بحران کمبود سرمایه در توسعه هوش مصنوعی؛ چرا سهام شرکت‌های فناوری دچار افت شد؟

بخش عمده سهام در بازارهای مالی ایالات متحده طی روزهای اخیر روندی نزولی را تجربه کرده‌اند. همان‌طور که نمودار زیر نشان می‌دهد، شاخص‌های داو جونز (Dow)، اس‌اند‌پی ۵۰۰ (S&P 500) و نزدک (NASDAQ) از آغاز سال ۲۰۲۶ تاکنون بازدهی قابل‌قبولی به ثبت رسانده‌اند. بالاترین بازدهی سالانه متعلق به شاخص نزدک با ۱۱٫۸۹ درصد رشد بوده است؛ شاخصی که از حدود ۳٬۵۰۰ شرکت تشکیل شده و نزدیک به ۶۸ درصد وزن آن در اختیار شرکت‌های فناوری قرار دارد. در نقطه مقابل، شاخص داو جونز متشکل از ۳۰ شرکت بزرگ با سهم بسیار کمتری از فناوری (حدود ۱۷ درصد) است، اما همچنان با ۸٫۷۵ درصد رشد سالانه، عملکرد مناسبی دارد. بر همین اساس، نزدک به لطف تمرکز بالاتر بر شرکت‌های فناوری توانسته بود از داو جونز پیشی بگیرد. با این حال، در انتهای نمودار نکته قابل‌توجهی دیده می‌شود؛ شاخص داو جونز (خط بنفش) روندی صعودی را پیش گرفته، در حالی که شاخص نزدک (خط آبی) در حال سقوط است. این واگرایی دقیقاً از افت ارزش سهام شرکت‌های فناوری ناشی می‌شود. در ادامه، دلایل این ریزش و چشم‌انداز پیش‌روی بازار را بررسی می‌کنیم.

چرا سهام شرکت‌ها دچار افت شده‌اند؟

برای توقف رشد سهام و افت اخیر بازار، سه دلیل عمده مطرح است: پیامدهای تنش‌ها و درگیری‌های نظامی در ایران، جنگ روسیه و اوکراین، و از همه مهم‌تر، کمبود سرمایه موردنیاز برای تأمین مالی زیرساخت‌های توسعه هوش مصنوعی. در ادامه هر یک از این عوامل بررسی می‌شوند.

بحران و درگیری‌های نظامی پیرامون ایران: فارغ از هرگونه موضع‌گیری پیرامون تصمیم به بمباران اهدافی در ایران، از زمان آغاز این درگیری‌ها بهای نفت و بنزین بیش از ۴۰ درصد و قیمت گازوئیل بیش از ۶۰ درصد جهش یافته است. دلیل این جهش چیست؟ این تنش‌ها باعث افت محسوس عرضه انرژی شد، در حالی که تقاضا برای سوخت همچنان بالا باقی ماند. برابری تقاضای بالا با عرضه اندک، تعریف کلاسیک تورم به شمار می‌رود. گرانی گازوئیل به معنای افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل کالا برای شرکت‌های ترابری و مصرف‌کنندگان است؛ از سوی دیگر، افزایش نرخ بنزین سبب شده بخشی از مصرف‌کنندگان برنامه‌های سفر خود را به تعویق بیندازند یا میان هزینه‌های ضروری زندگی و مخارج رفت‌وآمد دست به انتخاب‌های دشوار بزنند.

گرانی بنزین و گازوئیل عامل اصلی تورم فعلی است، هرچند این نرخ هنوز از دوران دولت پیشین پایین‌تر ارزیابی می‌شود. بررسی جزئی‌تر داده‌های اقتصادی نشان می‌دهد که نرخ تورم برای بخش عمده اقلام مصرفی در سطح پایینی قرار دارد، اما بالابودن هزینه‌های انرژی سبب شده نرخ تورم کلی بالا بماند. به همین دلیل رئیس‌جمهور آمریکا وعده داده است که بلافاصله پس از پایان جنگ، بهای بنزین و سوخت دیزل فروکش خواهد کرد؛ با این حال ماجرا به این سادگی نیست و حتی پس از خاتمه مناقشات، نرخ حامل‌های انرژی می‌تواند تا مدتی طولانی بالا باقی بماند.

