رونق غیرمنتظره مشاغل فنی و یقه‌آبی در سایه توسعه مراکز داده هوش مصنوعی

کارگران ساختمانی در حال احداث یک مرکز داده جدید در استون ریج ویرجینیا، ۱۲ اوت ۲۰۲۶. (منبع تصویر: AFP / Getty Images)

هنگامی که صحبت از هوش مصنوعی و بازار کار به میان می‌آید، اغلب توجهات به سمت مشاغلی معطوف می‌شود که با ظهور این فناوری در خطر نابودی قرار دارند. با این حال، دست‌کم برای بخشی از تخصص‌ها، موج هوش مصنوعی نه یک تهدید، بلکه فرصتی طلایی برای اشتغال‌زایی بوده است.

هوش مصنوعی در حال حاضر فرصت‌های شغلی متعددی را در مشاغل گوناگون فنی و مهارتی ایجاد کرده است؛ مشاغلی که ستون فقرات اکوسیستم عظیم شرکت‌های پیشرو نظیر Anthropic، Meta، Amazon و OpenAI را شکل می‌دهند.

ساخت و نگهداری مراکز داده و زیرساخت‌های مرتبط با هوش مصنوعی، تقاضای شدیدی را برای نسلی تازه از تکنسین‌های تأسیسات برودتی و حرارتی (HVAC)، کارگران ساختمانی، تکنسین‌های خطوط انتقال برق و لوله‌کش‌های صنعتی به همراه داشته است.

ماریا فلین، رئیس و مدیرعامل سازمان غیرانتفاعی Jobs for the Future، در این رابطه می‌گوید: «این مشاغل به بخش‌هایی حیاتی در اقتصاد هوش مصنوعی تبدیل شده‌اند.» به گفته او، اگرچه مراکز داده بیشترین توجه رسانه‌ای را به خود جلب می‌کنند، اما تنها تکه‌ای از یک پازل بسیار بزرگ‌تر هستند که مستلزم ارتقای زیرساخت‌های حمل‌ونقل و نوسازی سراسری شبکه توزیع برق است. فلین می‌افزاید: «ما اکنون شاهد همگرایی کانون‌های عظیمی از تقاضا به شکل هم‌زمان هستیم.»

این مشاغل مهارتی اغلب با دستمزدهای چشمگیری همراه هستند. بر اساس اظهارات فلین، یک تکنسین در سطح کارآموزی می‌تواند سالانه بین ۴۰ تا ۶۰ هزار دلار درآمد داشته باشد، در حالی که برق‌کاران باتجربه به دستمزدهای سالانه بالای ۱۰۰ هزار دلار دست پیدا می‌کنند.

نیکول باکو، اقتصاددان حوزه کار در بستر استخدامی ZipRecruiter، از ارقام حتی بالاتری برای موقعیت‌های تخصصی‌تر و مهارت‌های پیشرفته خبر می‌دهد. طبق داده‌های باکو، میانگین حداقل دستمزد برای موقعیت‌های شغلی مراکز داده در یک سال گذشته با رشدی ۱۲۵٫۱ درصدی به حدود ۲۰۸ هزار دلار رسیده است.

باکو تأکید می‌کند: «این جهش نشان می‌دهد که جایگاه‌های فوق‌تخصصی و نقش‌های مهندسی رده‌بالا، میانگین کل درآمدها را به شکلی محسوس افزایش داده‌اند.»

در حالی که بسیاری از کارگران یقه‌آبی سنتی، از جمله رانندگان خودروهای سنگین، از این روند سود برده‌اند، طبق تحلیل‌های باکو، جوشکاران و لوله‌کش‌های صنعتی بزرگ‌ترین برندگان این تحول بوده‌اند؛ به‌طوری‌که آگهی‌های استخدامی این مشاغل در طول یک سال گذشته ۱۶۴ درصد افزایش یافته است. هرچند بخشی از این آمار ممکن است به دلیل محدود بودن نمونه‌ها در مراحل اولیه احداث باشد، اما با توجه به توسعه روزافزون مراکز داده، نیاز به این تخصص‌ها همچنان روندی صعودی خواهد داشت. البته توزیع جغرافیایی این ساخت‌وسازها یکنواخت نیست؛ مناطقی نظیر هیوستون و بیرمنگام رشد فوق‌العاده‌ای را تجربه کرده‌اند.

