دیزر قابلیت حذف کامل آهنگ‌های هوش مصنوعی را معرفی کرد؛ نبرد بزرگ با قطعات جعلی

اگر از شنیدن مداوم آهنگ‌های تولیدشده با هوش مصنوعی در پلتفرم پخش موسیقی محبوبتان خسته شده‌اید، سرویس دیزر (Deezer) در تلاش است تا به پیشگام مبارزه با این قطعات ماشینی تبدیل شود.

در اوایل ماه اکتبر، دیزر از ارائه کلیدی کاربردی خبر داد که به مشترکان امکان می‌دهد تمام موسیقی‌های تولیدشده با هوش مصنوعی را در سراسر این پلتفرم، از جمله در بخش جستجو، به‌کلی فیلتر کنند. این قابلیت حدود یک سال پس از آن عرضه می‌شود که دیزر برچسب‌گذاری قطعات هوش مصنوعی و حذف آنها از پلی‌لیست‌ها و بخش پیشنهادهای هوشمند را آغاز کرده بود.

مانوئل موسالم (Manuel Moussallam)، مدیر بخش تحقیق و توسعه دیزر، هدایت تلاش‌ها برای مقابله با آهنگ‌های هوش مصنوعی را بر عهده دارد؛ بحرانی که با بارگذاری میلیون‌ها قطعه بی‌کیفیت و آسان‌ساز آغاز شد. در ماه آوریل، دیزر فاش کرد که روزانه نزدیک به ۷۵ هزار قطعه موسیقی تولیدشده با هوش مصنوعی در این سرویس آپلود می‌شود؛ رقمی معادل حدود ۲ میلیون قطعه جدید در ماه که ۴۴ درصد از کل فایل‌های بارگذاری‌شده را تشکیل می‌دهد. تا ماه ژوئیه، سهم موسیقی‌های هوش مصنوعی برای نخستین بار از ۵۰ درصد کل بارگذاری‌های روزانه موسیقی در دیزر فراتر رفت.

موسالم می‌گوید هدف اولیه دیزر آگاه‌سازی کاربران درباره موسیقی‌های هوش مصنوعی بود، اما اکنون معتقد است مخاطبان شناخت کافی پیدا کرده‌اند تا خودشان تصمیم بگیرند که آیا مایل به شنیدن این قطعات هستند یا خیر.

موسالم در این زمینه توضیح می‌دهد: «این کلید جدید، تصمیم‌گیری را شفاف و آن را به یک اقدام عملی تبدیل می‌کند. به نظرم پیاده‌سازی چنین گزینه‌ای در همان ابتدا بسیار دشوار بود؛ زیرا مردم هنوز از ابعاد این پدیده خبر نداشتند و به دیدن این اطلاعات عادت نکرده بودند. اما اکنون آگاهی عمومی در مقایسه با یک سال و نیم گذشته بسیار بیشتر شده است.»

دیزر چه رویکرد متفاوتی در پیش گرفته است؟

دیزر تاکنون بیش از ۴۲ میلیون قطعه موسیقی تولیدشده با هوش مصنوعی را شناسایی کرده و این آمار همچنان در حال افزایش است. این موفقیت اکنون به یک مدل تجاری جدید برای این شرکت تبدیل شده است؛ زیرا دیزر فناوری تشخیص اختصاصی خود را که در انتظار ثبت اختراع است، با شرکای صنعت موسیقی به اشتراک می‌گذارد.

موسالم می‌گوید: «ابزار ما بر پایه شناسایی آرتیفکت‌ها و خطاهای صوتی هوش مصنوعی در سیگنال صدا کار می‌کند. اگر این ردپاهای مصنوعی به اندازه کافی در سیگنال وجود داشته باشند، نشانه بسیار محکمی است مبنی بر اینکه بخش عمده سیگنال توسط یک شبکه عصبی تولید شده است.»

این ابزار نمی‌تواند تشخیص دهد که آیا فردی در سایر بخش‌های فرآیند تولید، مانند ایده‌پردازی یا خلق نت‌های موسیقی از هوش مصنوعی مولد استفاده کرده است یا خیر، اما به وضوح مشخص می‌کند که آیا خود قطعه نهایی کاملاً از صدای مصنوعی و سنتزشده ساخته شده است یا نه.

موسالم می‌افزاید: «اینکه آیا یک اثر کاملاً تولید هوش مصنوعی است، تا حدی به آن وابسته بوده یا حاصل تعامل مشترک انسان و ماشین به شمار می‌آید، همیشه برای ما مشخص نیست؛ اما دست‌کم می‌توانیم بگوییم که در خلق این قطعه به‌طور گسترده از هوش مصنوعی استفاده شده است.»

