ادعای جاه‌طلبانه ایلان ماسک: SpaceX در یک سال و نیم، به اندازه تمام تاریخ گوگل زیرساخت هوش مصنوعی می‌سازد

شرکت SpaceX هدف‌گذاری کرده است تا پایان سال ۲۰۲۷ ظرفیت مراکز داده هوش مصنوعی خود را به ۱۳ گیگاوات برساند؛ سرعتی که به گفته تحلیلگران با کل زیرساخت‌های ایجادشده در تمام طول عمر گوگل برابری می‌کند.

ایلان ماسک اعلام کرده است که «اطمینان بالایی» دارد شرکت SpaceX می‌تواند تنها در سال ۲۰۲۷ حدود ۱۰ گیگاوات ظرفیت برق برای مراکز داده ایجاد کند. مؤسسه تحلیلی SemiAnalysis این هدف را دست‌یافتنی ارزیابی کرده است، مشروط بر اینکه روند ساخت‌وساز، دسترسی به برق، صدور مجوزها، تأمین پردازنده‌های گرافیکی (GPU) و استقرار تجهیزات همگی در شرایطی فوق‌العاده مطلوب پیش بروند.

بر اساس برآوردهای مؤسسه SemiAnalysis، در گزارش تکمیلی بعدی پیش‌بینی سال ۲۰۲۷ به حدود ۱۳ گیگاوات افزایش یافت؛ به‌طوری که هم‌اکنون حدود ۳.۶ گیگاوات از این ظرفیت در سایت‌های مرتبط با SpaceX در دست احداث است.

برای درک بهتر ابعاد این پروژه، مؤسسه SemiAnalysis ساخت‌وسازهای احتمالی را با کل ظرفیت مراکز داده گوگل در تمام دوران فعالیتش مقایسه کرده است که SpaceX می‌خواهد تنها در حدود ۱.۵ سال به آن دست یابد. البته این مقایسه صرفاً ظرفیت برق برنامه‌ریزی‌شده برای تأسیسات را می‌سنجد و به معنای برابری در عملکرد پردازشی هوش مصنوعی نیست.

سرعت ساخت‌وساز؛ برگ برنده‌ای که آمارها آن را تأیید می‌کنند

زمان‌بندی ساخت‌وساز در تأسیسات فعلی همان عاملی است که باعث می‌شود تحلیلگران این هدف‌گذاری را جدی بگیرند.

طبق برآوردهای SemiAnalysis بر پایه مشاهدات میدانی، بازسازی و تجهیز مرکز داده Colossus 1 در ۱۲۲ روز حدود ۱۵۰ مگاوات ظرفیت ایجاد کرد، در حالی که پروژه Colossus 2 تنها در ۹۱ روز نزدیک به ۲۱۰ مگاوات ظرفیت جدید به مدار افزود.

یکپارچگی عمودی بخش بزرگی از این برتریِ سرعت را توضیح می‌دهد. به اعتقاد تحلیلگران SemiAnalysis، دسترسی SpaceX به توان تولیدی تسلا و استفاده از تجهیزات الکتریکی و مولدهای برق استاندارد و ماژولار، می‌تواند زمان انتظار برای تأمین‌کنندگان را که معمولاً پروژه‌های غول‌های فناوری (هایپراسکیلرها) را کند می‌کند، به‌شدت کاهش دهد.

مرکز داده Colossus 2 نشان می‌دهد معادلات تأمین برق چگونه کار می‌کند

این تأسیسات هم‌زمان هم جاه‌طلبی بزرگ و هم محدودیت‌های ساخت‌وساز در این مقیاس را به تصویر می‌کشد.

مؤسسه SemiAnalysis گزارش داده است که مرکز داده Colossus 2 از ۸۹ توربین گازی با توان تولید تقریبی ۲.۵ گیگاوات برق و ۱,۳۷۷ باتری مگاپک تسلا (Tesla Megapack) بهره می‌برد. این مؤسسه اعلام کرده که حدود ۵.۹ گیگاوات‌ساعت ظرفیت ذخیره‌سازی باتری در این سایت نصب یا برنامه‌ریزی شده است؛ رقمی که می‌تواند در میان بزرگ‌ترین پروژه‌های ذخیره‌سازی انرژی با باتری در جهان قرار بگیرد، هرچند تأیید قطعی این رکورد نیازمند مقایسه‌های جامع‌تر است.

