بیگ بنگ دوم؛ آیا هوش مصنوعی مانند کشف آتش سرنوشت انسان را دگرگون میکند؟

توماس فریدمن که سالهاست به اظهارنظرهای پرطمطراق و تحلیلگری کلان شهرت دارد، اینبار شیوه بسیار بزرگتری را برای توصیف هوش مصنوعی برگزیده است.

تا پیش از این، پیشرفت هوش مصنوعی را غالباً با کشف آتش و الکتریسیته مقایسه میکردیم؛ دو شکل بنیادین از انرژی که قرنها و هزارهها پیش مسیر زندگی بشر را به‌کلی دگرگون ساختند. اما اکنون، فریدمن از ما می‌خواهد اینگونه تصور کنیم که ما با کشف این فناوری نوین، گویی عقربههای ساعت کائنات را به عقب بازگرداندهایم.

نظریه «بیگ بنگ دوم» که فریدمن مطرح میکند، به سرچشمه پیدایش جهان هستی اشاره دارد؛ همان تبادل اولیه انرژی که طبق تخمینها حدود ۱۳٫۸ میلیارد سال پیش رخ داد.

اما پذیرش چنین قیاسی چندان ساده نیست؛ چراکه اگر هوش مصنوعی تصویری آینهای از بیگ بنگ اولیه باشد، معنایش این خواهد بود که ۱۳٫۸ میلیارد سال دیگر، کائنات به خاکستر تبدیل می‌شود. یا شاید فریدمن بر این باور است که این «انفجار بزرگ دوم» لذت و شگفتیهای جهان را دوچندان خواهد کرد؟

در هر حال، تشبیه هوش مصنوعی به کشف آتش یا برق همچنان تمثیل ملموستری به نظر می‌رسد. برخی تحلیلگران دیدگاه تازه فریدمن را «لحظه پرومته ما» نامیدهاند که به مراتب دقیق‌تر است؛ آتشی که از خدایان گرفته شد و به انسان بخشیده شد.

هفت نشانه بنیادین در دیدگاه فریدمن

فریدمن در یادداشت خود که بازتاب گستردهای در فضای مجازی داشته است، هفت حوزهای را برمیگمارد که در آنها انسان‌ها با بهرهگیری از هوش مصنوعی در جایگاهی شبیه به پروردگار قرار گرفتهاند:

• هوش مصنوعی: توسعه بنیادین خود شبکه‌های عصبی و الگوریتم‌های یادگیری.
• جداسازی هوش از ساختار زیستی: شبیهسازی عملکرد مغز بیولوژیکی بر بستری از تراشه‌های سیلیکونی.
• سیستم عصبی سیارهای: شبکه جهانی ارتباطات و تمامی پیامدها و بسترهای متصل به آن.
• تغییرات اقلیمی: توانایی کنترل وضعیت آبوهوا و دستکاری شرایط جوی کره زمین.
• فضای مجازی: محیطی نوین با ماهیت دیجیتال که فضایی برای زیستن دور از جهان مادی فراهم کرده است.
• شکافتن اتم: انرژی هستهای و قدرتی سهمگین که می‌تواند حیات بشر را پایان دهد.
• یادگیری عمیق و فناوری‌های آینده: اشارهای غیرمستقیم به ظهور هوش عمومی مصنوعی (AGI) و دانش بیپایانی که در اختیار خواهد داشت.

شاید به نظر برسد که این دیدگاهها تا حدی شبیه به آیین مخالفان سرسخت فناوری یا هشدارهای یک منادی تنها در دل کویر است، اما همزمان درکی شفاف و روشن از آنچه کشف کردهایم را نشان می‌دهد. باید گفت «کشف کردهایم» و نه صرفاً «مهندسی کردهایم»؛ چراکه همانطور که پژوهشگرانی چون جرمی ورتهایمر سال‌ها پیش در نشست داووس خاطرنشان کردند، ما سازنده خروجیهای غیرمنتظره شبکه‌های عصبی نیستیم. درست مانند تمثیل ساعتساز در خداباوری توماس جفرسون، ما تنها سازوکار این پدیده را پدید آوردیم، کنار ایستادیم و به نظاره آنچه رخ داد و همچنان در جریان است نشستیم.