یکی دیگر از نگرانی‌های هنرمندان، خطای تشخیص مثبت کاذب (False Positive) است؛ یعنی مواردی که یک هنرمند واقعی بدون استفاده از هوش مصنوعی قطعه‌ای را ضبط کرده، اما سیستم به اشتباه به آن برچسب هوش مصنوعی می‌زند و باعث ریزش مخاطبانش می‌شود. موسالم در این باره می‌گوید: «اگر از یک شبکه مولد بخواهید سکوت تولید کند، عملکرد بسیار ضعیفی خواهد داشت؛ این مدل فقط نویزها و آرتیفکت‌های مصنوعی تولید می‌کند که صد درصد سیگنال شما را پر می‌کنند. اما اگر از آن بخواهید نویز تصادفی بسازد، نویز تصادفی تولید می‌کند و این ردپاهای مصنوعی کاهش می‌یابند.»

او در ادامه توضیح می‌دهد: «هر وضعیتی در میانه این دو حالت، فوق‌العاده پیچیده است و کاملاً تحت کنترل ما نیست. به همین دلیل، آشکارساز خود را طوری تنظیم کرده‌ایم که بیشترین دقت را داشته باشد و تا جای ممکن از خطای مثبت کاذب جلوگیری کند.»

اهمیت شفافیت در برابر کاربران

دیزر هنوز جزئیات دقیق نحوه نمایش این فیلتر جدید را برای کاربران اعلام نکرده، اما وعده داده است که تا پیش از پایان سال جاری میلادی در دسترس قرار خواهد گرفت. این فیلتر به‌عنوان یک گزینه انتخابی یک‌باره طراحی شده است. موسالم می‌گوید: «تمرکز اصلی ما روی آثاری است که کاملاً و بدون هیچ تردیدی توسط هوش مصنوعی ساخته شده‌اند و بخش اعظم این سیل صوتی را تشکیل می‌دهند.»

او خاطرنشان می‌کند که هنوز سناریوهای خاصی وجود دارند که دیزر راهکار قطعی برای آنها نیافته است. برای نمونه، اگر یک خواننده یا نوازنده محبوب و سرشناس در آینده در یکی از قطعاتش از ابزارهای هوش مصنوعی مولد استفاده کند، آیا باید کل آرشیو آثار او از پلتفرم حذف شود؟ اگر نشود، آیا کاربران از اینکه فقط چند ترانه از یک آلبوم به دلیل استفاده از هوش مصنوعی فیلتر شده است، احساس نارضایتی یا سردرگمی نخواهند کرد؟

دیزر در حال بررسی این چالش‌هاست و مدیران شرکت تأکید دارند که جزئیات فنی دقیق این ابزار همچنان در مرحله توسعه قرار دارد. موسالم می‌گوید: «حذف یک قطعه از نتایج جستجو تفاوت چشمگیری با حذف آن از بخش پیشنهادها دارد. موضوع کلیدی این است که با کاربران خود کاملاً شفاف باشیم و دقیقاً مشخص کنیم چه مواردی فیلتر می‌شوند و چه آثاری باقی می‌مانند.»

بزرگ‌ترین تحول موسیقی هوش مصنوعی در سال جاری

با وجود سرازیر شدن حجم عظیمی از قطعات هوش مصنوعی در سال جاری، دیزر در هفته‌های اخیر شاهد کاهش نسبی این روند بوده است؛ کاهشی که موسالم آن را به «تصمیم اخیر شرکت سونو (Suno)» نسبت می‌دهد.

سرویس سونو به کاربران امکان می‌دهد صرفاً با وارد کردن دستورات متنی، موسیقی، شعر و صدای خواننده را به‌صورت کامل بسازند. این شرکت از تاریخ ۳ سپتامبر ۲۰۲۶، تعداد قطعات قابل دانلود رایگان را برای هر حساب کاربری به ۷ قطعه محدود کرد. اکنون اشتراک ماهانه ۱۰ دلاری این سرویس اجازه ۲۰ بار دانلود و اشتراک ۳۰ دلاری ویژه امکان ۶۰ دانلود را به کاربر می‌دهد.

موسالم در این خصوص توضیح می‌دهد: «این محدودیت، حجم محتوای کاملاً خودکاری را که می‌توان با سونو ساخت به‌شدت تغییر می‌دهد. حالا باید ببینیم آیا سرویس‌ها و مدل‌های دیگری جایگزین آن خواهند شد یا اینکه تولید این قطعات در همین سطح متوقف می‌شود. هنوز پاسخ قطعی را نمی‌دانیم، اما پویایی بازار در هفته‌های اخیر دستخوش دگرگونی شده و در مقطع حساسی قرار داریم.»

پلتفرم‌های سونو و رقیب آن یودیو (Udio) با شکایت‌های متعددی از سوی ناشران بزرگ موسیقی نیز مواجه شده‌اند. سال گذشته، شرکت یونیورسال موزیک گروپ (UMG) پرونده قضایی خود علیه یودیو را با توافق دوطرفه به پایان رساند؛ توافقی که شامل قراردادهای اعطای مجوز جدید برای ضبط و انتشار موسیقی بود. با این حال، پرونده یونیورسال علیه سونو همچنان در جریان است.