باکو توضیح می‌دهد: «مناطقی با زمین‌های وسیع‌تر که مقررات ساخت‌وساز در آن‌ها ساده‌تر، ارزان‌تر و سریع‌تر است، مقصد اصلی ادامه این توسعه خواهند بود؛ برخلاف قطب‌های ساحلی که با هزینه‌های بالا و موانع مقرراتی متعددی دست‌به‌گریبان هستند.»

این بدان معناست که یک تکنسین برق یا لوله‌کش در بیرمنگام احتمالاً با بازار کار بسیار پررونق‌تری نسبت به همتای خود در بوستون روبه‌رو خواهد شد.

کارگران در حال لوله‌کشی به سمت پست برق در حال احداث در سایت مرکز داده جدید QTS در ایگل مانتین، یوتا، ۲۸ اوت ۲۰۲۶. (منبع تصویر: Bloomberg / Getty Images)

این تحولات برای جاستین سینکوویچ، دانشیار دانشکده کسب‌وکار و کارآفرینی در کالج کلمبیا شیکاگو، غافلگیرکننده نیست. از نگاه او، روایت رایج مبنی بر نابودی مشاغل به دست هوش مصنوعی ناقص است و واقعیت‌های ساخت مراکز داده ابعاد دیگری از این ماجرا را آشکار می‌کند.

به عقیده سینکوویچ، اگرچه هوش مصنوعی توانایی خودکارسازی برخی امور را دارد، اما به‌کارگیری آن کاملاً متکی به احداث زیرساخت‌های فیزیکی است؛ زیرساخت‌هایی شامل مراکز داده، پست‌های توزیع برق، سیستم‌های خنک‌کننده پیشرفته و تأسیسات آب و لوله‌کشی که هوش مصنوعی توان ساخت آن‌ها را ندارد.

سینکوویچ در این باره می‌گوید: «آثار مثبت این روند بر بازار کار از هم‌اکنون نمایان است؛ با افزایش تقاضا برای مهندسان سیستم‌های خنک‌کننده، تکنسین‌های اتوماسیون صنعتی و نیروهای کار فنی نظیر کارگران ساختمانی و برق‌کاران روبه‌رو هستیم. دستمزد مهندسان تأسیسات به شکل چشمگیری بالا رفته و متخصصانی که وارد حوزه مراکز داده می‌شوند از پاداش‌های حقوقی درخور توجهی بهره‌مند می‌شوند.»

او ایالت لوئیزیانا را به عنوان نمونه‌ای برجسته ذکر می‌کند؛ جایی که غول‌هایی چون Amazon و Meta پروژه‌های عظیمی را کلید زده‌اند.

سینکوویچ می‌افزاید: «Amazon متعهد به سرمایه‌گذاری ۱۲ میلیارد دلاری در یک مرکز داده جدید با ۵۴۰ شغل دائمی شده که نیازمند ۱۷۰۰ برق‌کار، تکنسین و نیروی حفاظتی در مرحله ساخت است. همچنین پروژه هایپریون متعلق به Meta در لوئیزیانا سرمایه‌گذاری ۲۷ میلیارد دلاری را شامل می‌شود. این پروژه‌ها تقاضایی عینی برای نیروهای میدانی و در محل ایجاد می‌کنند و برخلاف نرم‌افزار یا خطوط تولید کارخانه‌ای، امکان برون‌سپاری یا دورکاری ندارند.»

وی همچنین خاطرنشان می‌کند که در افق بلندمدت، هوش مصنوعی مسیر را برای شبکه‌های توزیع انرژی پویاتر و نامتمرکز هموار می‌کند. این موضوع علاوه بر ارتقای بهره‌وری انرژی، فرصت‌های شغلی بیشتری در زمینه ساخت کنترل‌های هوشمند، سیستم‌های ذخیره‌سازی باتری و ریزشبکه‌ها ایجاد خواهد کرد.

خوش‌بینی اقتصادی در برابر بدبینی افکار عمومی

پژوهش‌های اخیر مؤسسه خدمات املاک جهانی Cushman & Wakefield نشان می‌دهد که به ازای هر ۱۰۰ مگاوات ظرفیت جدید در مراکز داده، نزدیک به ۱۳۰۰ شغل در اقتصاد محلی ایجاد می‌شود که سالانه حدود ۱۱۰ میلیون دلار دستمزد، ۳۴۴ میلیون دلار خروجی اقتصادی ناخالص و ۱۸۷ میلیون دلار تولید ناخالص منطقه‌ای به همراه دارد. بخش عمده‌ای از این موقعیت‌ها مستلزم مدارک دانشگاهی نبوده و از مسیر آموزشگاه‌های فنی‌وحرفه‌ای تأمین می‌شوند.

با وجود چشم‌انداز اقتصادی امیدوارکننده، احساسات عمومی در ایالات متحده به شکلی معنادار تغییر کرده است. نظرسنجی مؤسسه گالوپ نشان می‌دهد که ۷۰ درصد از شهروندان آمریکایی با احداث مراکز داده در نزدیکی محل سکونت خود مخالف‌اند. همچنین نظرسنجی نیویورک تایمز حاکی از آن است که تقریباً دوسوم مردم از تمامی طیف‌های سیاسی با توسعه این پروژه‌ها در مناطق خود مخالفت می‌ورزند.

حتی در مناطقی که مراکز داده با بالاترین سرعت در حال احداث هستند و بیشترین شغل را ایجاد کرده‌اند، افکار عمومی علیه آن‌ها موضع گرفته است. بر اساس نظرسنجی پروژه سیاسی تگزاس، ۵۷ درصد رأی‌دهندگان با احداث این تأسیسات در محله خود مخالف هستند. طبق گزارش Data Center Watch، دست‌کم ۷۵ پروژه احداث مراکز داده به ارزش تقریبی ۱۳۰ میلیارد دلار در سال جاری به دلیل اعتراضات و موانع محلی متوقف شده یا به تعویق افتاده است.

در همین راستا، فرماندار تگزاس اخیراً توقف موقتی در اتصال این مراکز به شبکه برق و صدور مجوزهای زیست‌محیطی اعمال کرد. فرماندار نیویورک نیز نخستین ممنوعیت سراسری احداث مراکز داده جدید را در سطح ایالت به اجرا درآورد.

این تغییر شرایط سبب شد شرکت Oracle اخیراً برای پروژه مرکز داده خود در نیومکزیکو — که بخشی از طرح توسعه هوش مصنوعی Stargate به شمار می‌رود — درخواست شرایط اضطراری (Force Majeure) ثبت کند تا در صورت عملیاتی نشدن پروژه تا سال ۲۰۲۸، پرداخت‌ها به تعویق بیفتد. مخالفت‌های محلی و نگرانی‌های زیست‌محیطی از اصلی‌ترین عوامل این چالش‌ها اعلام شده است.

مایکل هیکس، استاد دانشگاه شناندوا که پیامدهای اقتصادی مراکز داده را بررسی کرده، معتقد است این بدبینی ناشی از فاصله میان وعده‌های داده‌شده و واقعیت ملموس است.

هیکس می‌گوید: «بخش بزرگی از این واکنش‌های منفی نتیجه عدم شفافیت توسعه‌دهندگان با مقامات محلی درباره پیامدهای واقعی است؛ آن‌ها درباره آمار اشتغال‌زایی اغراق کرده و معافیت‌های مالیاتی بسیار سنگینی دریافت کرده‌اند.»

او اضافه می‌کند که مطالعاتی همچون گزارش Cushman & Wakefield مبتنی بر خوش‌بینانه‌ترین سناریوها هستند، در حالی که بررسی میدانی او از مراکز داده از دهه ۱۹۹۰ تاکنون نشان می‌دهد که اثرات پایدار این مراکز بر بازار کار محلی، پس از پایان مراحل ساخت‌وساز، بسیار محدود و ناچیز است.

با این حال، هیکس از وجود مراکز داده استقبال می‌کند؛ اما نه صرفاً به‌خاطر اشتغال‌زایی، بلکه به سبب درآمدهای مالیاتی. او اشاره می‌کند در صورتی که این مراکز متناسب با ارزش ملک مالیات پرداخت کنند، درآمد سرشاری نصیب شهرداری‌ها خواهد شد. به عنوان نمونه در لودون کانتی ویرجینیا، توسعه مراکز داده موجب کاهش میانگین ۳۴۰۰ دلاری مالیات بر املاک شهروندان از سال ۲۰۲۰ شده یا درآمدهای آن صرف ارتقای چشمگیر امکانات و خدمات رفاهی محلی شده است.

بهره‌مندی یک کسب‌وکار خانوادگی در شهری کوچک

با وجود تمام مناقشات، واقعیت‌های میدانی رونق اشتغال در این بخش را تأیید می‌کنند.

