چرا احداث دیتاسنترهای هوش مصنوعی با مخالفت‌های گسترده مردمی روبه‌رو شده است؟

آزمایشگاه‌های پیشگام هوش مصنوعی بر این باورند که افزایش مقیاس پردازشی، مسیر اصلی برای بهبود هوش مصنوعی است و با برنامه‌ریزی پروژه‌های دیتاسنتر به ارزش تریلیون‌ها دلار، سرمایه‌گذاری عظیمی در این زمینه انجام داده‌اند.

اما سایر افراد جامعه چطور؟ نظرسنجی‌های عمومی نشان می‌دهد که بیش از ۶۰ درصد از مردم آمریکا موافق محدود کردن احداث دیتاسنترهای جدید، به‌ویژه در جوامع محلی خود هستند. نتایج طولانی‌ترین نظرسنجی‌ها حاکی از آن است که این احساس به سرعت در حال افزایش است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، پروژه‌های دیتاسنتر به ارزش ۶۸ میلیارد دلار در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ توسط مخالفان محلی متوقف یا با اخلال مواجه شده‌اند.

شرکت‌های هوش مصنوعی و سرمایه‌گذاران آن‌ها برای ایجاد تعادل میان تقاضای فزاینده برای محصولاتشان و مخالفت‌ها با زیرساخت‌های کلیدی پشت آن، با چالش‌های جدی روبه‌رو هستند. برخی از پاسخ‌های ارائه‌شده از سوی صنعت، مانند این ایده که مخالفت با دیتاسنترها ناشی از دخالت‌های مخفیانه بیگانگان است، چندان منطقی و قابل‌قبول به نظر نمی‌رسد.

گزارش جدیدی از سوی سازمان غیرانتفاعی Data & Society، نگاه عمیق‌تری به دلایل شکل‌گیری مخالفت‌ها با دیتاسنترها ارائه می‌دهد. این گزارش نتیجه ۱۸ ماه کار میدانی توسط تیمی از پژوهشگران است که با ده‌ها نفر از ساکنان ایالت پنسیلوانیا بین سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ مصاحبه کرده‌اند. نویسندگان این گزارش که نسبت به نحوه معرفی هوش مصنوعی انتقاد دارند، به جای اندازه‌گیری تأثیرات تجربی دیتاسنترها، به دنبال درک تجربه مردم از بحث‌ها و چالش‌های پیرامون ساخت این زیرساخت‌ها بوده‌اند.

لیویا گاروفالو، پژوهشگر سازمان Data & Society، در گفتگو با رسانه‌ها اعلام کرد: «یکی از نقاط قوت انجام تحقیقات میدانی طولانی‌مدت، عبور از حباب تبلیغاتی هوش مصنوعی است. مردم در حال درک تناقضات میان معرفی هوش مصنوعی به عنوان انقلاب صنعتی اجتناب‌ناپذیر بعدی و ترس‌های پیرامون این فناوری هستند.»

هنگامی که نویسندگان این گزارش کار خود را آغاز کردند، دیتاسنترها به عنوان کلیدی برای توسعه اقتصادی معرفی می‌شدند. فرماندار پنسیلوانیا در نشستی در اواسط سال ۲۰۲۵، سرمایه‌گذاری ۹۰ میلیارد دلاری در زیرساخت‌های دیتاسنتر و هوش مصنوعی را جشن گرفت. اما یک سال بعد، وی دستوری را امضا کرد که الزامات جدیدی را بر پروژه‌های دیتاسنتر تحمیل می‌کرد و آن‌ها را از طرح تصویب سریع نظارتی خارج ساخت؛ اتفاقی که نشان‌دهنده تغییر زودهنگام شرایط بود.

نویسندگان گزارش تأکید می‌کنند که پیام صنعت مبنی بر «اجتناب‌ناپذیر» بودن هوش مصنوعی، بازخورد نامناسبی در میان ساکنان محلی داشته است. آن‌ها به امواج تاریخی صنعتی‌سازی در این ایالت، از جمله استخراج زغال‌سنگ، روزهای اولیه صنعت نفت، تولید فولاد و استخراج گاز اشاره می‌کنند؛ تجربیاتی که باعث شده ساکنان به طرح‌های صنعتی آرمان‌گرایانه با دیده تردید بنگرند.

مایا ولوچم، از مدیران Data & Society و یکی از نویسندگان این گزارش، اظهار داشت: «مردم، به‌ویژه در پنسیلوانیا، تجربه فوق‌العاده‌ای از تغییرات صنعتی و پیشینه‌ای عمیق از آسیب‌های ناشی از آن دارند؛ به حدی که می‌توانند شرایط غیرعادی و نادرست را به‌خوبی تشخیص دهند.»

