قاچاق حافظه‌های فوق‌سریع هوش مصنوعی به چین با ترفند پردازنده‌های صوری

• گزارش‌ها نشان می‌دهد قاچاقچیان حافظه‌های HBM ساخت سامسونگ و SK hynix را در کنار پردازنده‌های عمدتاً ناکارآمد بسته‌بندی می‌کنند تا محموله به‌عنوان تراشه رده‌پایین از سد مقررات صادراتی عبور کند.
• کارگاه‌های شنژن با حرارت دادن به این قطعات، بسته‌های HBM3E را جدا می‌کنند و هر پشته را با قیمتی در حدود ۴ هزار دلار عمدتاً به خریداران محصولات هواوی می‌فروشند.
• این ترفند از خلأ موجود در معافیت دسامبر ۲۰۲۴ اداره صنعت و امنیت آمریکا (BIS) برای تراشه‌های یکپارچه سوءاستفاده می‌کند؛ معافیتی که تنها در صورت پردازشی بودن کاربرد غالب تراشه معتبر است.

بر اساس گزارش‌های جدید، بخشی از پرطرفدارترین و حیاتی‌ترین حافظه‌های صنعت هوش مصنوعی، سوار بر پردازنده‌هایی که اساساً برای استفاده نشدن ساخته شده‌اند، وارد خاک چین می‌شود.

گزارش جدید رسانه The Information فاش کرده است که قاچاقچیان، حافظه‌های پهنای‌باند بالا (HBM) ساخت شرکت‌های سامسونگ و SK hynix را در کنار تراشه‌های ارزان و ضعیف سرور بسته‌بندی می‌کنند. سپس این مجموعه را به‌عنوان یک پردازنده معمولی با واحد پردازشی مرکزی (CPU) بی‌ارزشی که هیچ خریداری ندارد، از مرز صادر می‌کنند.

به محض اینکه این بسته‌ها به خاک اصلی چین می‌رسند، کارگاه‌های تخصصی آن‌ها را آن‌قدر حرارت می‌دهند تا لحیم ذوب شود؛ سپس پشته‌های حافظه را با دقت جدا کرده و پردازنده‌های صوری را دور می‌اندازند.

پردازنده‌ای کاملاً بی‌مصرف در کنار حافظه‌ای که خریداران چینی برای آن صف کشیده‌اند

این ماجرا زمانی توجه عمومی گسترده‌تری را به خود جلب کرد که یکی از تحلیلگران فناوری چین با نام AB Kuai.Dong خلاصه‌ای از این گزارش را در شبکه اجتماعی X منتشر کرد. او این تراشه‌های طعمه را پردازنده‌هایی «بدترکیب و ناکارآمد» توصیف کرد و کل این سازوکار را صادراتی دانست که در ظاهر کاملاً منطبق با قانون تنظیم شده است.

اطلاعات منتشرشده در گزارش Wccftech جزئیات بیشتری درباره فرد محوری این شبکه قاچاق ارائه می‌دهد: مردی چهل و چند ساله، مسلط به زبان‌های چینی و کره‌ای، با سابقه فعالیت در صنعت نیمه‌رسانای کره جنوبی.

او در ظاهر یک شرکت عادی طراحی تراشه را اداره می‌کند، اما این شرکت یک تفاوت بنیادین دارد: پردازنده‌های طراحی‌شده توسط این شرکت چنان ضعیف هستند که هیچ مرکز داده‌ای حاضر به خرید آن‌ها نیست. دقیقاً نکته اصلی همین‌جاست؛ وجود این پردازنده‌ها به شرکت بهانه‌ای قانونی می‌دهد تا حجم عظیمی از پیشرفته‌ترین حافظه‌های HBM را از تولیدکنندگان سفارش دهد.

در ادامه، شرکت‌های بسته‌بندی در تایوان، کره جنوبی و جنوب شرق آسیا حافظه و پردازنده را روی یک زیرلایه واحد سوار می‌کنند. این مجموعه از نظر گمرکی به‌عنوان یک پردازنده کامل ثبت شده و به مقصد هنگ‌کنگ ارسال می‌شود. از آنجا نیز قطعات در چمدان‌ها، صندوق عقب خودروها و کوله‌پشتی‌های مسافرانی که روزانه بین مرز تردد می‌کنند جاسازی شده و به‌صورت انبوه به کارگاه‌های داخل چین قاچاق می‌شوند.

آخرین مرحله، پرریسک‌ترین بخش این فرآیند به‌شمار می‌رود: روزنامه اقتصادی سئول گزارش داده است که گرمای بیش از حد یا سریع می‌تواند باعث تاب برداشتن یا ترک خوردن پشته‌های حافظه شود و نرخ خرابی این فرآیند بسیار بالاست. با این حال، حاشیه سود این کار چنان نجومی است که خطرات احتمالی مانع فعالان این شبکه نمی‌شود.

