چگونه از حریم خصوصی تصاویر خود در برابر تشخیص موقعیت مکانی توسط هوش مصنوعی محافظت کنیم؟

شاید پیش‌تر با بازی آنلاین GeoGuessr آشنا شده باشید. در این بازی، یک تصویر تصادفی از سرویس نمای خیابان گوگل (Google Street View) به کاربر نشان داده می‌شود و او باید حدس بزند که این عکس در کجای جهان ثبت شده است.

این یک چالش سرگرم‌کننده است و بازیکنان حرفه‌ای در آن مهارت فوق‌العاده‌ای دارند. آن‌ها از سرنخ‌هایی مانند تابلوهای راهنمایی و رانندگی، معماری، مدل خودروها، تابلوی مغازه‌ها، نوع درختان و طراحی پیاده‌روها برای تعیین مکان استفاده می‌کنند و با پایان یافتن زمان محدود، GeoGuessr نقطه دقیق را فاش می‌کند.

اکنون مشخص شده است که استخراج موقعیت جغرافیایی از روی عکس‌ها، به یکی از قابلیت‌هایی تبدیل شده که چت‌بات‌های هوش مصنوعی در آن عملکرد خیره‌کننده‌ای دارند؛ موضوعی که شاید در نگاه اول به ذهن خطور نکند. برای بررسی این موضوع می‌توان یک تصویر از Google Street View را ذخیره کرد و با بارگذاری آن در یک مکالمه با هوش مصنوعی، توانایی آن را سنجید.

طبیعتاً هرچه خیابان شناخته‌شده‌تر باشد، عملکرد هوش مصنوعی بهتر خواهد بود. در بررسی‌های انجام‌شده، عکسی از خیابان استرند در لندن به ChatGPT، Gemini و Claude داده شد و هر سه هوش مصنوعی موفق شدند بدون دریافت هیچ‌گونه راهنمایی اضافه، تنها با استفاده از نشانه‌هایی مانند خودروها و ساختمان‌های موجود در تصویر، مکان دقیق را به‌درستی تشخیص دهند.

در ادامه این آزمایش، تصویر یک جاده نسبتاً خلوت در روسیه به این چت‌بات‌ها داده شد که هیچ نشانه خاصی جز درختان و خط‌کشی‌های جاده در آن وجود نداشت. هر سه مدل توانستند کشور را به‌درستی نام ببرند، هرچند طبیعتاً قادر به ارائه جزئیات دقیق‌تری نبودند.

کاربران نیز می‌توانند این موضوع را با عکس‌های شخصی خود امتحان کنند. اگر تصویری از تعطیلات گذشته به یک هوش مصنوعی داده شود، در صورتی که جزئیات کافی در پس‌زمینه وجود داشته باشد و مکان موردنظر شناخته‌شده باشد، چت‌بات احتمالاً می‌تواند موقعیت را تشخیص دهد.

باید در نظر داشت که این ابزارها قادرند حجم عظیمی از تصاویر و نقدهای آنلاین را اسکن کنند؛ بنابراین می‌دانند که یک بنای تاریخی خاص در کدام میدان شهر قرار دارد، چه نوع درختانی در سواحل خاصی می‌رویند و تاکسی‌های هر کشور چه رنگی هستند.

وقتی هوش مصنوعی می‌تواند چنین کاری را در چند ثانیه انجام دهد، دسترسی به این قابلیت برای همه امکان‌پذیر است. اگر فردی عکسی را که به صورت آنلاین به اشتراک گذاشته شده است ببیند، شانس زیادی برای یافتن مکان خانه، محل کار یا مقصد تعطیلات صاحب عکس دارد؛ موضوعی که نگرانی‌های جدی درباره حریم خصوصی ایجاد می‌کند. توصیه قدیمی مبنی بر حذف فراداده‌های مکانی از عکس‌ها پیش از اشتراک‌گذاری، دیگر به‌تنهایی کارساز نیست و اکنون باید نقش هوش مصنوعی را نیز در نظر گرفت.

چگونه از خود محافظت کنیم

کلاهبرداران، هکرها و افراد سودجو می‌توانند از موقعیت مکانی عکس‌ها به روش‌های مختلفی سوءاستفاده کنند؛ از جعل هویت برای رزرو هتل گرفته تا تعقیب افراد پس از خروج از محل کار.

بهترین راه برای جلوگیری از این اتفاقات، دقت در انتخاب پلتفرم و مخاطبان هنگام اشتراک‌گذاری تصاویر است. اگرچه می‌توان با استفاده از ویرایشگرهای عکس، پس‌زمینه را تار کرد یا جزئیاتی مانند نام رستوران‌ها را پنهان نمود، اما هوشیاری درباره محل انتشار تصاویر شخصی، روشی سریع‌تر و آسان‌تر است.

تمامی شبکه‌های اجتماعی دارای تنظیماتی برای کنترل این موضوع هستند. برای مثال، هنگام اشتراک‌گذاری یک عکس در Facebook، منوی کشویی کوچکی در بالای صفحه وجود دارد. با تغییر تنظیمات از Public به Friends، می‌توان اطمینان حاصل کرد که تصویر در دسترس همه کاربران اینترنت یا ابزارهای هوش مصنوعی قرار نمی‌گیرد.

در Instagram، اگر حساب کاربری عمومی باشد، سایر کاربران می‌توانند پست‌ها را مشاهده کنند. برای محدود کردن این دسترسی از طریق وب، باید به بخش Profile رفت، روی نماد چرخ‌دنده کلیک کرد و در مسیر Settings and privacy > Account privacy، گزینه Private account را فعال کرد.

در پلتفرم‌هایی مانند WhatsApp، امنیت بسیار جامع‌تر است. وضعیت‌ها و استوری‌ها تنها برای افرادی که مشخص شده‌اند قابل مشاهده است و دیگران راهی برای دسترسی به عکس‌ها و ویدیوهای به‌اشتراک‌گذاشته‌شده در گروه‌ها ندارند.

البته همواره این خطر وجود دارد که یکی از مخاطبان، عکس‌ها را در پروفایل‌های عمومی خود منتشر کند؛ موضوعی که باید در حلقه دوستان مطرح شود و مورد توجه قرار گیرد.

اگر کاربران ناچارند تصاویری از خود را به صورت عمومی در اینترنت منتشر کنند (مثلاً برای نمونه‌کارهای شخصی یا اهداف کاری و اجتماعی)، بهتر است عکس‌ها تا حد امکان برش‌خورده و فاقد جزئیات باشند تا هیچ سرنخی از موقعیت مکانی در آن‌ها دیده نشود.

با وجود اینکه توانایی هوش مصنوعی در تشخیص موقعیت مکانی تنها از روی یک عکس ساده ممکن است نگران‌کننده به نظر برسد، اما با رعایت چند نکته امنیتی و منطقی می‌توان اطمینان حاصل کرد که این چت‌بات‌ها (و کاربرانی که از آن‌ها استفاده می‌کنند) هیچ اطلاعاتی برای سوءاستفاده در اختیار نخواهند داشت.