وقتی ربات انسان‌نما خانه را تمیز می‌کند؛ نگاهی ملموس به آینده رباتیک خانگی

من از آن دسته افرادی نیستم که معمولاً برای نظافت خانه دستمزد پرداخت کنم؛ اهل صرفه‌جویی هستم و گوش دادن به یک پادکست و تمیز کردن وان حمام با اسفنج جادویی برایم لذت‌بخش است. با این حال، وقتی پستی در شبکه اجتماعی X درباره سرویس جدید نظافت منازل با ربات‌های انسان‌نما در سانفرانسیسکو دیدم، بی‌درنگ در فهرست انتظار ثبت‌نام کردم تا حتی برای یک ساعت، حس زندگی در انیمیشن The Jetsons را در آپارتمانم تجربه کنم.

کنجکاوی رسانه‌ای نیز انگیزه دیگری برای این کار بود. برای داشتن تجربه‌ای کاملاً واقعی، به استارتاپ Tau Robotics اعلام نکردم که خبرنگار هستم؛ هرچند با نام واقعی‌ام ثبت‌نام کردم و ممکن بود هویتم را بررسی کنند. هدف بلندمدت Tau Robotics تحقق ربات‌های نظافتچی کاملاً خودکار است، اما آن‌ها هنوز با این هدف فاصله دارند. در حال حاضر، این ربات‌ها از راه دور توسط اپراتورهای انسانی هدایت می‌شوند که محیط را از طریق دوربین‌های نصب‌شده روی سر و مچ دست ربات تماشا می‌کنند. هم‌زمان با تمیزکاری، داده‌هایی جمع‌آوری می‌شود که برای آموزش نسل‌های مستقل‌تر بعدی به کار خواهد رفت؛ به طوری که هر کانتر تمیزشده یا تیشرت تا شده به مدل‌های هوش مصنوعی ربات کمک می‌کند تا در دورهای بعدی عملکرد بهتری نشان دهند.

از آنجا که این داده‌ها ارزش فوق‌العاده‌ای برای شرکت دارند، دستمزد دریافتی Tau Robotics بسیار کمتر از رقمی است که برای چنین فناوری پیشرفته‌ای انتظار می‌رود. هنگام رزرو اولیه، این استارتاپ برای یک ساعت نظافت با یک ربات ۳۰ دلار دریافت می‌کرد؛ هرچند اکنون هزینه نظافت هفتگی با دو ربات به ۶۰ دلار یا ۱۰۰ دلار برای یک جلسه مجزا رسیده است. با وجود این، حتی با نرخ ۳۰ دلار در ساعت نیز نمی‌توان این ربات‌ها را گزینه‌ای اقتصادی دانست؛ زیرا اگرچه کار را با دقت انجام می‌دهند، اما سرعت پایینی دارند و اگر مثل من وسوسه شوید که تمام مدت بایستید و عملکردشان را تماشا کنید، نظافت توسط خودتان صرفه زمانی بسیار بیشتری خواهد داشت.

با وجود این، ربات‌ها از نظر فیزیکی توانایی تمیزکاری دارند و ظاهر جذاب و دوست‌داشتنی آن‌ها جلب توجه می‌کند. استارتاپ Tau Robotics هر ربات با قد حدود ۱٫۳ متر (۴٫۵ فوت) را به یک سر سه‌بعدی پرینت‌شده مجهز به آنتن ارتباطی با مقر شرکت و دو دست چنگکی پرینت‌شده مجهز کرده است؛ دست‌های شبیه به انسان هنوز دوام کافی ندارند و چنگک‌ها در اغلب کارهای نظافتی شگفت‌انگیز عمل می‌کنند. رباتی که به خانه من آمد، پیراهنی با نشان Tau Robotics و جوراب‌های مخصوص ضدلغزش به پا داشت تا کف‌پوش چوبی را خط نیندازد.