با این حال، اتحادیه‌های کارگری شاید بزرگ‌ترین حامی پروژه‌های دیتاسنتر باشند، زیرا این پروژه‌ها پتانسیل ایجاد مشاغل جدید را به همراه دارند. با وجود اینکه پس از تکمیل ساخت، این دیتاسنترها منابع اصلی اشتغال‌زایی نخواهند بود، اتحادیه‌ها این پروژه‌ها را به عنوان راه نجاتی برای بازسازی و تقویت پایگاه‌های خود می‌بینند.

راه‌اندازی کمپین‌های نفوذ برای جلب رضایت عمومی

برخلاف نگرانی‌های صنعت از نفوذ خارجی، پژوهشگران فعالیت‌های حامیان هوش مصنوعی را نوعی کمپین تبلیغاتی توصیف می‌کنند. آن‌ها به فعالیت‌های ائتلاف دیتاسنترها اشاره می‌کنند؛ یک گروه تجاری که وب‌سایت‌هایی برای حمایت از پروژه‌ها راه‌اندازی کرده و در سال گذشته مبالغی را برای لابی‌گری در دولت‌های محلی هزینه کرده است.

با وجود این حمایت‌ها، مقاومت‌ها به شیوه‌هایی غیرمنتظره گسترش یافته است. پژوهشگران از تنوع گروه‌های مخالف با این پروژه‌ها ابراز شگفتی کرده و آن را رویکردی فراتر از جناح‌بندی‌های سیاسی متعارف توصیف می‌کنند.

ولوچم با اشاره به منابع متنوع مخالفت‌ها تصریح کرد: «ما نمی‌خواهیم شرایط را بیش از حد رمانتیک جلوه دهیم، اما هوش مصنوعی مردم را وادار کرده است تا درباره آینده و حال دلخواهشان با یکدیگر گفتگو کنند؛ این اعتراضات به طرز شگفت‌آوری ارگانیک و مردمی هستند.» مخالفت‌ها گاهی صرفاً از سوی افرادی است که مخالف توسعه‌های محلی هستند، اما این ائتلاف به تدریج گسترش می‌یابد و شامل افرادی می‌شود که با فناوری هوش مصنوعی و منافع شرکتی پشت آن مخالف‌اند، گروه‌های زیست‌محیطی که نگران مصرف آب و انتشار گازهای گلخانه‌ای مرتبط با انرژی هستند، و کسانی که نگرانی‌های مبهم‌تری درباره سلامت عمومی دارند.

با این حال، آنچه جلب توجه می‌کند، اهمیت بالای منافع مادی در ذهن مردم است. افراد نگران هستند که مصرف برق دیتاسنترها بر قبض‌های برق آن‌ها تأثیر بگذارد، نگران کاهش ارزش املاک خود هستند یا از تاکتیک‌هایی که سازندگان دیتاسنترها برای پیشبرد اهداف خود استفاده می‌کنند (مانند درخواست از مقامات محلی برای امضای توافق‌نامه‌های عدم افشا) ناراضی‌اند.

ولوچم در ادامه یادآور می‌شود: «گروه قابل‌توجهی از افراد به‌دقت جلسات شورای شهر خود را دنبال می‌کنند و ممکن است متوجه شوند که نماینده‌ای از Amazon، Meta یا Microsoft، و یا یک توسعه‌دهنده دیتاسنتر در جلسه جامعه محلی آن‌ها حضور یافته است؛ اتفاقی که برایشان عجیب به نظر می‌رسد. همچنین، آن‌ها متوجه می‌شوند که عضو شورای شهر که پیش از این ارتباط خوبی با او داشته‌اند، دیگر حاضر نیست درباره این موضوعات با آن‌ها صحبت کند.»

همین تنوع و گستردگی انگیزه‌ها در فعالیت‌های ضد دیتاسنتر است که چالشی جدی برای صنعت هوش مصنوعی ایجاد کرده است، زیرا هیچ راهکار ساده‌ای برای رفع این حجم از نگرانی‌ها وجود ندارد. مشکل اصلی فقدان اعتماد است؛ مسئله‌ای که از پیش نیز گریبان‌گیر این صنعت بوده است.

گاروفالو در پایان خاطرنشان کرد: «این یک اعتماد صمیمی و ارتباطی است که اکنون توسط این صنایع به زندگی مردم وارد می‌شود. به عنوان مثال، من در خانه‌ام تنها هستم، با یک چت‌بات گفتگو می‌کنم و احساس می‌کنم که مورد توجه و مراقبت قرار گرفته‌ام، اما در عین حال می‌دانم که این یک محصول تجاری است و در واقع از اطلاعات من بهره‌برداری می‌شود.»