خط و نشان سناتور وارن برای غول‌های فناوری: ماجرای تخفیف‌های نجومی مالیات به بهانه هوش مصنوعی چیست؟

الیزابت وارن، سناتور آمریکایی، از غول‌های فناوری یعنی آمازون، آلفابت، متا و مایکروسافت خواسته تا ۱۱ اکتبر توضیحات شفافی درباره کسر میلیاردها دلار مالیات به بهانه سرمایه‌گذاری روی هوش مصنوعی ارائه دهند.

سناتور الیزابت وارن به همراه همکاران دموکرات خود در سنا، در تاریخ ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ نامه‌های تند و صریحی برای مدیران عامل آمازون، آلفابت، متا و مایکروسافت فرستادند. در این نامه‌ها از غول‌های فناوری خواسته شده ریز جزئیات معافیت‌های مالیاتی مرتبط با هزینه‌های هوش مصنوعی و ساخت دیتاسنترها تحت «قانون لایحه بزرگ و باشکوه ۲۰۲۵» (One Big Beautiful Bill Act) را شفاف کنند؛ شرکت‌ها هم فقط تا ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶ فرصت دارند پاسخ بدهند.

مسئله اصلی در این میان این است که آیا قانونی که قرار بود مشوق سرمایه‌گذاری باشد، عملاً یک رانت و تخفیف مالیاتی نجومی به غول‌های ولخرج هوش مصنوعی هدیه داده یا نه؛ و مهم‌تر اینکه هزینه این تخفیف‌ها در نهایت از جیب چه کسانی پرداخت می‌شود؟

آمار و ارقام پشت پرده این تحقیقات

اسناد رسمی شرکت‌ها که قانون‌گذاران به آن‌ها استناد کرده‌اند نشان می‌دهد در حالی که سود این شرکت‌ها به اوج رسیده، مالیات پرداختی‌شان با سقوطی چشمگیر روبه‌رو شده است.

بر اساس بررسی‌های سناتورها از گزارش‌های ارائه‌شده به کمیسیون بورس و اوراق بهادار (SEC)، هزینه‌های مالیات بر درآمد فدرال مایکروسافت بین سال‌های مالی ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ بیش از ۱۱ میلیارد دلار کاهش یافته است. این ریزش سنگین مالیات در شرایطی اتفاق افتاده که درآمد قبل از کسر مالیات مایکروسافت در همین بازه زمانی، ۴۲.۳ میلیارد دلار رشد داشته است!

حدود ۸ میلیارد دلار؛ این رقمی است که طبق بررسی‌ها از مجموع پرداختی مالیات فدرال آمازون بین سال‌های مالی ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ کسر شده است. از طرفی مجموع مالیات بر درآمد فدرال و ایالتی آلفابت (شرکت مادر گوگل) هم در همین مدت بیش از ۷ میلیارد دلار افت داشته است.

اما ارقام مربوط به متا از همه شگفت‌انگیزتر است! این غول شبکه‌های اجتماعی در سال ۲۰۲۵ فقط ۲.۸ میلیارد دلار مالیات فدرال پرداخت کرده، در حالی که در سال ۲۰۲۴ رقم پرداختی‌اش ۹.۶ میلیارد دلار بود؛ آن هم با وجود اینکه سود شرکت در هر دو سال تقریباً در یک سطح گزارش شده بود.

البته یک نکته فنی حسابداری را هم باید در نظر داشت: هزینه مالیات جاری، پرداخت نقدی مالیات و مزایای مالیاتی معیارهای یکسانی نیستند. زمان‌بندی‌های حسابداری، اعتبارهای مالیاتی و تفاوت مقررات ایالتی و فدرال همگی روی عدد نهایی تأثیر می‌گذارند و آن رقمی که شرکت روی کاغذ ثبت می‌کند ممکن است با آنچه واقعاً به خزانه‌داری پرداخت می‌شود متفاوت باشد.

مؤسسه مالیات و سیاست اقتصادی (ITEP) برآورد کرده که شش ابرشرکت بزرگ آمریکایی در سال ۲۰۲۵ در مجموع رقمی معادل ۸۳ میلیارد دلار معافیت و تخفیف مالیاتی فدرال دریافت کرده‌اند. این گروه شامل مایکروسافت، آلفابت، آمازون، متا، جی‌پی مورگان چیس و انویدیا (Nvidia) است. بر اساس برآورد ITEP، مایکروسافت ۱۸.۷ میلیارد دلار، آلفابت ۱۸.۴ میلیارد دلار، آمازون ۱۷.۴ میلیارد دلار و متا ۱۳.۷ میلیارد دلار از این تخفیف‌ها سهم برده‌اند.