سیل موسیقی هوش مصنوعی و کلاهبرداری؛ دو روی یک سکه

نظارت بر بارگذاری آهنگ‌های هوش مصنوعی گرچه برای مخاطبان دیزر اهمیت زیادی دارد، اما همزمان یک تهدید بزرگ تجاری نیز به شمار می‌رود. موسالم می‌گوید: «از همان ابتدا برای ما کاملاً روشن بود که سیل موسیقی‌های هوش مصنوعی و کلاهبرداری، در واقع دو روی یک سکه‌اند.»

کلاهبرداری در این حوزه شامل بارگذاری انبوه قطعات موسیقی در پلتفرم پخش و سپس به‌کارگیری ربات‌های خودکار برای پخش مکرر این آهنگ‌ها و کسب غیرقانونی حق پخش (رویالتی) است. وقتی کلاهبرداران صدها هزار قطعه مختلف ایجاد می‌کنند، ردیابی فعالیت ربات‌ها و سرکوب این رفتارهای فریبکارانه برای پلتفرم‌هایی مانند دیزر به مراتب دشوارتر می‌شود.

گزارش‌های دیزر نشان می‌دهد که موسیقی‌های هوش مصنوعی بین ۱ تا ۳ درصد از کل زمان پخش این پلتفرم را به خود اختصاص داده‌اند که بخش زیادی از آنها منحصراً برای همین پخش‌های جعلی ساخته شده‌اند. برآوردها حاکی از آن است که در سال ۲۰۲۵، حدود ۸۵ درصد از پخش قطعاتی که کاملاً توسط هوش مصنوعی ساخته شده بودند، به پرونده‌های کلاهبرداری و سوءاستفاده مالی ارتباط داشته است.

موسالم تأکید می‌کند که هجوم موسیقی‌های هوش مصنوعی «همه‌چیز را پیچیده‌تر کرده است»، به‌ویژه در روزهای نخست که سیستم‌های دیزر مجبور بودند میان انبوهی از قطعات سرگردان جستجو کنند تا بفهمند آیا این آهنگ‌ها برای پیشنهاد به کاربران مناسب هستند یا خیر.

موسالم توضیح می‌دهد: «این پدیده حجم آرشیو موسیقی ما را دو برابر می‌کند و سختی کار را چهار برابر افزایش می‌دهد. همین چالش در فرآیند فیلتر کردن، هزینه‌های ذخیره‌سازی، پهنای باند شبکه و سایر بخش‌ها نیز به وجود می‌آید و در سطوح مختلف چرخه تحقیق و توسعه و فرآیندهای عملیاتی ما انبوهی از مشکلات را رقم می‌زند.»

آیا پلتفرم‌های بزرگ موسیقی هوش مصنوعی را به‌کلی تحریم می‌کنند؟

این قابلیت جدید ممکن است شنوندگانی را که از حضور هوش مصنوعی دل خوشی ندارند به سوی دیزر جذب کند؛ به‌ویژه در شرایطی که رقبای بزرگی همچون اسپاتیفای و اپل موزیک در اعمال این‌گونه محدودیت‌ها با تأمل بیشتری گام برمی‌دارند.

اسپاتیفای امسال نشان تأیید جدیدی اضافه کرد تا به مخاطبان نشان دهد کدام هنرمندان انسان واقعی هستند، و متعهد شد پروفایل هنرمندانی را که هویت، نام یا تصاویر چهره آنها بر پایه هوش مصنوعی فوتورئالیستی ساخته شده است، برچسب‌گذاری کند. با این حال، اسپاتیفای همزمان به استقبال پادکست‌های شخصی‌سازی‌شده با هوش مصنوعی رفته و کمپین سالانه Wrapped 2024 آن نیز که به هوش مصنوعی مجهز شده بود، با انتقادات گسترده کاربران مواجه شد.

انتظار می‌رود اپل موزیک نیز در ماه‌های آینده فرآیند برچسب‌گذاری آهنگ‌های تولیدشده با هوش مصنوعی را کلید بزند.

اما آیا ممکن است روزی یکی از این پلتفرم‌ها موسیقی‌های هوش مصنوعی را به‌طور کامل ممنوع کند؟ موسالم به نمایندگی از کل تصمیمات دیزر سخن نمی‌گوید، اما معتقد است پیش‌بینی آینده موسیقی‌های مبتنی بر هوش مصنوعی کار دشواری است.

او در پایان می‌گوید: «به عقیده من، پیش‌بینی مسیر آینده این صنعت ناممکن است. در حال حاضر وجود این فیلترها کاملاً ضروری است؛ زیرا هنوز مسائل حل‌نشده بی‌شماری، از مباحث اخلاقی گرفته تا مناقشات کپی‌رایت، وجود دارند. آگاهی کاربران بسیار حیاتی است، چراکه در حال حاضر هیچ نقطه تعادل ایده‌آلی برای استقرار این فناوری تعریف نشده است.»

او می‌افزاید: «این وضعیت بلاتکلیفی و سرخوردگی زیادی برای کاربران ایجاد می‌کند؛ بنابراین آنها حق دارند که چنین سطحی از کنترل را در دست داشته باشند و خواهان شفافیت در دسترسی به این اطلاعات هستند.»