سازمان FAA از ابزار ۸۷۵ میلیون دلاری هوش مصنوعی برای مدیریت ترافیک هوایی رونمایی می‌کند

یک ابزار هوش مصنوعی قرار است به کنترلرهای ترافیک هوایی در مدیریت حریم هوایی پرترافیک منطقه واشنگتن دی‌سی کمک کند. انتظار می‌رود این راه‌اندازی، نخستین گام به سوی اجرای سراسری این سیستم در ۲۹ میلیون مایل مربع از حریم هوایی ملی ایالات متحده باشد که تحت نظارت سازمان هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) قرار دارد.

به گفته FAA، سیستم SMART با استفاده از مدل‌های هوش مصنوعی، جریان ترافیک هوایی را پیش‌بینی کرده و تداخل‌های احتمالی را بر اساس عوامل عملیاتی مانند زمان‌بندی خطوط هوایی، شرایط آب‌وهوایی، ظرفیت فرودگاه‌ها و وضعیت حریم هوایی شناسایی می‌کند. مقامات دولتی و صنعتی به روزنامه Wall Street Journal گفته‌اند که سیستم SMART ممکن است به زودی و در تاریخ ۲۱ سپتامبر در سه فرودگاه اصلی منطقه واشنگتن دی‌سی آغاز به کار کند.

فیلیپ مان (Philip Mann)، مشاور ارشد در شرکت Vector Strategic Consulting LLC که در زمینه ایمنی هوانوردی و حاکمیت هوش مصنوعی مشاوره می‌دهد، تصمیم برای راه‌اندازی محدود SMART پیش از اجرای سراسری را «اقدامی درست» ارزیابی کرد. او پیش از این به مدت ۱۷ سال در سمت‌های مختلفی در FAA فعالیت داشته است.

مان در ایمیلی به رسانه‌ها نوشت: «خطر سیستم SMART هرگز در یک پیش‌بینی واحد نبوده است؛ بلکه این یک سیستم در مقیاس ملی است و اجزای هوش مصنوعی آن ناشناخته‌های بسیار بیشتری نسبت به دستاوردهای پیشین FAA دارند. هرچه دامنه اجرای اولیه محدودتر باشد، از این ناشناخته‌ها کاسته می‌شود.»

توصیه‌ها و پیش‌بینی‌های مبتنی بر هوش مصنوعی با این هدف طراحی شده‌اند که به سازمان FAA، خطوط هوایی و اپراتورهای پروازی دیدگاه مشترکی از شرایط عملیاتی ارائه دهند تا بتوانند بر سر کارآمدترین مسیرها و زمان‌های برخاستن هواپیما به توافق برسند. اهداف سیستم SMART شامل کاهش مصرف سوخت هواپیماها، بهبود عملکرد و انجام به‌موقع پروازها، و تسریع در بازیابی شرایط پس از رویدادهای آب‌وهوایی و ترافیک شدید هوایی است.

با این حال، طبق گزارش نشریه Politico، صنعت خطوط هوایی برای هفته‌ها درباره برنامه‌های این آژانس جهت استقرار ابزار هوش مصنوعی سردرگم بود. مقامات ناشناس خطوط هوایی به این نشریه اعلام کردند که نگرانی‌های آن‌ها تنها زمانی کاهش یافت که FAA تضمین کرد ابزار هوش مصنوعی SMART هیچ‌یک از رویه‌های فعلی کنترلرهای ترافیک هوایی یا خطوط هوایی را تغییر نخواهد داد و در عوض، «اطلاعات مسیرهای جایگزین» را تولید کرده و از طریق سیستم‌های موجود FAA در دسترس قرار می‌دهد.

تثبیت جایگاه هوش مصنوعی

پروژه SMART بخشی از یک قرارداد ۸۷۵ میلیون دلاری و ۱۲ ساله است که در ماه ژوئن به شرکت Air Space Intelligence در بوستون واگذار شد. این قرارداد همچنین شامل توسعه یک سیستم داده‌ها و خدمات مدیریت جریان ترافیک است که قرار است جایگزین سیستم فعلی در مرکز فرماندهی سیستم کنترل ترافیک هوایی FAA در ویرجینیا شود.