با توجه به میزان مداخله اپراتورها، این ربات‌ها بیشتر به خودروهای کنترلی شبیه‌اند تا تاکسی‌های خودران Waymo. بسیاری از وظایف مانند مرتب کردن تختخواب یا تا کردن لباس‌ها نیازمند هدایت کینماتیک (حرکتی) هستند؛ به این معنا که خلبان انسانی حرکات لازم را انجام می‌دهد و حسگرها این حرکات را به ربات منتقل می‌کنند تا عیناً تقلید شوند. این کارهای هدایت‌شده حرکتی، داده‌های آموزشی بسیار باارزشی تولید می‌کنند. شاید مدل‌های هوش مصنوعی Tau Robotics هنوز معمای تا کردن لباس را حل نکرده باشند، اما یاد‌گیری از نمونه کارهای ثبت‌شده در دنیای واقعی همان مسیری است که آن‌ها را به خودکاری کامل می‌رساند.

با این حال، به گفته هم‌بنیان‌گذار Tau Robotics، کورنلیا واینزیرل، این ربات در حال حاضر می‌تواند برخی از کارها مانند جاروبرقی کشیدن و تی کشیدن را بدون نیاز به کمک انسان انجام دهد. اگر این شرکت در بهره‌گیری از داده‌های جمع‌آوری‌شده برای آموزش ربات‌های واقعاً خودکار موفق شود، هم‌زمان با عادی شدن تردد خودروهای خودران Waymo در سراسر آمریکا، این ربات‌ها می‌توانند به جاذبه گردشگری فناورانه جدید سانفرانسیسکو تبدیل شوند.

ربات نظافتچی ماه گذشته در بدو ورود به ساختمان من صحنه‌ای تماشایی خلق کرد. ربات با یک ون آبی‌رنگ رسید و با کمک واینزیرل و یکی دیگر از کارمندان شرکت پیاده شد. درست در همین لحظه ربات با نخستین مانع خود روبرو شد: هشت پله ورودی تا درب اصلی ساختمان. برای خوش‌آمدگویی به استقبالشان رفته بودم و از نزدیک شاهد دست‌وپنجه نرم کردن ربات با پله‌ها بودم. ربات طوری بالا می‌رفت که گویی تعادل عادی ندارد؛ با هر گام موفق به سمت بالا، احتمال داشت تلوتلو بخورد و به عقب برگردد، هرچند با وجود همه این لغزش‌ها، هرگز تعادل کلی خود را کاملاً از دست نداد و زمین نخورد.

در گفت‌وگوهای بعدی، واینزیرل توضیح داد که راه‌رفتن عجیب ربات ناشی از هدایت از راه دور از مقر شرکت است و تأخیر اندک در انتقال سیگنال‌ها بر هماهنگی حرکتی آن اثر می‌گذارد. او در این باره اشاره کرد: «حجم کار و زمانی که صرفاً برای بهینه‌سازی مواردی مانند زمان‌بندی و پایداری اتصال صرف می‌کنیم، باورنکردنی است.»

در داخل ساختمان، راه‌پله موکت‌شده منتهی به آپارتمان ربات را کاملاً زمین‌گیر کرد و واینزیرل مجبور شد چند پله پایانی را با دست حمل کند. در ادامه نیز اوضاع کاملاً طبق برنامه پیش نرفت؛ ربات حین تمیزکاری مدام متوقف می‌شد، مشکلی که ابتدا به گرمای غیرمعمول هوا و داغ شدن ربات نسبت داده شد، اما بعداً مشخص شد گرمای هوا تجهیزات اپراتور انسانی ناظر بر ربات را از کار انداخته است. بدون پشتیبانی از راه دور، ربات قادر به ادامه تمیزکاری نبود و به همین دلیل پیش از پایان زمان یک‌ساعته، محل را ترک کردند. البته به گفته واینزیرل، همراهی دائم یکی از کارمندان با ربات در طول فرایند نظافت دیگر ضرورتی ندارد.

