بانک مرکزی انگلستان: هوش مصنوعی هنوز به افزایش ملموس بهره‌وری کسب‌وکارها منجر نشده است

بر اساس تازه‌ترین ارزیابی بانک مرکزی انگلستان، با وجود سرازیر شدن میلیاردها دلار سرمایه به دنیای هوش مصنوعی، این فناوری تاکنون افزایش بهره‌وری چشمگیری برای کسب‌وکارهای بریتانیا به‌همراه نداشته است.

این نهاد پولی در جدیدترین گزارش سیاست‌های پولی خود اعلام کرد که هوش مصنوعی طی سه سال گذشته تنها حدود ۰٫۵ درصد به بهره‌وری نیروی کار بریتانیا افزوده است. این رقم معادل سالانه ۰٫۱ تا ۰٫۲ واحد درصد رشد مضاعف از ابتدای سال ۲۰۲۴ تاکنون است که با انقلاب اقتصادی وعده‌داده‌شده از سوی مدیران سیلیکون‌ولی فاصله بسیار زیادی دارد.

بانک مرکزی انگلستان در بیانیه خود تأکید کرده است که هرچند سرمایه‌گذاری روی هوش مصنوعی تا حدی تقاضای بازار را تقویت کرده، اما شواهد موجود تا این لحظه فقط نشان‌دهنده افزایشی بسیار ناچیز در رشد بهره‌وری به‌واسطه هوش مصنوعی است.

حتی صنایعی که در صف اول بهره‌مندی از این فناوری قرار داشتند دستاورد چندان درخشانی برای ارائه ندارند. هرچند رشد بهره‌وری در بخش‌های وابسته به هوش مصنوعی نظیر فناوری اطلاعات و ارتباطات اندکی بهتر شده، اما این ارقام هنوز نتوانسته‌اند از میانگین‌های دوران پیش از همه‌گیری کرونا فراتر بروند.

البته این یافته‌ها به معنای بی‌اثر بودن هوش مصنوعی بر اقتصاد بریتانیا نیست. محاسبات این بانک نشان می‌دهد که فعالیت‌های حوزه هوش مصنوعی از ابتدای سال ۲۰۲۶ تاکنون مسئول نزدیک به یک‌پنجم از کل رشد تولید ناخالص داخلی بریتانیا بوده‌اند؛ هرچند بخش اعظم این رقم به درآمد شرکت‌های سازنده و ارائه‌دهنده این ابزارها مربوط می‌شود، نه کسب‌وکارهایی که با به‌کارگیری آنها بازدهی خود را ارتقا داده‌اند.

در بخش دیگری از این گزارش آمده است که سهم هوش مصنوعی در رشد اقتصادی تاکنون بیشتر بازتاب‌دهنده فعالیت‌های بخش توسعه و پیاده‌سازی اولیه این فناوری‌ها بوده است و دستاوردهای فراگیر حاصل از به‌کارگیری آنها در سایر بخش‌های اقتصاد هنوز دیده نمی‌شود. به عبارت ساده‌تر، فروش ابزارهای هوش مصنوعی سودآورتر از استفاده واقعی از آنها از آب درآمده است.

بانک مرکزی انگلستان هم‌چنین هشدار داده است که نباید بهبودهای اخیر بهره‌وری در این کشور را بیش از اندازه به هوش مصنوعی نسبت داد. بررسی‌ها نشان می‌دهد بخش عمده این روند ناشی از کاهش استخدام نیرو توسط شرکت‌ها هم‌زمان با حفظ یا افزایش تولید بوده است؛ رویکردی که تا حدی به اصلاح تصمیمات استخدامی دوران کرونا و مدیریت هزینه‌های فزاینده جذب نیروی کار مربوط می‌شود.

علاوه بر این، با وجود ادعاها پیرامون تعدیل گسترده نیروهای انسانی توسط هوش مصنوعی، نظرسنجی از مدیران ارشد نشان می‌دهد که این فناوری هنوز اثر محسوسی بر کلیت اشتغال نداشته است. با این حال، تمایل کارفرمایان برای جذب نیروهای تازه یا جایگزین کردن کارمندانی که سازمان را ترک می‌کنند تا حدودی کاهش یافته است.