مان در مقاله‌ای برای نشریه Global Airspace Radar Magazine، سیستم جدید داده‌ها و خدمات مدیریت جریان ترافیک را به عنوان «ستون فقرات» توصیف کرد، در حالی که سیستم SMART را «لایه پیش‌بینی‌کننده فوقانی» آن می‌داند.

شرکت Air Space Intelligence ادعا می‌کند که پلتفرم جداگانه آن با نام Flyways AI هم‌اکنون از طریق همکاری با مشتریانی همچون خطوط هوایی Alaska Airlines، به مدیریت بیش از ۴۰ درصد از کل ترافیک هوایی ایالات متحده کمک می‌کند. این پلتفرم از یک همزاد دیجیتال چهاربعدی از حریم هوایی ملی آمریکا بهره می‌برد تا به پیش‌بینی ترافیک هوایی و شرایط آب‌وهوایی کمک کند.

هنوز مشخص نیست که چه نوع مدل‌های هوش مصنوعی در سیستم جدید SMART استفاده می‌شوند. مدل‌های هوش مصنوعی قطعی (Deterministic) قدیمی از قوانین و منطق از پیش‌تعریف‌شده پیروی می‌کنند تا همیشه خروجی یکسانی تولید کنند، در حالی که مدل‌های یادگیری ماشین می‌توانند الگوها را به صورت آماری تحلیل کرده و بر اساس احتمالات موجود، دست به پیش‌بینی بزنند.

در مقایسه، مدل‌های هوش مصنوعی مولد، مانند مدل‌های زبانی بزرگی که چت‌بات‌های محبوب را قدرت می‌بخشند، خروجی‌هایی تولید می‌کنند که ممکن است هر بار تغییر کرده و حتی در مواردی نادرست باشند.

تاکنون سازمان FAA درباره جزئیات مدل‌های به‌کاررفته اظهار نظر رسمی نکرده است.

مان تاکید دارد بداند آیا همان‌طور که FAA در ماه ژوئن توضیح داده بود، اجرای فاز اولیه SMART همچنان به مدیریت هواپیماهایی که در ارتفاع ۲۴ هزار فوت و بالاتر پرواز می‌کنند محدود می‌شود یا خیر. او توضیح داد که در این صورت، نرم‌افزار سیستم باید «ترافیک عبوری در آن ارتفاع، به علاوه اوج‌گیری و فرود هواپیماهایی که فرودگاه‌های کلان‌شهرها را تغذیه می‌کنند» را مدیریت کند.

مان در مصاحبه با خبرنگاران گفت: «آنچه من زیر نظر خواهم داشت، شواهدی است که توسعه و گسترش بعدی را رقم می‌زند؛ یعنی عملکرد سیستم تحت بار کاری واقعی و داده‌های ناقص به جای شرایط نمایشی و ایده‌آل. همچنین باید پاسخ مکتوبی وجود داشته باشد که مشخص کند در صورت اشتباه بودن یک پیش‌بینی، چه کسی مسئولیت پیامدهای آن را بر عهده خواهد گرفت.»

تحت فشار مضاعف

برنامه دولت برای راه‌اندازی مدیریت ترافیک هوایی با کمک هوش مصنوعی در شرایطی مطرح می‌شود که سازمان FAA در حال رهبری یک برنامه چند میلیارد دلاری برای ارتقای تجهیزات فرسوده‌ای است که از کنترل و مدیریت ترافیک هوایی پشتیبانی می‌کنند. مان اشاره کرد که این آژانس به تازگی جایگزینی صدها سیستم راداری بازمانده از دهه ۱۹۸۰ را آغاز کرده است؛ تجهیزاتی که شامل رادیوها، خطوط مخابراتی و سوییچ‌های صوتی برای برقراری تماس بین کنترلرهای ترافیک هوایی و خلبانان می‌شود.

اولین اجرای آزمایشی این ابزار هوش مصنوعی همچنین در زمانی انجام می‌شود که FAA با کمبود چنددهه‌ای کنترلرهای ترافیک هوایی دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ بحرانی که از سال ۱۹۸۱، زمانی که رئیس‌جمهور رونالد ریگان بیش از ۱۱ هزار کنترلر را اخراج کرد، آغاز شد. به گفته مان، از آن زمان تاکنون نیروی کار کنترلر ترافیک هوایی در یک «بحران دائمی» و با حداقل سطح پرسنل فعالیت کرده است.

بر اساس گزارش دفتر پاسخگویی دولت ایالات متحده که در دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، تلاش‌ها برای استخدام کنترلرهای ترافیک هوایی بیشتر، بی‌نتیجه مانده و مجموع نیروی کار در طول یک دهه گذشته ۶ درصد کاهش یافته است. برنامه‌های استخدامی با تعطیلی‌های دولت در سال‌های ۲۰۱۳ و ۲۰۱۸ تا ۲۰۱۹ که استخدام و آموزش را متوقف کرد، و همچنین محدودیت‌های آموزشی مرتبط با همه‌گیری کووید-۱۹، به مراتب پیچیده‌تر شد.

در سال ۲۰۲۵، سازمان FAA یکی از چندین نهاد فدرال بود که صدها کارمند آزمایشی جدید آن توسط تیم به اصطلاح دپارتمان کارآمدی دولت (DOGE) در آغاز دومین دولت ترامپ تعدیل شدند. اگرچه کنترلرهای ترافیک هوایی از این اتفاق در امان ماندند، اما کاهش مشاغل بر برخی از کارمندانی که روی سیستم‌های کنترل ترافیک هوایی کار می‌کردند تاثیر گذاشت. در نهایت، یک قاضی فدرال به FAA دستور داد تا ۱۳۲ کارمند را به کار بازگرداند.

نیروی کار کنترلر ترافیک هوایی با اجبار به کار بدون دریافت حقوق در طول تعطیلی ۴۳ روزه دولت از اول اکتبر تا ۱۲ نوامبر ۲۰۲۵، تحت فشار مضاعفی قرار گرفت. وزیر حمل‌ونقل آمریکا ادعا کرد که در طول این تعطیلی، روزانه بین ۱۵ تا ۲۰ کنترلر ترافیک هوایی بازنشسته می‌شدند؛ در حالی که میانگین معمول آن چهار نفر در روز بود. از سوی دیگر، رئیس FAA اعلام کرد که این آژانس در این دوره تا ۵۰۰ کارآموز کنترل ترافیک هوایی را از دست داده است.

رهبران سازمان FAA احتمالا روی تلاش‌های کلی برای نوسازی این آژانس و فناوری‌های جدیدی مانند سیستم مبتنی بر هوش مصنوعی SMART حساب باز کرده‌اند تا کمبود شدید کنترلرهای ترافیک هوایی را کاهش دهند. در ماه مه سال جاری، این نهاد برآورد تعداد کنترلرهای مورد نیاز خود را برای بازه زمانی ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ به میزان حدود ۲ هزار نفر کاهش داد.

اما در حالی که سازمان FAA تلاش می‌کند همزمان با استقرار ابزارهای جدید هوش مصنوعی، کمبود نیروها را نیز جبران کند، خطرات بسیار بالایی در کمین است. یک یادآوری تلخ در ۲۹ ژانویه ۲۰۲۵ رخ داد؛ زمانی که ۶۷ نفر در پی برخورد یک بالگرد بلک‌هاوک ارتش آمریکا با یک جت مسافربری شرکت American Airlines در جنوب شرقی فرودگاه واشنگتن جان باختند. بازرسان کمبود پرسنل برج مراقبت فرودگاه را به عنوان یکی از «عوامل اصلی» این سانحه عنوان کردند؛ چرا که در شب وقوع این حادثه ناگوار، تنها یک کنترلر، همزمان ترافیک بالگردها و باند فرودگاه را مدیریت می‌کرد.