نکته اینجاست که پژوهشگران پیشرفته‌ترین حوزه‌های هوش مصنوعی، به چیزی به‌مراتب فراتر از یک اشتراک ساده چت‌بات نیاز دارند؛ و تأمین چنین توان پردازشی و خوشه‌های محاسباتی عظیمی، روزبه‌روز گران‌تر و دست‌نیافتنی‌تر می‌شود.

رئیس دانشکده بازرگانی استنفورد می‌گوید مخارج تحقیقاتی مرتبط با هوش مصنوعی سر به فلک کشیده و پیش‌بینی هزینه‌های سال‌های آینده «فوق‌العاده دشوار» است. در همین حال، آزمایشگاه‌های پیشرو با دسترسی به منابع رایانشی و داده‌های بی‌شمار، پیشنهاد‌هایی روی میز می‌گذارند که رقابت با آن‌ها برای روسای دانشگاه‌ها به مأموریتی تقریباً غیرممکن تبدیل شده است.

سارا سول درباره این بودجه‌های نجومی اعتراف می‌کند: «راستش را بخواهید، من هیچ جواب قاطعی برای این بحران ندارم. احتمالاً اکثر رؤسای دانشکده‌ها و دانشگاه‌ها هم عمیقاً نگران این وضعیت هستند؛ چرا که حتی فکر کردن به ابعاد این هزینه‌ها واقعاً دلهره‌آور است.»

به‌روزرسانی ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ — این گزارش با جزئیات جدیدی درباره نحوه همکاری آرون چاترجی با دانشگاه دوک به‌روزرسانی شده است.