این تخفیف‌ها و بندهای قانونی چطور کار می‌کنند؟

مکانیزم «استهلاک فوری» به شرکت‌ها اجازه می‌دهد هزینه‌های سخت‌افزارهای مجاز را به جای تقسیط و استهلاک در طول چند سال، همان سال اول به‌طور کامل از درآمد مشمول مالیات کسر کنند.

قانون «لایحه بزرگ و باشکوه» استفاده از استهلاک فوری ۱۰۰ درصدی سال اول را برای سرمایه‌گذاری‌های تجاری واجد شرایط دائمی کرد. برای شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی، این یعنی هزینه‌های سنگین خرید سرور‌های دیتاسنتر، تجهیزات شبکه و سخت‌افزارهای پردازشی مرتبط، به جای اینکه در طول چندین سال مستهلک شوند، در همان سالی که وارد مدار می‌شوند کاملاً از درآمد کسر شده و مالیات را به صفر نزدیک می‌کنند.

قانون سال ۲۰۲۵ همچنین امکان کسر فوری هزینه‌های تحقیقاتی داخلی را دوباره احیا کرد؛ بندی که دستمزدها، سخت‌افزارها و هزینه‌های سرور‌های ابری مورد استفاده در تحقیق و توسعه واجد شرایط را پوشش می‌دهد. البته مشمول شدن این موارد به دسته‌بندی دارایی‌ها و مستندات قانونی بستگی دارد؛ یعنی همه هزینه‌های دیتاسنتر به‌صورت خودکار واجد شرایط نیستند، و اداره درآمد داخلی آمریکا (IRS) نیز تاکنون هیچ تخلفی از سوی این چهار غول فناوری اعلام نکرده است.

در واقع تحقیقات سناتور وارن بر سر میزان شفافیت و ابعاد نجومی این ارقام است، نه یک اتهام مجرمانه؛ چرا که این تخفیف‌ها بر اساس بندهای قانونی مصوب در قانون مالیاتی فعلی کشور اعمال شده‌اند.

دفتر سناتور وارن معتقد است بار این معافیت‌های مالیاتی در عمل به دوش خانواده‌ها و شهروندان عادی منتقل می‌شود. به باور این سناتورها، تخفیف‌های مالیاتی در چنین مقیاس عظیمی درآمدهای خزانه‌داری را کاهش می‌دهد، آن هم در شرایطی که دولت برای تأمین بودجه برنامه‌های حساسی مثل تأمین اجتماعی و کمک‌هزینه غذایی (SNAP) تحت فشار شدید است.

وارن دقیقاً چه می‌خواهد و پاسخ شرکت‌ها چه بود؟

در این نامه‌ها جزئیات دقیق کسورات، اعتبارهای مالیاتی و هرگونه لابی‌گری انجام‌شده پیش از تصویب قانون خواسته شده است.

قانون‌گذاران از هر شرکت خواسته‌اند این اطلاعات را ارائه دهد:

• مجموع کسورات و اعتبارات مالیاتی ثبت‌شده برای توسعه هوش مصنوعی و ساخت دیتاسنترها
• میزان هزینه‌هایی که تحت بند استهلاک فوری بلافاصله از مالیات کسر شده‌اند
• تفسیر حقوقی شرکت از واجد شرایط بودن هزینه‌های تحقیق و توسعه برای معافیت
• هرگونه لابی یا کمپین اثرگذاری پیش از تصویب قانون در سال ۲۰۲۵
• تأثیر نهایی این بندها بر بدهی‌های مالیاتی فدرال هر شرکت

به گزارش CNBC، مایکروسافت از هرگونه اظهارنظر رسمی خودداری کرده است. آمازون، آلفابت و متا نیز تا زمان انتشار این گزارش پاسخی نداده‌اند؛ هرچند عدم پاسخ‌گویی به هیچ وجه به معنای تخلف شرکت‌ها نیست.

در همین حال، کاخ سفید از بندهای اقتصادی این قانون دفاع کرده و آن‌ها را ابزار‌هایی محرک رشد با هدف افزایش سرمایه‌گذاری زیرساختی، ایجاد شغل و رشد دستمزدها در تمامی بخش‌های صنعتی خوانده است.

دعوای اصلی در واشنگتن بر سر این است: آیا معافیت‌های استهلاک فوری واقعاً انگیزه‌ای درست برای سرمایه‌گذاری مولد هستند، یا صرفاً پاداشی بادآورده برای شرکت‌هایی محسوب می‌شوند که حتی بدون این تخفیف‌ها هم زیرساخت‌های هوش مصنوعی‌شان را می‌ساختند؟ با نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای ۲۰۲۶، تنش‌های سیاسی پیرامون این موضوع داغ‌تر شده و این تحقیقات کنگره می‌تواند به بازنگری اساسی در قوانین استهلاک دیتاسنترها یا الزام شفاف‌سازی‌های سفت‌وسخت‌تر ختم شود.