با وجود این، خدمات مشتریان Tau Robotics جای انتقادی باقی نگذاشت. واینزیرل بلافاصله با ارسال ایمیلی ضمن عذرخواهی، هزینه جلسه را لغو کرد و یک جلسه رایگان دیگر پیشنهاد داد؛ و همه این‌ها قبل از آن بود که بداند با یک خبرنگار طرف است. جلسه دوم حدود یک ماه بعد انجام شد و بسیار روان‌تر پیش رفت؛ ربات این بار تقریباً بدون کمک و با همان گام‌های نامطمئن از پله‌ها بالا آمد. در طول یک ساعت حضور، آشپزخانه را با کیفیتی قابل قبول تمیز کرد (هرچند سراغ اجاق گاز نرفت) و حتی دشوارترین کار نظافت یعنی تمیز کردن توالت را به عهده گرفت. درخشان‌ترین بخش ماجرا همین‌جا بود: سر برس توالت‌شوی سه بار از دسته جدا شد و ربات هر سه بار توانست با مانور دادن دسته در زاویه مناسب، سر برس را دوباره به آن متصل کند.

این ربات به‌عنوان محصولی در فاز آزمایشی (بتا) همچنان نقایص متعددی دارد. در چند نوبت شیرهای آب را در حالت چکه‌کردن رها کرد، یک شیشه بسته روغن زیتون را انداخت و نتوانست دستگاه تصفیه هوایی را که واژگون کرده بود به حالت ایستاده برگرداند. اما تماشای تلاش‌های این دستیار فلزی آن‌چنان جذاب بود که چشم‌پوشی از این خطاها را آسان می‌کرد؛ دیدن دستمال کشیدن کانترها حسی شبیه به قدردانی از تاکسی خودران Waymo را تداعی می‌کرد که مسافر را با آرامش به مقصد می‌رساند.

با این همه، این داستان صرفاً سرگرمی و شوخی نیست. اگر استارتاپ Tau Robotics یا رقبای آن بتوانند ربات‌ها را برای نظافت خودکار و مقرون‌به‌صرفه با موفقیت آموزش دهند، این موضوع می‌تواند به از دست رفتن شغل و معیشت بسیاری از نیروهای خدماتی منجر شود؛ این در حالی است که سازوکارهای حمایتی و سیاست‌گذاری‌های دولتی برای رسیدگی به بیکاری ناشی از هوش مصنوعی هنوز فاصله زیادی تا اجرا دارند.

از سوی دیگر، واینزیرل معتقد است واگذاری امور نظافتی به ربات‌ها در آینده منطقی و گره‌گشا خواهد بود. او در این باره می‌گوید: «نظافت شغلی نیست که افراد زیادی با رغبت به سمت آن بیایند؛ نرخ جابجایی نیروها بالاست و خطر آسیب‌های جسمی همواره وجود دارد. ما به نیروی انسانی نیاز داریم اما کمبود شدیدی حس می‌شود.» او هم‌چنین اشاره می‌کند که این استارتاپ در حال بررسی به‌کارگیری ربات‌ها در سایر مشاغل پرخطر یا دشوار، مانند پاک‌سازی قارچ و کپک ساختمانی یا مراقبت‌های بهداشتی در منزل است.

استارتاپ Tau Robotics همچنان مسیر درازی پیش رو دارد؛ زیرا حجم داده‌های مورد نیاز برای آموزش ربات‌ها در انجام امور پیچیده و متنوع خانگی بسیار هنگفت است و این شرکت تاکنون تنها چند صد عملیات نظافت را به سرانجام رسانده است. با این حال، تماشای ربات‌های انسان‌نمایی که حتی با هدایت انسان قادر به شست‌وشوی سرویس بهداشتی و تی کشیدن زمین هستند، تحولی شگفت‌انگیز به‌شمار می‌رود؛ رویدادی که نشان می‌دهد دنیای خیالی کارتون The Jetsons دیگر چندان دور از دسترس نیست.