پژوهش‌های مستقل دیگر نیز بر انتظار طولانی کسب‌وکارها برای مشاهده نتایج واقعی تأکید دارند. بر اساس نظرسنجی مؤسسه تحقیقاتی Gartner، در حالی که سه چهارم اعضای هیئت‌مدیره شرکت‌ها انتظار داشتند هوش مصنوعی باعث افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها شود، تنها ۳ درصد از سازمان‌ها موفق شده‌اند به اهداف تعیین‌شده خود دست پیدا کنند. در این میان، ۳۸ درصد از شرکت‌ها از بودجه اولیه اختصاص‌یافته برای هوش مصنوعی فراتر رفته‌اند و با وجود این، ۸۵ درصد از آنها قصد دارند سال آینده بودجه خود را باز هم افزایش دهند.

مطالعه دیگری با حضور نزدیک به ۶ هزار مدیر ارشد کسب‌وکار نشان داد که بیش از ۸۰ درصد شرکت‌ها هیچ تأثیر ملموسی از هوش مصنوعی روی بهره‌وری یا اشتغال ندیده‌اند؛ با این وجود، به نظر می‌رسد پاسخ شرکت‌ها به بازدهی ناامیدکننده، امضای چک‌های مالی سنگین‌تر برای خرید زیرساخت‌های بیشتر است.

فاصله عمیق میان هزینه‌های سرسام‌آور هوش مصنوعی و بازدهی واقعی آن، توجه نهادهای نظارتی مالی را نیز به خود جلب کرده است. صندوق بین‌المللی پول (IMF) چندی پیش هشدار داد که اگر سودآوری وعده‌داده‌شده محقق نشود، این تب تند سرمایه‌گذاری می‌تواند گریبان‌گیر سرمایه‌گذاران شود و پیامدهای منفی آن کل بدنه اقتصاد را تحت تأثیر قرار دهد.

بانک تسویه‌ حساب‌های بین‌المللی (BIS) نیز با مقایسه شرایط فعلی با حباب دات‌کام در دهه ۱۹۹۰ میلادی، زنگ خطر را به صدا درآورد. نگرانی اصلی این نهاد متوجه غول‌های فناوری است که مبالغ نجومی را با این فرض به توسعه زیرساخت‌ها اختصاص می‌دهند که هوش مصنوعی در نهایت بازدهی فوق‌العاده‌ای خواهد داشت؛ فرضیه‌ای که در صورت محقق نشدن می‌تواند آسیب‌های جدی به بار آورد.

با تمام این اوصاف، اثر هوش مصنوعی هم‌اکنون در یک بخش به وضوح احساس می‌شود: سطح قیمت‌ها. بانک مرکزی انگلستان خاطرنشان کرده است که افزایش سرسام‌آور تقاضا برای محصولات مرتبط با هوش مصنوعی نظیر تراشه‌های حافظه، موجب بالا رفتن قیمت‌های صادراتی در چین و سایر کشورهای آسیایی شده و در نتیجه هزینه‌های وارداتی بریتانیا را افزایش داده است.

بنابراین در حالی که شرکت‌ها همچنان چشم‌انتظار دستیابی به جهش بهره‌وری ناشی از هوش مصنوعی نشسته‌اند، هزینه‌های سنگین این تب فناوری راه خود را به بخش‌های مختلف اقتصاد باز کرده است.

البته بانک مرکزی انگلستان هنوز به‌طور کامل از این فناوری قطع امید نکرده است. بر اساس انتظارات کسب‌وکارهای شرکت‌کننده در این نظرسنجی، پیش‌بینی می‌شود که هوش مصنوعی طی سه سال آینده حدود ۰٫۹ واحد درصد به رشد سالانه بهره‌وری بیفزاید؛ دستاوردی که انتظار می‌رود میان رشد سریع‌تر خروجی و کندتر شدن روند استخدام به‌صورت مساوی تقسیم شود.

در نهایت به نظر می‌رسد چشمگیرترین دستاورد بهره‌وری در صنعت هوش مصنوعی تا به امروز، متقاعد کردن مدیران شرکت‌ها به باز کردن دوباره و دوباره کیف پول‌هایشان بوده است.