ورود سیل‌آسای دیتاسنترهای بدون نظارت به برزیل؛ انرژی بادی چگونه دردسرساز شد؟

برزیل که به‌طور سنتی به منابعی نظیر نفت، انرژی برق‌آبی و مواد معدنی (مانند طلا و بوکسیت) متکی بوده، اکنون شاهد رشد چشمگیر انرژی بادی است. درست مانند آنچه در مورد پنل‌های خورشیدی در شبه‌جزیره ایبری یا مازاد انرژی بادی در چین رخ داد، برزیل نیز به‌طور ناخواسته با مازاد تولید برق مواجه شده است؛ موضوعی که توجه توسعه‌دهندگان دیتاسنترهای AI را به خود جلب کرده است.

مشوق‌های دولتی مطلوب در برزیل به سرمایه‌گذاری‌های عظیم در حوزه انرژی‌های خورشیدی و بادی منجر شد، تا جایی که در مقطعی از سال ۲۰۲۵، نیروگاه‌ها با چنان مازادی روبه‌رو شدند که برخی از آن‌ها عملاً ۷۰ درصد انرژی تولیدی خود را هدر دادند. در همان سال، شرکت‌های استخراج رمزارز با دیدن فرصت‌های سودآور، به این کشور سرازیر شدند. از آنجا که دیتاسنترهای AI اکنون به معدن طلای جدیدی تبدیل شده‌اند، احتمالاً به‌زودی شاهد رشد قارچ‌گونه آن‌ها در سراسر برزیل خواهیم بود. در واقع، وزارت معادن و انرژی برزیل ۶۸ درخواست از شرکت‌ها برای اتصال دیتاسنترها به شبکه برق دریافت کرده است. نکته قابل‌توجه این است که ۶۵ درصد از این درخواست‌ها مستقیماً از سوی خود تامین‌کنندگان انرژی‌های تجدیدپذیر ارائه شده است.

تامین‌کنندگان انرژی‌های تجدیدپذیر معمولاً زمانی که تولید برق مازاد از نظر مالی توجیه‌پذیر نباشد، یا در صورت درخواست اپراتور شبکه، فعالیت خود را متوقف می‌کنند. به دلیل این محدودیت‌ها، شرکت‌های انرژی در این کشور زیانی معادل ۶۱۲ میلیون دلار را متحمل شدند. برای فرار از این ضررها، شرکت‌های متعددی با اپراتورهای مختلف دیتاسنتر وارد همکاری شدند. اما روند نگران‌کننده‌تر این است که ۳۶ شرکت فعال در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر تصمیم گرفته‌اند دیتاسنترهای اختصاصی خود را تاسیس کنند.

چرا کارشناسان با این روند مخالف‌اند؟

تنها در یک شهر کوچک برزیل به نام ژنتیو دو اورو (با جمعیت ۱۱ هزار نفر)، ۱۲ درخواست برای اتصال دیتاسنترها به شبکه مرکزی برق به ثبت رسیده است. این شهر علاوه بر مزارع بادی (که توسط شرکت Serena Energia اداره می‌شوند)، در حال حاضر یک دیتاسنتر دارد و ساخت دو دیتاسنتر دیگر نیز در دستور کار است. البته این اولین باری نیست که دیتاسنترها از انرژی‌های تجدیدپذیر تغذیه می‌کنند؛ پیش از این نیز یک تاسیسات AI و استخراج بیت‌کوین در دره ریو گرانده تگزاس مستقیماً به یک مزرعه بادی متصل شده بود.

در مورد شهر ژنتیو دو اورو، به‌جای تلاش برای تقویت شبکه انتقال برق جهت استفاده بهتر از انرژی مازاد، تمام این منابع به سمت دیتاسنترهای پرمصرف هدایت خواهد شد. این در حالی است که برخی از ساکنان همین شهر دسترسی محدودی به برق دارند. بدتر از آن، با وجود محدودیت‌های شبکه، شرکت‌های انرژی در حال ساخت توربین‌های بادی بیشتری هستند که این امر می‌تواند به ورود دیتاسنترهای بیشتر و در نتیجه نیاز به احداث مزارع بادی جدیدتر منجر شود. متاسفانه، ساکنان بومی به‌ندرت از این توسعه‌ها سودی می‌برند و با توجه به فشار مضاعفی که بر یک شهر کوچک وارد می‌شود، این وضعیت می‌تواند برای هزاران نفر در برزیل فاجعه‌بار باشد؛ در حالی که آن‌ها هیچ قدرتی برای تغییر شرایط ندارند. علاوه بر این، برخی از ساکنان از اختلالات خواب و مشکلات سلامت روان رنج می‌برند که از آن با عنوان «سندرم توربین بادی» یاد می‌شود.