دور زدن مقررات صادرات با سود ۴ هزار دلاری برای هر پشته حافظه

اجرای این ترفند به لطف روزنه‌ای در قوانینی امکان‌پذیر شده است که دفتر صنعت و امنیت وزارت بازرگانی ایالات متحده (BIS) در دسامبر ۲۰۲۴ منتشر کرد. این مقررات، ارسال مستقل حافظه‌های HBM با تراکم پهنای باند بیش از ۲ گیگابایت بر ثانیه در هر میلی‌متر مربع به چین را نیازمند دریافت مجوز می‌داند، اما در یک یادداشت فنی، تراشه‌های یکپارچه‌ای را که HBM را با مدار منطقی ترکیب می‌کنند از این محدودیت مستثنی کرده است.

این دسته‌بندی بر اساس عملکرد پردازشی کل بسته ارزیابی می‌شود؛ بنابراین اگر یک پشته حافظه فوق‌سریع را با یک پردازنده ضعیف جفت کنید، تراشه‌ای حاصل می‌شود که مجوز صادرات را دریافت می‌کند، حتی اگر هدف اصلی تنها دستیابی به حافظه HBM باشد و نه تراشه پردازشی زیرین.

البته نهاد BIS این سناریو را تا حدی پیش‌بینی کرده بود؛ همان یادداشت تصریح می‌کند اگر حافظه HBM به یک مدار منطقی متصل باشد که صرفاً به‌عنوان رابط کنترلی لایه فیزیکی عمل کند، همچنان مشمول کنترل‌های سخت‌گیرانه صادراتی است؛ بنابراین یک پشته حافظه متصل به کنترلر ساده نمی‌تواند از این سد بگذرد.

با این حال، آنچه قانون‌گذاران پیش‌بینی نکرده بودند، طراحی عمدی یک پردازنده کامل اما کاملاً بی‌مصرف بود. نکته جالب اینجاست که این معافیت طبق متن صریح قانون تنها در صورتی اعمال می‌شود که عملکرد اصلی و غالب مدار مجتمع یکپارچه، پردازش باشد؛ در حالی که به سختی می‌توان ادعا کرد پردازش، کارکرد اصلی بسته‌ای است که تمام ارزش مادی و فنی آن منحصراً به حافظه‌اش مربوط می‌شود.

این شیوه چندان هم تازه نیست؛ در آوریل ۲۰۲۵ گزارش SemiAnalysis نشان داد شرکت CoAsia Electronics، توزیع‌کننده حافظه‌های HBM سامسونگ در چین، حافظه‌های HBM2E را برای شرکت تایوانی خدمات طراحی Faraday Technology ارسال می‌کرد. این شرکت تایوانی نیز حافظه‌ها را از طریق SPIL با یک مدار منطقی ارزان‌قیمت ۱۶ نانومتری یکپارچه می‌کرد و سپس به چین می‌فرستاد تا در آنجا لحیم‌زدایی شوند. تحلیلگران در آن زمان نوشتند که ممنوعیت صادرات HBM منحصراً مربوط به بسته‌های خام و بدون پوشش HBM است.

شرکت Faraday نقض قوانین صادرات را تکذیب کرده و هرگونه ارتباط با هواوی را رد کرد. استیو وانگ، رئیس این شرکت، در مصاحبه با تایپه تایمز حتی تا آنجا پیش رفت که گفت بازیابی یک واحد HBM از طریق لحیم‌زدایی حرارتی عملاً غیرممکن است. با این حال، پس از گذشت یک سال و نیم، منابع گزارش The Information تأیید می‌کنند که کارگاه‌های شنژن دقیقاً مشغول انجام همین کار هستند، هرچند این کار همچنان ریسک فنی قابل‌توجهی دارد.

تا سپتامبر ۲۰۲۵، تحلیلگران SemiAnalysis اعلام کردند جریان ارسال کالا از سوی CoAsia و Faraday متوقف شده است، اما برآورد کردند که چین تا پیش از آن موفق به انباشت حدود ۱۳ میلیون پشته HBM شده بود؛ از جمله ۱۱٫۴ میلیون پشته مستقیماً از سامسونگ، که نزدیک به ۷ میلیون پشته آن در فاصله یک ماه میان اعلام مقررات دسامبر ۲۰۲۴ تا اجرایی شدن نهایی آن تأمین شده بود.

کالبدشکافی‌های فنی پیش از این نیز وجود حافظه‌های سامسونگ و SK hynix را در تراشه هوش مصنوعی Ascend 910C هواوی تأیید کرده بودند. تا فوریه ۲۰۲۶، رسانه AI Frontiers تصور می‌کرد نشت حافظه‌های HBM مهار شده است، اما هم‌زمان از BIS خواست هشدارهای صریحی درباره استفاده از بسته‌های HBM به گونه‌ای صادر کند که جداسازی آسان حافظه پس از صادرات را ممکن می‌سازد.

