رایزنی مدیرعامل OpenAI با سامسونگ برای تأمین حافظه رم؛ تشدید بحران ظرفیت در دنیای هوش مصنوعی

• سم آلتمن با حدود ۵۰ نفر از مدیران ارشد سامسونگ از جمله رئیس بخش تراشه این شرکت دیدار کرد و سپس در ضیافت ناهار با چوی تائه-وون، رئیس گروه SK، به گفتگو نشست.
• سامسونگ این دیدار را یک سمینار آموزشی هوش مصنوعی برای مدیران نامید و هیچ‌یک از دو شرکت توافق جدیدی برای تأمین حافظه اعلام نکردند.
• ظرفیت تولید حافظه‌های HBM سامسونگ برای سال ۲۰۲۷ کاملاً به پایان رسیده و سفارش‌های SK hynix تا سال ۲۰۲۹ تکمیل شده است؛ این در حالی است که مایکروسافت و OpenAI از پیشی گرفتن تقاضا بر ظرفیت موجود خبر می‌دهند.

سم آلتمن، مدیرعامل OpenAI، اخیراً در نشستی با حضور حدود ۵۰ نفر از عالی‌رتبه‌ترین مدیران سامسونگ، از جمله سکاندار بخش کسب‌وکار تراشه این غول کره‌ای، شرکت کرد.

از دیدگاه رسمی، این جلسه در مرکز توسعه منابع انسانی سامسونگ در شهر یونگین واقع در جنوب سئول، سمیناری آموزشی درباره چگونگی تحول ساختار مدیریت به‌واسطه هوش مصنوعی بود.

با این حال، سرمایه‌گذاران وال‌استریت و رسانه بلومبرگ نگاه متفاوتی به این رویداد داشتند؛ بلومبرگ این دیدار را تلاشی برای تعمیق همکاری‌ها در حوزه تراشه‌های حافظه و زیرساخت هوش مصنوعی در بحبوحه تشدید کمبودهای جهانی توصیف کرد.

روز آموزش سازمانی با حضور رئیس بخش تراشه؟

اگرچه هر دو روایت می‌توانند هم‌زمان صحت داشته باشند، اما زمان‌بندی این جلسه بسیار جالب‌توجه است؛ این دیدار تنها چند روز پس از آن برگزار شد که آلتمن از توزیع نامناسب ذخایر حافظه در جهان گلایه کرد، آن هم درست در برهه‌ای که تقریباً تمام بازیگران بزرگ هوش مصنوعی، از جمله OpenAI، با محدودیت‌های سختی در دسترسی به حافظه، منابع محاسباتی و سرمایه مالی مواجه شده‌اند.

به گزارش کوریا هرالد، این گردهمایی با محوریت «۱۰ سال آینده در تسخیر هوش مصنوعی: انتخاب سازمان‌ها» برگزار شد و دومین دوره فشرده آموزش هوش مصنوعی سامسونگ برای مدیران ارشد خود در سال ۲۰۲۶ بود. پیش از پیوستن آلتمن به جمع مدیران، مدیرانی از بخش‌های الکترونیک، خدمات مالی و زیست‌فناوری سامسونگ در کارگاه‌های عملی هوش مصنوعی مولد شرکت کرده بودند.

با این وجود، فهرست حاضران فراتر از یک نشست مدیریتی ساده بود؛ به گزارش خبرگزاری SBS، جون یونگ-هیون نایب‌رئیس هیئت‌مدیره و رئیس بخش تراشه سامسونگ (Device Solutions)، و سونگ یونگ-هو رئیس مرکز هوش مصنوعی همین بخش نیز در جمع حضور داشتند. آلتمن نیز چهار نفر از مدیران ارشد OpenAI از جمله ریچارد هو، معاون ارشد سخت‌افزار این شرکت را به‌همراه خود به سئول برده بود.

در بیانیه رسمی سامسونگ تنها اشاره شده است که طرفین «درباره مسیر توسعه فناوری هوش مصنوعی و کاربردهای بالقوه آن گفتگو کردند» و هیچ توافق جدیدی برای عرضه تراشه‌های حافظه اعلام نشد.

پیام خود آلتمن برای مدیران حاضر در جلسه بیشتر بر بهره‌گیری از هوش مصنوعی تمرکز داشت تا خرید تراشه. طبق گزارش سئول اکونومیک دیلی، او تأکید کرد: «صرفاً با به‌کارگیری هوش مصنوعی، ایجاد مزیت رقابتی پایدار برای سازمان‌ها بسیار دشوار خواهد بود.»

او هم‌چنین صفحه‌کلید ۲۳۰ دلاری Codex Micro شرکت OpenAI را که کیبوردی ۱۳ کلیدی حاصل همکاری با استارتاپ Work Louder برای هدایت ایجنت برنامه‌نویسی Codex است، به برخی مدیران از جمله سونگ هدیه داد؛ هدیه‌ای نامتعارف و نمادین برای شرکتی که پیشرفته‌ترین تراشه‌های حافظه سیاره زمین را تولید می‌کند.

سامسونگ تنها مقصد آلتمن در این سفر نبود؛ به گزارش هرالد بیزینس، او پیش از ترک کره در بعدازظهر همان روز، در سئول با چوی تائه-وون رئیس گروه SK و مدیران ارشد SK hynix و SK Telecom ناهار کاری صرف کرد؛ دیداری که جزئیات گفتگوهای مطرح‌شده در آن فاش نشده است.

به‌طور خلاصه، سم آلتمن به‌همراه مدیر سخت‌افزار خود ظرف چند ساعت با دو غول بزرگ تولیدکننده حافظه در کره جنوبی دیدار کرد و بدون اعلام توافقی مشخص خاک این کشور را ترک نمود. در تحلیل کوریا هرالد خاطرنشان شده است که هیچ‌یک از طرفین مذاکره بر سر قیمت تراشه‌ها یا تعهدات سرمایه‌گذاری را تأیید نکرده‌اند؛ بنابراین تلاش برای تأمین رم بیشتر تفسیری منطقی از رویدادهای این روزها به‌شمار می‌رود، اما هنوز قطعیتی ندارد.

آنچه این تفسیر را باورپذیر می‌سازد، آن است که ظرفیت زیرساخت و نه میزان تقاضا، اکنون به گلوگاه اصلی توسعه هوش مصنوعی بدل شده است. آلتمن دو روز پیش از این سفر، در پادکست Cheeky Pint به میزبانی جان کولیسون یکی از بنیان‌گذاران Stripe، دقیقاً به همین نکته اشاره کرد. او در کنار اظهارنظر پرسروصدای خود مبنی بر اینکه حضور بخش عمده حافظه‌های DRAM در رایانه‌های شخصی وضعیتی «بسیار فاجعه‌بار» است، به تشریح «محیطی با محدودیت شدید عرضه» پرداخت و پیش‌بینی کرد که سازندگان تراشه حافظه هر کدام «حدود ۱۰۰ میلیارد دلار جریان نقدی آزاد در سال کسب خواهند کرد».

آمارهای اعلام‌شده از سوی خود تأمین‌کنندگان نیز سخنان او را تأیید می‌کند: سامسونگ هفته گذشته اعلام کرد ظرفیت عرضه HBM این شرکت برای سال ۲۰۲۷ از هم‌اکنون به پایان رسیده است و SK hynix نیز می‌گوید کل ظرفیت تولید DRAM و HBM آن عملاً تا سال ۲۰۲۹ رزرو شده است. کیم کی-تائه، مدیر بازاریابی و فروش HBM در شرکت SK hynix، در گفتگو با تحلیلگران اعلام کرد: «مشتریان بیش از دو برابر حجم قابل‌تأمین ما تقاضای سفارش ثبت می‌کنند.»

این دو شرکت بخش اعظم بازار عرضه جهان را در چنگ دارند. داده‌های مؤسسه تحقیقاتی TrendForce نشان می‌دهد که سامسونگ ۳۹٫۴ درصد و SK hynix حدود ۲۴٫۹ درصد از درآمد بازار DRAM را در سه‌ماهه دوم در اختیار دارند که در مجموع به حدود ۶۴ درصد می‌رسد؛ آمارهای مرکز Counterpoint Research نیز سهم این دو شرکت از درآمد تراشه‌های HBM ویژه هوش مصنوعی را به رقم چشمگیر ۸۳ درصد می‌رساند.

فشار این کمبود در لایه‌های بعدی زنجیره ارزش نیز کاملاً مشهود است. مایکروسافت هفته گذشته اعلام کرد که تقاضا برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی این شرکت از ظرفیت در دسترس فراتر رفته است و هم‌زمان با عملیاتی شدن ظرفیت‌های شخص ثالث، هزینه‌ها همچنان افزایش خواهد یافت. حدود سه چهارم از هزینه سرمایه‌ای ۴۵٫۲ میلیارد دلاری مایکروسافت در سه‌ماهه گذشته به دارایی‌های کوتاه‌مدت مانند واحدهای پردازش گرافیکی (GPU) و پردازنده‌ها (CPU) اختصاص یافته است؛ صورت‌حسابی سنگین که افزایش قیمت تراشه‌های حافظه و تجهیزات ذخیره‌سازی، آن را به‌شدت متورم کرده است.

ظرفیت به‌تنهایی تمام مشکلات هوش مصنوعی را حل نمی‌کند

ارائه‌دهندگان هوش مصنوعی ناچار شده‌اند ظرفیت‌های فعلی خود را جیره‌بندی کنند: در ماه سپتامبر، شرکت OpenAI پس از پیشی گرفتن تقاضا برای مدل Astra از ظرفیت زیرساختی، ثبت‌نام کاربران جدید برای گران‌ترین اشتراک خود یعنی ChatGPT Pro را به حالت تعلیق درآورد؛ نشریه Fortune گزارش داد که تیبو سوتیو از مدیران OpenAI اعلام کرده است این شرکت «از تمام اهرم‌های ممکن برای پاسخگویی به تقاضا استفاده می‌کند.»

در تحولی تازه‌تر، ایلان ماسک اعلام کرد شرکت xAI محدودیت‌های استفاده از چت‌بات Grok را کاهش داده است، زیرا «هزینه‌های سرویس‌دهی به Grok در مقایسه با درآمد آن به‌شکل ناپایداری بالا رفته بود.» اگرچه این مسئله در ظاهر بحرانی مالی به نظر می‌رسد و نه کمبود ظرفیت، اما هنگامی که تراشه‌های حافظه به‌کاررفته در هر شتاب‌دهنده با نرخ‌های انحصاری فروشندگان قیمت‌گذاری می‌شوند، این دو چالش مستقیماً به یکدیگر گره می‌خورند.

مجموع این عوامل باعث شده است تا تأمین حافظه بیشتر، همانند یک مأموریت دیپلماتیک نیازمند برنامه‌ریزی مالی سنگین باشد. همان‌طور که گزارش‌های پیشین نشان می‌دهند، سامسونگ در حال انتقال ۶۰ تا ۷۰ درصد از ظرفیت تولید خود به قراردادهای تأمین پنج‌ساله است که تعیین کف قیمت برای محصولات اصلی و دریافت پیش‌پرداخت‌های کلان را به‌عنوان بندهای الزامی قرارداد مشخص می‌کند.

توافقات و اسناد مکتوب کنونی OpenAI با شرکای کره‌ای نیز بسیار سست‌تر از آنچه یک سال پیش به نظر می‌رسد است. در اکتبر سال ۲۰۲۵، تفاهمنامه سامسونگ پیش‌بینی می‌کرد تقاضای حافظه OpenAI ممکن است به ۹۰۰ هزار ویفر DRAM در ماه برسد؛ رقمی که کوریا هرالد آن را صرفاً یک هدف‌گذاری تولید دانست و نه یک سفارش قطعی و الزام‌آور.

هنگامی که مدیر دفتر OpenAI در کره جنوبی در ماه سپتامبر به تعمیق همکاری‌ها در حوزه تراشه اشاره کرد، سخنگوی این شرکت هرگونه گسترش همکاری را «در چارچوب روابط موجود» دانست و بار دیگر به همان تفاهمنامه پیشین ارجاع داد.

علاوه بر این، چالش میزبانی و استقرار تمام این سخت‌افزارهای اضافی نیز مطرح است؛ پروژه Stargate تقریباً به نیمی از هدف خود برای افزودن ۱۰ گیگاوات توان پردازش هوش مصنوعی در ایالات متحده تا سال ۲۰۲۹ رسیده است و طبق گزارش Axios، شرکت OpenAI در نظر دارد برای کاهش مخالفت‌ها و واکنش‌های منفی ساکنان محلی، بزرگ‌ترین مراکز داده خود را تحت عنوان «پردیس‌های پردازش هوش مصنوعی» بازتعریف کند.

آلتمن تنها مشتری حاضر در این صف طویل نیست؛ لیزا سو، مدیرعامل AMD، نیز در اوایل اکتبر سال ۲۰۲۶ سفری به سئول داشت تا برای مذاکرات فشرده پیرامون تراشه‌های HBM با مدیران سامسونگ و SK hynix گفتگو کند و بر ایجاد شراکت‌های سه‌ساله، پنج‌ساله یا طولانی‌تر تأکید ورزد، در حالی که چوی از مدیران ارشد SK هشدار داده است که «کمبود کنونی ممکن است تا سال ۲۰۳۰ ادامه یابد.»

آزمون واقعی دیپلماسی سم آلتمن این است که آیا OpenAI می‌تواند شراکت‌های خود در کره جنوبی را به قراردادهای رسمی تأمین و پروژه‌های تأمین مالی‌شده تبدیل کند یا خیر. با توجه به اینکه ظرفیت تراشه‌های HBM سامسونگ برای سال ۲۰۲۷ تخصیص یافته و ظرفیت SK hynix نیز تا سال ۲۰۲۹ رزرو شده است، هرگونه حافظه جدیدی که OpenAI به دست آورد احتمالاً دیرتر تحویل داده می‌شود، هزینه بالاتری خواهد داشت و مطابق شروط تأمین‌کنندگان عرضه خواهد شد؛ نتیجه‌ای که با توجه به اهرم‌های محدود این استارتاپ در برابر غول‌های تولیدکننده، دور از انتظار نیست.