محدودیت‌های مربوط به آلایندگی، معادله تأمین برق را پیچیده‌تر می‌کند. طبق فرضیات عملیاتی گزارش‌شده، بهره‌برداری بلندمدت از این توربین‌ها به سقف تقریبی ۱.۲۴ گیگاوات محدود شده است.

انتظار می‌رود اتصال برنامه‌ریزی‌شده به شبکه برق سراسری نیز حدود ۱.۲ گیگاوات دیگر به این مجموعه اضافه کند. به گفته SemiAnalysis، این وضعیت همچنان حدود ۳۰۰ مگاوات کمبود برق ایجاد می‌کند که پیش‌بینی می‌شود با کمک باتری‌ها و مدیریت بارهای پردازشی متغیر جبران شود.

گزارش‌ها حاکی از آن است که ماسک اعلام کرده دو مرکز داده Macrohard و Macroharder در مجموع تا تاریخ ۲۵ سپتامبر (۳ مهر) دارای ۵۵۰,۰۰۰ پردازنده گرافیکی فعال بوده‌اند. این عدد ادعای شخص ماسک است و هنوز به‌طور مستقل تأیید نشده است.

یک سوله تکمیل‌شده به‌تنهایی مرکز داده محسوب نمی‌شود

اتمام ساخت‌وساز فیزیکی و بهره‌برداری عملیاتی از توان پردازشی هوش مصنوعی دو مرحله کاملاً متفاوت هستند و فاصله میان آن‌ها اهمیت زیادی دارد.

یک سازه تکمیل‌شده ممکن است پیش از ارائه هرگونه توان پردازشی مفید، به‌دلیل کمبود پردازنده‌های گرافیکی، تجهیزات شبکه، زیرساخت‌های خنک‌کننده، مجوزهای آلایندگی، دسترسی به منابع آب، تأییدیه‌های اتصال به شبکه برق و مخالفت‌های جوامع محلی با تأخیر مواجه شود. در کنار چالش‌های زیرساخت برق و مقاومت‌های محلی در برابر مراکز داده هوش مصنوعی، روند کلی صدور مجوزها نیز دشواری‌های خاص خود را دارد.

رقم ۱۰ گیگاوات نشان‌دهنده ظرفیت برق برنامه‌ریزی‌شده یا بالقوه در سایت‌های مرتبط با SpaceX است، نه توان پردازشی هوش مصنوعی که به بهره‌برداری رسیده و آماده کار باشد. واحد گیگاوات میزان برقی را که یک مرکز می‌تواند دریافت کند اندازه‌گیری می‌کند، نه حجم کارهای هوش مصنوعی که قادر به انجام آن است.

چشم‌انداز رقابت تجاری چگونه خواهد بود؟

توجیه اقتصادی این پروژه به پر شدن ظرفیت‌ها بستگی دارد، نه صرفاً ساختن آن‌ها.

اگر SpaceX در سال ۲۰۲۷ به مرز ۱۰ گیگاوات نزدیک شود، سرعت گسترش آن طبق استانداردهای غول‌های فناوری فوق‌العاده خواهد بود. ارزش تجاری این زیرساخت به این بستگی دارد که چه میزان از این ظرفیت در داخل مجموعه‌های SpaceX و xAI مصرف شود و چه مقدار به مشتریان بیرونی اجاره داده شود؛ از همین رو پیش‌بینی‌های درآمدی SemiAnalysis همچنان به نرخ بهره‌برداری، قیمت‌گذاری، استقرار پردازنده‌های گرافیکی و قراردادهای فروش تجاری وابسته است.

بر پایه برآوردهای تحلیلگران، به نظر می‌رسد SpaceX زیرساخت‌های مراکز داده را سریع‌تر از شرکت‌های بزرگ سنتی می‌سازد. اینکه آیا این سرعت ساخت‌وساز تا پایان سال ۲۰۲۷ به توان پردازشی مولد و کارآمد در حوزه هوش مصنوعی تبدیل می‌شود یا خیر، به مجوزهای برق، تأمین پردازنده‌های گرافیکی و اتصال به شبکه سراسری بستگی دارد؛ مسائلی که همگی همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارند.