ترفند عجیب دیتاسنترهای هوش مصنوعی: دور زدن قوانین محیط‌زیست در تگزاس با مجوز خشک‌شویی!

موج انفجاری ساخت دیتاسنترها برای تأمین زیرساخت‌های غول‌آسای هوش مصنوعی، صدای اعتراض خیلی از گروه‌ها و فعالان را درآورده است؛ کارشناسان و تشکل‌هایی که به نحوه ساخت‌وساز و شیوه مدیریت این مراکز حسابی معترض‌اند. دامنه این مخالفت‌ها آن‌قدر بالا گرفته که حتی در ایالت تگزاس — که این روز‌ها به بهشت و قطب اصلی دیتاسنترهای جدید تبدیل شده — گرگ ابوت، فرماندار تگزاس، مجبور شد دستور ممیزی تمام پروژه‌های متقاضی اتصال به شبکه برق ایالت را صادر کند و از «کمیسیون کیفیت محیط‌زیست تگزاس» بخواهد تا زمان تکمیل این بررسی‌ها، صدور هرگونه مجوز جدید برای آن‌ها را متوقف کند.

اما یک پیچیدگی و مشکل خیلی بزرگ‌تر این وسط وجود دارد که نشان می‌دهد این ممیزی‌ها اصلاً کافی نیستند. ماجرا از این قرار است که هزاران ژنراتور دیزلی و نیروگاه‌های اختصاصی بزرگ درست بیخ گوش این دیتاسنترها جا خوش کرده‌اند. کار به جایی رسیده که برخی از توسعه‌دهندگان، آن‌قدر تأسیسات تولید برق اختصاصی در محل پروژه می‌سازند (یا برایش برنامه‌ریزی می‌کنند) که دیگر مرز میان یک «دیتاسنتر» و یک «نیروگاه برق صنعتی» عملاً محو و نامشخص شده است!

این چالش بزرگ در نامه سرگشاده‌ای مطرح شده که «کنفرانس ایالتی NAACP تگزاس» و «مرکز عدالت اقلیمی و زیست‌محیطی NAACP» مستقیماً برای فرماندار ابوت ارسال کرده‌اند. این گروه‌ها هشدار می‌دهند که تدابیر جدید تگزاس بیش‌ازحد روی دیتاسنترهایی متمرکز شده که متقاضی اتصال به شبکه برق سراسری هستند؛ رویکردی که عملاً یک گریزگاه قانونی غول‌پیکر برای مراکزی باقی می‌گذارد که برق مورد نیازشان را خودشان تولید یا تأمین می‌کنند. علاوه بر این، در این نامه تأکید شده که ممیزی‌های دولت اصلاً اثرات انباشته‌شده زیست‌محیطی از جمله آلودگی هوا، مصرف سرسام‌آور آب و سر و صدای وحشتناک این مراکز را در نظر نمی‌گیرد.

طبق نکاتی که در این نامه آمده و بر اساس گزارش تحقیقی مشترک رسانه‌های Floodlight و The Texas Tribune، مشخص شده که از سال ۲۰۲۴ به این سو، دست‌کم ۳۸ دیتاسنتر در تگزاس موفق شده‌اند برای تولید برق در محل خود، «مجوز منابع خرد آلایندگی» دریافت کنند؛ مجوزهایی که روی‌هم‌رفته بیش از ۲۱۰۰ ژنراتور دیزلی را پوشش می‌دهند! نکته طنزآمیز ماجرا اینجاست که این دسته از مجوزها در اصل برای منابع آلاینده بسیار کوچک و ناچیز صادر می‌شوند؛ یعنی مراکزی مثل خشک‌شویی‌ها، صافکاری و نقاشی‌های خودرو، کارگاه‌های تولید بتن و سنگ‌شکن‌ها! به همین دلیل، واکنش‌های نظارتی جدید تگزاس شاید عملاً نتواند دردسرهای واقعی ناشی از این دیتاسنترها و تأسیسات پشتیبان آن‌ها را حل‌وفصل کند.

مجوز کوچک برای ماجرایی بزرگ

«مجوز خشک‌شویی» در واقع نام مستعار دسته‌ای از مجوزهای کنترل آلودگی هوا برای منابع خرد و کوچک است که با هدف تسهیل فرایندهای اداری برای کسب‌وکارهای جمع‌وجور و خلاصی از ارزیابی‌های سنگین و زمان‌بر زیست‌محیطی طراحی شده‌اند. منطق نهادهای قانون‌گذار بسیار ساده بوده است: نیازی نیست هر بار که کسی چند دستگاه خشک‌شویی یا تلمبه پمپ بنزین راه می‌اندازد، وارد یک پروسه تأیید موشکافانه، پرهزینه و پیچیده شود.

اما دیتاسنترهای عظیم هوش مصنوعی با مقیاس غول‌آسای خود، این منطق را حسابی به چالش کشیده‌اند. رسانه تحقیقی Floodlight فاش کرده که ابرپروژه «استارگیت» (Stargate) متعلق به OpenAI در شهر اَبیلین (Abilene)، تا همین حالا ۱۰ توربین گازی و ۶۲ ژنراتور دیزلی پشتیبان راه انداخته و تازه درخواست دریافت مجوز برای ۴۱ توربین و ۱۸ ژنراتور جدید دیگر را هم ارائه داده است! جالب اینجاست که توربین‌ها و ژنراتورهای فعلی همگی با همین مجوزهای خرد و ساده تأیید شده بودند؛ مجوزهایی که نه به مطالعات زیست‌محیطی نیاز دارند و نه پای تشریفاتی مثل اطلاع‌رسانی عمومی و دریافت نظرات ساکنان محلی را به میان می‌کشند.

این تحقیقات همچنین پروژه‌های متعددی را شناسایی کرده که میزان آلایندگی تخمینی آن‌ها با زیرکی، درست چند قدم پایین‌تر از آستانه‌های نظارتی تنظیم شده بود! به عنوان مثال، دیتاسنتر شرکت CyrusOne در ویتنی، میزان انتشار سالانه اکسید نیتروژن خود را ۲۴۹.۱ تُن برآورد کرده بود؛ درست در شرایطی که انتشار ۲۵۰ تُن باعث می‌شد زیر تیغ نظارت‌های بسیار سفت‌وسخت برود! در نمونه‌ای دیگر، تأسیسات شرکت Vantage در حومه سن آنتونیو برای انتشار سالانه ۹۹.۸ تُن گاز مجوز گرفت؛ آن هم در منطقه‌ای که سقف قانونی ورود به نظارت‌های جدی، دقیقاً ۱۰۰ تُن تعیین شده است!

بر اساس یافته‌های Floodlight، بیش از نیمی از دیتاسنترهای بررسی‌شده، برآورد سالانه اکسید نیتروژن خود را دقیقاً زیر خط قرمزهایی اعلام کرده‌اند که نیازمند نظرسنجی عمومی و ارزیابی دقیق‌تر زیست‌محیطی است. این ماجرا باعث شده کارشناسان بپرسند وقتی دور زدن آستانه‌های قانونی تا این حد راحت است، اصلاً تعیین این خطوط قرمز چه فایده‌ای دارد؟ در نامه NAACP هم استدلال شده که مجوز منابع خرد عملاً جوامع محلی را از فرایندی که حق دارند در آن حاضر باشند کنار می‌گذارد. این نهاد حتی اخطاریه رسمی برای شکایت حقوقی از شرکت‌های Vantage Data Centers و VoltaGrid صادر کرده است؛ اتهاماتی که هرچند هنوز در مراجع قضایی در دست پیگیری است، اما نشان می‌دهد چرا واژه «منبع خرد» به موضوعی چنین جنجالی و بحرانی بدل شده است.

برخورد قانونی همراه با روزنه‌های فرار

واکنش‌های اخیر ابوت نشان می‌دهد که تگزاس بالاخره پذیرفته با مشکلی جدی روبه‌رو است که باید فکری به حالش بکند. در دستورالعمل ممیزی او صراحتاً آمده پروژه‌هایی که استانداردها را رعایت نکنند، اجازه اتصال به شبکه برق تگزاس را نخواهند داشت. از سوی دیگر، توقف موقت پذیرش دیتاسنترهای جدید تا پایان این ممیزی‌ها، دست‌کم برای مدتی سرعت پیشروی این پروژه‌ها را کند خواهد کرد.

با این همه، هرچند وادار کردن دیتاسنترها به کم کردن بار خود از روی شبکه برق ایالتی شاید راهکاری برای مهار آن‌ها به نظر برسد، اما دست باز گذاشتن برای این‌که هر کدام نیروگاه اختصاصی خود را بسازند، واکنش نظارتی کاملاً متفاوتی را می‌طلبد. واقعیت این است که چه این تأسیسات به شبکه سراسری متصل باشند و چه نباشند، تولید گازهای آلاینده، مصرف سرسام‌آور آب و پیامدهای نامطلوب آن‌ها برای ساکنان مجاور به قوت خود باقی است. البته ابوت از ناظران خواسته تا در صدور مجوزها، سیاست‌های کلان ایالت درباره دیتاسنترها را مدنظر قرار دهند؛ اقدامی که شاید این گریزگاه قانونی را کمی کوچک‌تر کند.

با تمام این اوصاف، این چالش به قصه تکراری هجوم زیرساخت‌های هوش مصنوعی تبدیل شده است. فناوری با مقیاس و سرعتی جلو می‌رود که قوانین سنتی — که برای دوران و چشم‌انداز صنعتی کاملاً متفاوتی تدوین شده بودند — عملاً در برابر آن درمانده شده‌اند. قانونی که شاید برای یک کارگاه با یک دیگ بخار یا ساختمانی با چند ژنراتور اضطراری کاملاً معقول باشد، وقتی ده‌ها بار در مقیاس تأسیساتی پیاده می‌شود که مصرف برقی باورنکردنی دارند، چهره کاملاً متفاوت و نگران‌کننده‌ای به خود می‌گیرد.

تگزاس حالا متوجه شده که تب تند دیتاسنترهای هوش مصنوعی نیازمند گاردریل‌ها و خطوط قرمز محکمی است؛ آزمون واقعی بعدی این خواهد بود که ببینیم آیا این گاردریل‌ها به اثرات زیست‌محیطی واقعی پروژه‌ها توجه می‌کنند یا صرفاً به این‌که کابل برق آن‌ها از کجا و به کدام شبکه کشیده شده است!