جنگ روسیه و اوکراین: ریشه درگیری‌های روسیه و اوکراین به فوریه ۲۰۱۴ و الحاق کریمه بازمی‌گردد؛ این بحران سپس در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲ با حمله تمام‌عیار روسیه به اوکراین گسترش یافت. در آن مقطع نیز بهای بنزین و گازوئیل بیش از ۴۰ درصد صعود کرد و بنزین در حوالی ۱۳ ژوئن ۲۰۲۲ به اوج ۵٫۱۱ دلار به ازای هر گالن و گازوئیل در ۲۰ ژوئن ۲۰۲۲ به رکورد ۵٫۸۱ دلار رسید. این جهش قیمتی از نگرانی بازار نسبت به کند شدن فرایند تولید نفت ناشی می‌شد؛ اما با ادامه عرضه نفت توسط روسیه به‌عنوان سومین تولیدکننده بزرگ جهان، قیمت‌ها به‌مرور به تعادل بازگشتند.

فشارهای ناشی از این درگیری‌ها نظیر تورم بالاتر و افت توان مصرف‌کنندگان می‌تواند بر اقتصاد ایالات متحده سنگینی کرده و به رکود دامن بزند؛ با این حال، با توجه به استحکام فعلی شاخص‌های کلان، وقوع رکود در کوتاه‌مدت بعید به نظر می‌رسد.

بحران کمبود سرمایه در بخش فناوری؛ ریشه اصلی تلاطم بازار

اکنون باید به عامل بنیادین افت اخیر سهام پرداخت. برای درک بهتر این موضوع، تبیین دو اصطلاح هایپراسکیلر (Hyperscaler) و ابرهای نوظهور یا نئوکلاود (Neocloud) ضرورت دارد. هایپراسکیلر به غول‌های ارائه‌دهنده خدمات ابری در مقیاس عظیم اطلاق می‌شود؛ غول‌هایی نظیر آمازون، گوگل و مایکروسافت که زیرساخت‌های ابری مورد استفاده روزمره کاربران سراسر جهان را تأمین می‌کنند. در نقطه مقابل، شرکت‌های نئوکلاود بازیگرانی فوق‌تخصصی هستند که توان پردازش ابری با کارایی بالا (HPC) را منحصراً در خدمت هوش مصنوعی ارائه می‌دهند؛ و دقیقاً در همین نقطه، گره اصلی بازار شکل گرفته است.

نخست آنکه تقاضا برای هوش مصنوعی به شکلی انفجاری و فراگیر گسترش یافته و انتظار نمی‌رود به این زودی‌ها فروکش کند؛ علاوه بر این، پاسخ به چنین تقاضایی مستلزم حجم نجومی از سرمایه است. در نتیجه، نیاز به نقدینگی جهت ساخت و تجهیز زیرساخت‌های هوش مصنوعی سر به فلک کشیده است. در طرف مقابل، عرضه سرمایه در مقایسه با این تقاضای عظیم بسیار محدود به نظر می‌رسد؛ به بیانی ساده، پول کافی برای تأمین تمام پروژه‌ها در دست نیست. این شکاف عمیق تأمین مالی، سرمایه‌گذاران را نسبت به افق ساخت دیتاسنترها و سایر تجهیزات کلیدی هوش مصنوعی نگران کرده است. این عدم‌قطعیت‌ها به تشدید فشار فروش سهام در شرکت‌های نئوکلاود انجامیده و موج این ریزش به کل اکوسیستم فناوری سرایت کرده است؛ عاملی که افت محسوس شاخص نزدک را رقم زد.

چشم‌انداز آینده؛ مسیر پیش‌روی بازار فناوری

آیا ریزش ارزش سهام تداوم خواهد داشت؟ به باور جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، با افزایش نیاز بازار، سرمایه‌های تازه وارد میدان خواهند شد و این شکاف نقدینگی برطرف می‌شود؛ اما آنچه همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، زمان دقیق وقوع این گشایش مالی است.