اگر گزارش‌های منابع The Information دقیق باشد، این شیوه هرگز متوقف نشده بود، بلکه صرفاً در سکوت خبری و با پنهان‌کاری بیشتری ادامه یافت. این زنجیره اکنون به نسل جدیدتر HBM3E ارتقا یافته و فراگیرتر شده است. با توجه به قیمت ۴ هزار دلاری برای هر پشته و حضور خریداران مشتاق در سراسر بازار چین، این اتفاق چندان هم دور از انتظار نبود.

یک واسطه تجاری در اوایل دهه بیست زندگی در شنژن با حدود سه سال سابقه در این بازار به The Information گفت که یک سال پیش هر پشته HBM3E در چین چند صد دلار به فروش می‌رسید. او افزود قیمت امروز به حدود ۴ هزار دلار رسیده است؛ جهشی نزدیک به ۱۰ برابر که نشان از عطش شدید بازار تحریم‌شده چین برای حافظه‌های پیشرفته هوش مصنوعی دارد.

با توجه به اینکه هر شتاب‌دهنده هوش مصنوعی به ۶ تا ۸ پشته از این حافظه‌ها نیاز دارد، هزینه حافظه به‌تنهایی برای هر تراشه به ۲۴ تا ۳۲ هزار دلار می‌رسد؛ رقمی نجومی که هنوز هزینه پردازنده، سرور یا مصرف برق در آن لحاظ نشده است.

مؤسسه تحقیقاتی TrendForce نیز با استناد به همین گزارش اعلام کرد شرکت هواوی قیمت پیشنهادی شتاب‌دهنده Ascend 950DT را به بیش از ۲۵۰ هزار یوان (حدود ۳۷ هزار دلار) افزایش داده و علت آن را هزینه‌های سرسام‌آور حافظه و کمبود شدید عرضه عنوان کرده است. این یعنی هزینه حافظه قاچاق بازار سیاه برای یک شتاب‌دهنده، بخش عمده‌ای از قیمت نهایی آن را تشکیل می‌دهد، هرچند تعداد دقیق پشته‌های مورد استفاده در Ascend 950DT مشخص نشده است.

شرکت SK hynix در بیانیه‌ای که توسط شبکه خبری SBS News منتشر شد، اعلام کرد کاملاً به قوانین کنترل صادرات آمریکا و کره جنوبی پایبند است و از زمان اعمال محدودیت‌های سال ۲۰۲۰ هیچ محموله‌ای برای هواوی ارسال نکرده است. سامسونگ تاکنون واکنش مستقیمی نشان نداده و نهاد BIS و دولت کره جنوبی نیز موضع علنی نگرفته‌اند. روزنامه اقتصادی سئول یادآور شده است که تولیدکنندگان کره‌ای نیم‌نگاهی به پرونده شرکت TSMC دارند؛ شرکتی که پس از کشف یکی از تراشه‌هایش در محصولات هواوی در سال ۲۰۲۴، با تحقیقات رسمی مقامات آمریکایی روبه‌رو شد.

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که نهادهای قانونی آمریکا پیگیری قضایی تخلفات بزرگ را تشدید کرده‌اند؛ دادستان‌ها در ماه مارس ییه شیان لیائو، از بنیان‌گذاران سوپرمایکرو، و دو نفر دیگر را به اتهام هدایت طرح ۲٫۵ میلیارد دلاری انتقال سرورهای مجهز به تراشه‌های تحریمی انویدیا به چین متهم کردند. هم‌چنین در اول اکتبر، ماموران فدرال گرگ لویی، مدیرعامل شرکت کامپیوتری Earthmade مستقر در کالیفرنیا را به اتهام ارسال بیش از ۳۰۰ میلیون دلار سرور تحت کنترل صادراتی از مسیر مالزی و سنگاپور بازداشت کردند.

با این حال، گزارش The Information اتکای زیادی به اظهارات معامله‌گران ناشناس دارد و آمار دقیقی از حجم محموله‌ها، توقیف‌های گمرکی، نام شرکت‌ها یا میزان خرابی قطعات ارائه نمی‌دهد. با وجود این، انگیزه‌های مالی سنگین و منطق اقتصادی توصیف‌شده در گزارش کاملاً واقعی است و کلیت این ترفند نیز بیش از ۱۸ ماه پیش توسط SemiAnalysis مستند‌سازی شده بود.

تا زمانی که BIS شیوه محاسبه میزان حافظه را تغییر ندهد یا ضابطه عملکرد غالب را به‌شکل جدی بر تراشه‌های یکپارچه اعمال نکند، بازار پردازنده‌های بی‌مصرف همچنان پررونق و پایدار باقی خواهد ماند؛ چراکه اشتهای بازار هوش مصنوعی چین برای حافظه‌های پیشرفته پایان‌ناپذیر است.