ترِی تراویس، معاون عملیات شرکت صنعتی Southeastern Hose در شهر برمن ایالت جورجیا با جمعیت ۷ هزار نفری، نسل سوم هدایت این کسب‌وکار خانوادگی را بر عهده دارد. زمانی که پدربزرگش این شرکت را در دهه ۱۹۶۰ بنیان نهاد، هوش مصنوعی تصوری علمی‌تخیلی بود؛ اما اکنون هوش مصنوعی موتور محرک تجارت آن‌هاست.

این شرکت در زمینه اتصالات انبساطی و سامانه‌های انتقال سیالات تخصص دارد. به گفته تراویس، محصولات آن‌ها برای مدیریت تغییرات دمایی و جلوگیری از خطرات شکستگی در سیستم‌های لوله‌کشی خنک‌کننده مراکز داده حیاتی است.

تراویس می‌گوید: «هر جا جریانی از مایعات یا نوسان دما وجود داشته باشد، به اتصالات و لوله‌های ما نیاز خواهد بود.» او این تجهیزات را به مهره‌های حیاتی در یک پازل ساختمانی تشبیه می‌کند که بدون حضور آن‌ها کل پروژه متوقف می‌ماند.

طی ۱۸ ماه گذشته، نیروی کار این کارخانه از ۱۵۰ نفر با ۴۰ درصد افزایش همراه بوده و بازار اتصالات لوله‌کشی به شریان حیاتی اقتصاد این شهر کوچک بدل شده است.

تراویس می‌گوید که آن‌ها همکاری گسترده‌ای با مدارس فنی و دبیرستان‌های محلی دارند و کارکنان می‌توانند در کنار اضافه کاری مناسب و درآمد بالا، تعادل زندگی شخصی خود را حفظ کنند. با این حال، برخی مهارت‌های مورد نیاز، مانند جوشکاری فوق‌تخصصی برای مراکز داده، حتی از سرفصل‌های مدارس فنی نیز فراتر رفته و نیازمند آموزش‌های حین کار در کارخانه است.

مایکل روزنبام، اقتصاددان حوزه کار، در این زمینه معتقد است که تلقی عمومی مبنی بر جایگزینی انسان‌ها با هوش مصنوعی تمام واقعیت را بازتاب نمی‌دهد: «مسئله اصلی این است که هوش مصنوعی سرعت ایجاد، تغییر و جابه‌جایی مشاغل را به شدت افزایش داده است. با اوج‌گیری تقاضا برای مهندسان برق و تأسیسات، چالش اصلی کمبود نیرو نیست، بلکه توانایی شناسایی، آموزش سریع و اتصال آن‌ها به فرصت‌های کاری است.»

به عنوان نمونه، مرکز داده Microsoft در جنوب ویرجینیا برنامه‌های آموزشی متعددی را از طریق کالج‌های محلی راه‌اندازی کرده تا داوطلبان را برای ورود به مشاغل فنی مراکز داده آماده کند.

ریچل لیپسون، پژوهشگر دانشگاه هاروارد، معتقد است که این موج از فناوری تفاوت چشمگیری با انقلاب‌های گذشته نظیر کامپیوترها و اینترنت دارد؛ چراکه در گذشته رشد اشتغال بیشتر نصیب فارغ‌التحصیلان دانشگاهی می‌شد، اما امروز فرصت‌های فراوانی برای نیروهای مهارتی با مدارک دیپلم و فنی پدید آمده و نوعی تجدید حیات برای طبقه یقه‌آبی رقم خورده است.

با وجود موانع قانونی و مخالفت‌های محلی، لیپسون انتظار ندارد که رونق اشتغال در این بخش در کوتاه‌مدت متوقف شود؛ زیرا حجم عظیمی از پروژه‌ها پیش‌تر تصویب شده و در مرحله اجرا قرار دارند. با این حال، در بلندمدت اگر محدودیت‌ها ادامه یابد، این کندی با وقفه‌ای زمانی در بازار کار نیز منعکس خواهد شد.

نیکول باکو از ZipRecruiter نیز یادآور می‌شود که توسعه زیرساخت‌های فیزیکی هوش مصنوعی به ماه‌ها یا سال‌ها زمان برای اخذ مجوزها و ساخت نیاز دارد؛ ازاین‌رو تغییرات رفتاری بازار کار به‌کندی رخ خواهد داد و علاوه بر آن، عوامل کلان اقتصادی مانند وضعیت بازار مسکن و ساخت‌وسازهای تجاری نیز در تعیین آینده شغلی این کارگران فنی نقشی تعیین‌کننده ایفا خواهند کرد.