ایلان ماسک نیز با ورود به این بحث در یادداشتی نوشت: «طی چند هفته اخیر، بازارهای استقراض بدهی دسترسی به منابع مالی را برای هر شرکتی که درآمد چشمگیری مستقل از دیتاسنترهای هوش مصنوعی نداشته باشد، تقریباً به‌طور کامل مسدود کرده‌اند.» او در ادامه تأکید کرد: «این بدان معناست که بیش از ۲۰۰ شرکت نئوکلاود با موجی از نابودی یا ادغام دسته‌جمعی روبه‌رو خواهند شد؛ شماری از آنها جان سالم به در می‌برند، اما تعدادشان بسیار اندک خواهد بود.» حال اگر بخش اعظم این شرکت‌های ابری نوپا از صحنه رقابت حذف شوند، استراتژی هوشمندانه سرمایه‌گذاری چه خواهد بود؟

نکاتی برای تصمیم‌گیری در سرمایه‌گذاری

بررسی داده‌های مالی نشان می‌دهد در حال حاضر تنها یک صندوق قابل‌معامله منحصراً در شرکت‌های نئوکلاود سرمایه‌گذاری می‌کند که صندوق Roundhill Neocloud ETF با نماد معاملاتی NCLD است. ریسک بنیادین صندوق این است که در صورت درستی پیش‌بینی ایلان ماسک و نابودی بیشتر شرکت‌های ابری نوپا، این صندوق با زیان سنگینی روبه‌رو خواهد شد. در روی دیگر سکه، چنانچه شرکت‌های غول‌پیکر اقدام به خرید و تصاحب استارتاپ‌های کوچک‌تر کنند، ارزش این صندوق ممکن است جهشی چشمگیر را تجربه کند؛ واقعیتی که هنوز هیچ‌کس نمی‌تواند سرنوشت قطعی آن را تضمین کند. البته صندوق‌های دیگری نیز وجود دارند که ترکیبی از شرکت‌های نئوکلاود و سایر غول‌های حوزه فناوری را در سبد خود جای داده‌اند و می‌توانند سطح ریسک را تعدیل کنند.

سرمایه‌گذاری مستقیم در تک‌تک شرکت‌های فعال در حوزه نئوکلاود نیز یکی دیگر از گزینه‌ها به شمار می‌رود، هرچند دقت بالایی می‌طلبد. از جمله شرکت‌های شاخص این فضا می‌توان به Nebius با نماد NBIS، شرکت Coreweave با نماد CRWV و Iren Ltd با نماد IREN اشاره کرد.

همچنین باید در نظر داشت که شرکت SpaceX با سرعتی بالا در حال تبدیل شدن به یکی از پیشگامان عرصه پردازش ابری نئوکلاود است. افزون بر این، آزمایشگاه Anthropic نیز به نظر می‌رسد برای عرضه عمومی سهام خود (IPO) حوالی ماه نوامبر آماده می‌شود. این مجموعه‌ها چشم‌انداز درخشانی دارند، اما در ماه‌های پیش‌رو احتمالاً تلاطم‌های قیمتی بیشتری را تجربه خواهند کرد.

اگر تنها یک توصیه کلیدی برای فعالان بازار وجود داشته باشد، آن واژه «صبر» است. هوش مصنوعی صنعتی نوپا و در حال تکوین به شمار می‌رود و طی دوران گذار تا شکل‌گیری مقررات دقیق، تأمین منابع مالی پایدار و مشخص شدن میزان بهره‌وری صنایع غیرفناورانه از این ابزارها، با چالش‌های رشد دست‌وپنجه نرم خواهد کرد. با تمام این تلاطم‌ها یک واقعیت قطعی است: هوش مصنوعی شیوه اداره کسب‌وکارها را دگرگون می‌سازد و سازمان‌هایی که خود را با آن تطبیق دهند، برندگان اصلی خواهند بود؛ دگرگونی بزرگی که چه بسا عظیم‌ترین تحول تاریخ تجارت نوین لقب گیرد.