عبور زمین از ۷ مرز بحرانی؛ مصرف انرژی دیتاسنترهای هوش مصنوعی زیر ذره‌بین رهبران جهان

رهبران جهان روز دوشنبه برای افتتاح «هفته اقلیم» در نیویورک گردهم آمدند؛ آن هم در شرایطی که گزارش علمی جدیدی نشان می‌دهد زمین از هفت مرز از مجموع ۹ مرز سلامت سیاره‌ای عبور کرده است. اسیدی شدن اقیانوس‌ها جدیدترین مرزی است که در سال ۲۰۲۵ از حد مجاز خود گذشته و اکنون هر هفت شاخص در بالاترین سطح بحرانی ثبت‌شده قرار دارند.

گزارش «بررسی سلامت سیاره‌ای ۲۰۲۶» که توسط مؤسسه تحقیقات تأثیرات اقلیمی پوتسدام و با همکاری ۶۰ دانشمند تهیه شده، این هفت مرز بحرانی عبوریافته را شامل تغییرات اقلیمی، از دست رفتن یکپارچگی زیست‌کره، تغییرات سیستم زمین، تغییرات آب شیرین، تغییر در جریان‌های بیوژئوشیمیایی، ورود موجودیت‌های جدید و اسیدی شدن اقیانوس‌ها معرفی کرده است. در این گزارش اشاره شده که تنها دو مرز شامل کاهش ازن استراتوسفر و بارگذاری ذرات معلق در جو طی ده سال گذشته روند مثبتی را به ثبت رسانده‌اند.

بوریس ساکشوسکی (Boris Sakschewski)، نویسنده ارشد این گزارش، در این باره گفت: «تشخیص کاملاً روشن است. فشار بر روی تمام مرزهای سیاره‌ای که پیش از این از فضای امن عملیاتی خارج شده‌اند، به شدت در حال افزایش است. خطر تغییرات گسترده، پایدار و احتمالاً غیرقابل بازگشت رو به افزایش است، در حالی که حاشیه خطای ما برای مقابله با این مشکلات روزبه‌روز کمتر می‌شود.»

این گزارش در شرایطی منتشر شده است که رهبران جهان و مدیران تجاری در مجمع عمومی سازمان ملل متحد با یک نقطه فشار عمده دیگر نیز روبه‌رو هستند: هزینه زیست‌محیطی هوش مصنوعی. تقاضای انرژی و آب دیتاسنترهای هوش مصنوعی به یکی از تنش‌های اصلی و تعیین‌کننده مذاکرات امسال تبدیل شده است.

به گزارش آسوشیتدپرس، سایمون استیل (Simon Stiell)، رئیس بخش اقلیم سازمان ملل متحد، روز دوشنبه اعلام کرد که «هوش مصنوعیِ پرمصرف، آلودگی‌های ناشی از زغال‌سنگ، نفت و گاز را که موجب گرمایش زمین می‌شوند، افزایش داده و همزمان هزینه‌های انرژی را برای خانوارها و کسب‌وکارها بالا برده است.» وی افزود: «اکنون رهبران حوزه هوش مصنوعی برای ادامه فعالیت خود روی لبه تیغ حرکت می‌کنند.»

با این حال، برخی از چهره‌های صنعت فناوری با این دیدگاه مخالفت کردند. اولین وانگ (Evelyn Wang)، معاون انرژی و اقلیم در مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT)، در گفت‌وگو با آسوشیتدپرس بیان کرد که دیتاسنترها باید طی حدوداً پنج سال به هدف خنثی‌سازی مصرف آب دست یابند و در حدود یک دهه آینده، انتشار گازهای گلخانه‌ای مرتبط با گرمایش زمین را متوقف کنند. اوا ریزنهوبر (Eva Riesenhuber)، رئیس بخش پایداری شرکت Siemens نیز اظهار داشت که این صنعت «در حال مسابقه است تا این اثرات را در سریع‌ترین زمان ممکن کاهش دهد، زیرا ما همگی به این هوش و فناوری وابسته شده‌ایم.»

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، ترکیه که در ماه نوامبر میزبان مذاکرات اقلیمی سازمان ملل خواهد بود، از یک تعهدنامه جدید رونمایی کرد که از کشورها می‌خواهد برای مدیریت تامین انرژی و استقرار هوش مصنوعی به آن بپیوندند، هرچند جزئیات بیشتری در این باره ارائه نشده است.

این تنش‌ها بازتاب‌دهنده دیدگاهی است که محمد آدو (Mohamed Adow)، مدیر سازمان Power Shift Africa، آن را به عنوان دو روایت رقیب معرفی می‌کند: یک داستان امیدوارکننده که در آن انرژی‌های تجدیدپذیر در حال شکوفایی هستند و اقتصاد انرژی پاک بهبود می‌یابد، و یک نسخه «وحشتناک» که در آن پیامدهای اقلیمی با سرعتی بسیار بیشتر از ظرفیت سیستم‌های سیاسی و مالی برای مقابله با آن‌ها در حال وقوع است.

با افزایش شدید تقاضای برق دیتاسنترها، شکاف بین وعده‌های هوش مصنوعی و ردپای زیست‌محیطی آن در حال تغییر رویکرد دولت‌ها به سیاست‌های اقلیمی و انرژی است. طبق اعلام آژانس بین‌المللی انرژی، مصرف انرژی دیتاسنترها بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ افزایشی ۸۰ درصدی داشته است. یوهان راکستروم (Johan Rockström)، مدیر مؤسسه پوتسدام، با اشاره به اینکه ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۵ به رکورد ۶۹۳ گیگاوات رسیده، تأکید کرد که این انرژی‌ها صرفاً پاسخگوی تقاضای رو به رشد برق بوده‌اند و موجب کاهش مصرف نفت، زغال‌سنگ یا گاز نشده‌اند.

راکستروم در پایان هشدار داد: «بیمار ما، یعنی کره زمین، اصلاً حال و روز خوبی ندارد.»