روزهای دشوار ایلان ماسک و غول‌های هوش مصنوعی؛ افزایش مخالفت‌ها با ساخت مراکز داده

پیروزی تاریخی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای اخیر می‌تواند تأثیرات چشمگیری بر صنعت فناوری و به‌ویژه حوزه هوش مصنوعی برجا بگذارد.

در ده‌ها همه‌پرسی و رأی‌گیری محلی در سراسر آمریکا، رأی‌دهندگان با طرح‌های احداث مراکز داده مخالفت کردند. حتی در مواردی که این موضوع به‌صورت مستقیم به همه‌پرسی گذاشته نشده بود، شهروندان سیاستمدارانی را برگزیدند که با وعده محدودسازی توسعه مراکز داده کارزار انتخاباتی خود را پیش برده بودند؛ از جمله جینا هینوخوسا (Gina Hinojosa)، فرماندار منتخب جدید ایالت تگزاس.

تحلیلگران صنعت فناوری در بررسی نتایج این انتخابات اشاره می‌کنند که ایلان ماسک با وجود کمک نیم میلیارد دلاری به جمهوری‌خواهان، عملاً دستاورد سیاسی خاصی به دست نیاورده است؛ در حالی که مقر اصلی شرکت‌های او اکنون در ایالتی قرار گرفته که به شکلی بی‌سابقه به‌سوی دموکرات‌ها گرایش پیدا کرده است.

کارشناسان معتقدند هرچند مراکز داده دلیل اصلی پیروزی دموکرات‌ها نبوده‌اند، اما به دغدغه‌ای عمومی و مردمی تبدیل شده‌اند؛ زیرا غول‌های فناوری پروژه‌های خود را در فضایی بسیار مبهم پیش می‌برند. اکنون شرکت‌هایی مانند OpenAI ناگهان اعلام می‌کنند که حاضرند سیاست‌های پیشین خود را اصلاح کنند.

در ادامه، گفتگوی تحلیلی کارشناسان پیرامون پیامدهای این تحولات برای آینده مراکز داده و زیرساخت‌های محاسباتی هوش مصنوعی ارائه شده است.

شان اوکین: نخست باید به این واقعیت توجه کنیم که یکی از بزرگ‌ترین سازندگان مراکز داده، بزرگ‌ترین حامی مالی حزب جمهوری‌خواه نیز بوده است. به نظر می‌رسد ایلان ماسک از اهدای نیم میلیارد دلار (یا شاید رقمی بیشتر پس از انتشار گزارش‌های نهایی) تقریباً هیچ دستاوردی کسب نکرده است. در عمل، تمام کسب‌وکارهای او اکنون در ایالتی مستقر هستند که برای نخستین بار در دوره‌ای بسیار طولانی، به شکلی کم‌سابقه چرخشی کامل به‌سوی دموکرات‌ها داشته است.

به باور من این موضوع مهم‌ترین ابهام موجود است. در کنار آن، همه‌پرسی‌های محلی متعددی در سراسر کشور در جریان بود که می‌توانست مسیر احداث سریع‌تر مراکز داده را هموار کند؛ اما تقریباً تمامی این طرح‌ها با رأی منفی مردم مواجه شدند. در واقع، بسیاری از این تدابیر با هدف اعمال محدودیت یا توقف موقت ساخت مراکز داده طراحی شده بودند و تقریباً تمامی آن‌ها نیز رأی مثبت آوردند.

با به قدرت رسیدن دموکرات‌ها، در محافل فناوری این دیدگاه مشترک شکل گرفته که موانع بزرگی پیش روی مراکز داده قرار خواهد گرفت؛ به‌ویژه در مناطقی مانند تگزاس که افرادی نظیر هینوخوسا به قدرت رسیده‌اند. او آشکارا اعلام کرده که محدودسازی مراکز داده یکی از وعده‌های انتخاباتی او بوده و پس از پیروزی بر گرگ ابوت، قصد دارد پس از آغاز به کار بر این موضوع تمرکز کند. به نظر می‌رسد دنیای فناوری توجه بیش از اندازه‌ای به این مسئله نشان می‌دهد.

آنتونی‌ها: لزوماً فکر نمی‌کنم تمرکز فعالان فناوری روی این موضوع افراطی باشد، اما درک می‌کنم چرا در نگاه اول ممکن است نامتناسب به نظر برسد. اگرچه همه‌پرسی‌های مربوط به مراکز داده در همه حوزه‌ها برگزار نشد، اما نوعی جریان زیرپوستی و نارضایتی فراگیر در سراسر کشور حس می‌شود؛ مسئله‌ای که فراتر از مرزهای حزبی رفته است، هرچند دموکرات‌ها توانستند این پتانسیل اجتماعی را بهتر هدایت کنند. البته دلایل متعددی برای موفقیت دموکرات‌ها وجود دارد، اما به نظر می‌رسد احساسات ضد هوش مصنوعی و به‌خصوص مخالفت با مراکز داده، نقش پررنگی داشته و به نیرویی سیاسی و مؤثر تبدیل شده است.

دو سال آینده و چه‌بسا فراتر از آن، روزگار دشوارتری برای شرکت‌های فناوری به‌طور کلی و شرکت‌های مقیاس‌بزرگ (Hyperscalers) و اپراتورهای مراکز داده به‌طور ویژه خواهد بود. آن‌ها بدون تردید نگران این هستند که آیا این جریان اعتراضی نه فقط با مسئولان منتخب کنونی، بلکه در افق سال ۲۰۲۸ و پس از آن نیز همچنان تداوم خواهد داشت یا خیر.

کیرستن کوروسک: کاملاً درست است. من هم تصور نمی‌کنم موضوع مراکز داده عامل اصلی حضور مردم در پای صندوق‌های رأی بوده باشد، اما این مسئله به یک چالش مردمی و جدی تبدیل شده است. دلیل اصلی آن به رویکرد شرکت‌های بزرگ در دریافت مجوزها بازمی‌گردد؛ فرآیندهایی کاملاً محرمانه که مسئولان محلی را ملزم به امضای توافقنامه‌های عدم افشای اطلاعات (NDA) می‌کرد و اطلاعات مقیاس پروژه‌ها در مناطق حساس زیست‌محیطی، به‌ویژه در جنوب غربی آمریکا که با کمبود شدید آب دست‌وپنجه نرم می‌کند، شفاف‌سازی نمی‌شد.

به همین دلیل شهروندان از هر طیف سیاسی، چه جمهوری‌خواهان و چه مستقل‌ها و دموکرات‌ها، این پنهان‌کاری را نادرست دانستند. اکنون نکته جالب اینجاست که شرکت‌های هوش مصنوعی تا پیش از این ادعا می‌کردند امکان فعالیت تحت هیچ شرایط دیگری را ندارند، اما حالا می‌بینیم شرکتی مانند OpenAI ناگهان اعلام می‌کند که حاضر به تغییر رویکرد است. آن‌ها اخیراً سندی با عنوان راهبرد سیاستی پردیس‌های پردازشی منتشر کرده‌اند و اعلام کرده‌اند که دیگر الزامی برای امضای توافقنامه‌های محرمانه نخواهند داشت، برنامه‌های خود را با مردم به اشتراک می‌گذارند و با پنهان‌کاری کمتری فعالیت خواهند کرد.

این اتفاق نشان می‌دهد وقتی ثبات قانونی در بازار ایجاد شود یا نشانه‌هایی از تعیین ضوابط شفاف پدیدار گردد، شرکت‌ها ناگزیر واکنش نشان می‌دهند؛ در غیر این صورت، داوطلبانه اقداماتی را که جامعه انتظار دارد انجام نخواهند داد.

آنتونی‌ها: نکته‌ای که باید بر آن تأکید کرد این است که آن‌ها نام این طرح را سیاست پردیس‌های پردازشی (Compute Campus) گذاشته‌اند. این اقدام در کنار تغییر سیاست‌ها، تلاشی برای بازآفرینی برند مراکز داده است؛ چراکه این عبارت بار منفی سنگینی در افکار عمومی پیدا کرده است. آن‌ها دیگر از اصطلاح مرکز داده استفاده نمی‌کنند، بلکه آن را پردیس پردازشی می‌نامند.

شان اوکین: این تغییر نام بسیار سطحی و نمایشی به نظر می‌رسد و چیزی را تغییر نخواهد داد، بلکه فقط زحمت خودشان را بیشتر می‌کند. برای شرکتی که ادعا می‌کند دیگر درگیر مسائل حاشیه‌ای نمی‌شود، OpenAI همچنان علاقه عجیبی به حرکت در مسیرهای فرعی دارد. این ماجرا نیز صرفاً نمونه دیگری از پروژه‌های جانبی است که هیچ تغییر محسوسی در واقعیت ایجاد نخواهد کرد.

کیرستن کوروسک: پیشنهاد جالب برای OpenAI این است که برای کاهش حساسیت‌ها، یک نماد گرافیکی دوست‌داشتنی برای این پردیس‌های پردازشی بسازند و آن را به‌جای مراکزی که حجم عظیمی از برق و آب را می‌بلعند، به نمایش بگذارند!

آنتونی‌ها: اگر این مکان‌ها واقعاً پردیس‌های پردازشی جذاب و دلپذیری هستند، مدیران شرکت می‌توانند دفاتر کاری خود را در همان‌جا مستقر کنند تا پیامدهای زیست‌محیطی آن را از نزدیک ببینند.

موضوع دیگری که باید به آن توجه داشت این است که آیا این انتخابات، ضربه دوم به پیکره شرکت‌های زیرساخت هوش مصنوعی است یا خیر. اخیراً شاهد تغییر نگرش وال‌استریت به غول‌های فناوری بوده‌ایم؛ سرمایه‌گذاران دیگر تمایلی به صرف هزینه‌های کلان برای احداث مراکز داده جدید و خرید ظرفیت پردازشی بی‌پایان ندارند. بنابراین یک انگیزه مالی جدی هم برای متوقف کردن این سرمایه‌گذاری‌های سنگین وجود دارد.

باید دید این شرایط چگونه پیش خواهد رفت. از منظر نظارتی و قانونی، ساخت مراکز داده بسیار دشوارتر خواهد شد؛ وال‌استریت نیز دیگر پاداشی برای این مخارج سنگین در نظر نمی‌گیرد. اما از سوی دیگر، شرکت‌های فناوری برای رسیدن به مقیاس مدنظر خود در هوش مصنوعی، ناچارند این مراکز داده را در نقطه‌ای از جهان بنا کنند.