شباهت عجیب توسعه دیتاسنترهای هوش مصنوعی با تاریخ آمریکا و انحصارگرایی فناورانه

در ماه مارس، هفت شرکت بزرگ فناوری آمریکا شامل Amazon، Google، Meta، Microsoft، OpenAI، Oracle و xAI در کاخ سفید گرد هم آمدند تا توافق‌نامه‌ای به نام «تعهد حفاظت از مصرف‌کنندگان» (Ratepayer Protection Pledge) را امضا کنند. این یک تعهد داوطلبانه است که در آن شرکت‌ها قول می‌دهند هزینه ساخت نیروگاه‌های جدید و ارتقای شبکه برق برای دیتاسنترهای خود را بپردازند و این هزینه‌ها را به سایر مشترکان شرکت برق تحمیل نکنند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در این نشست اعلام کرد که این تعهد قبض برق شهروندان عادی را «به‌طور بسیار قابل‌توجهی» کاهش خواهد داد. وی همچنین با صراحت این توافق را نوعی «کمک روابط عمومی» برای شرکت‌هایی توصیف کرد که با مخالفت‌های محلی برای ساخت دیتاسنتر مواجه هستند.

اما کارشناسان معتقدند مشکل اینجاست که این تعهد کاملاً داوطلبانه است و هیچ مکانیسم اجرایی برای آن وجود ندارد؛ آن هم در شرایطی که ترامپ پیش از برگزاری جلسه رسمی، آن را الزامی توصیف کرده بود.

علاوه بر نبود مکانیسم اجرایی، رئیس‌جمهور از نظر قانونی قدرتی برای مجبور کردن شرکت‌ها به پرداخت هزینه‌های تغییر در شبکه برق ندارد. پس از امضای این تعهد، آری پسکو (Ari Peskoe)، مدیر ابتکار حقوق برق در دانشکده حقوق هاروارد، در ایمیلی به خبرنگاران گفت که کاخ سفید تریبونی قدرتمند در اختیار دارد، اما فاقد اقتدار قانونی واقعی برای تحمیل ساختارهای جدید نرخ‌گذاری است؛ بنابراین، اجرای چنین قوانینی باید از سوی ایالت‌ها و تنظیم‌گران خدمات شهری صورت گیرد. مقامات دولت ترامپ نیز در اظهارات رسانه‌ای خود به این موضوع اذعان کرده‌اند.

بر اساس گزارش‌ها، اکنون ترامپ امیدوار است که شرکت‌های خدماتی و تامین برق نیز این تعهد را امضا کنند. این موضوع باعث شد پسکو در شبکه اجتماعی X (توییتر سابق) این سوال را مطرح کند که «شاید شرکت‌های خدماتی فکر می‌کنند با افزودن نام خود به این لیست، اعتباری کسب می‌کنند».

پسکو افزود: «شاید کسی در کاخ سفید متوجه شده است که شرکت‌های خدماتی کار کافی انجام نمی‌دهند و اکنون از آن‌ها می‌خواهد تعهدنامه را امضا کنند، با این امید که در جایی که واقعاً اهمیت دارد - یعنی در کمیسیون‌های ایالتی و فدرال خدمات شهری - اقدامات بیشتری انجام دهند.»

در همین حال، نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند که مخالفت با ساخت دیتاسنترها ریشه در مسائل بسیار بزرگ‌تری نسبت به افزایش قبض برق دارد. یک نظرسنجی اخیر از سوی موسسه گالوپ نشان داد که ۷۰ درصد از مردم آمریکا با ساخت دیتاسنترها مخالف هستند. با این حال، تنها ۱۵ درصد از مخالفان، هزینه‌های برق را به عنوان نگرانی اصلی خود مطرح کرده‌اند، در حالی که ۵۰ درصد به‌طور کلی به مصرف منابع اشاره دارند.

موسسه بروکینگز افکار عمومی را در این زمینه به‌طور شگفت‌انگیزی فراجناحی و مصداق «مخالفت قاطع عمومی» توصیف کرده و به نظرسنجی‌های مشابهی اشاره می‌کند که نشان می‌دهند ۸۰ درصد از آمریکایی‌ها نسبت به هوش مصنوعی «نگران یا بسیار نگران» هستند.

ارتباط عمیق‌تر این موضوع با تاریخ، لایه دیگری از ابهام را به آن می‌افزاید. این میزگرد در «اتاق معاهده هند» (Indian Treaty Room) در کاخ سفید برگزار شد؛ مکانی که نام آن یادآور تاریخچه‌ای از توافقاتی است که دولت آمریکا با قبایل بومی بر سر زمین و منابع بست و به‌طور معمول آن‌ها را نقض کرد. مورخان می‌گویند هجوم فعلی برای تصاحب زمین به‌منظور ساخت دیتاسنترها، شباهت زیادی به تصاحب زمین‌ها در گذشته دارد.

سال گذشته، دولت فدرال ناخواسته به این تشابه تاریخی با هجوم فعلی شرکت‌ها برای توسعه هوش مصنوعی دامن زد. وزارت امنیت داخلی تابلوی نقاشی «پیشرفت آمریکایی» اثر جان گاست در سال ۱۸۷۲ را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد - که در آن بومیان در برابر پیشروی مهاجران سفیدپوست به تاریکی عقب‌نشینی می‌کنند - و زیر آن نوشت: «میراثی برای افتخار، میهنی ارزش دفاع کردن».

جان ریوز (John Reeves)، مورخ سرشناس توضیح می‌دهد که چگونه آمریکایی‌های قرن نوزدهم در دوران خود درک می‌کردند که غصب زمین‌ها ناقض معاهدات است، اما با این وجود آن را به عنوان پیشرفت اقتصادی که نمی‌توانست و نباید متوقف شود، توجیه می‌کردند؛ در حالی که مقاومت در برابر آن اغلب به عنوان اقدامی احساسی یا غیرمنطقی تصویر می‌شد.

وی همچنین به موضوعی مرتبط اما کمتر پرداخته‌شده اشاره می‌کند: گرایش مکرر سرمایه‌داری آمریکایی به سمت انحصارگرایی که در پوشش بازارهای آزاد پنهان می‌شود؛ خواه این انحصار مربوط به امپراتوری‌های تجارت پوست و معدن در قرن نوزدهم باشد، یا مشتی از شرکت‌هایی که اکنون در حال ساخت بخش عمده زیرساخت‌های هوش مصنوعی این کشور هستند.