مصاحبه داغ با مدیر فایرفاکس: نقشه موزیلا برای شکستن سلطه کروم با بازطراحی جدید و ترفندهای هوش مصنوعی

از امروز، آپدیت نسخه ۱۵۷ فایرفاکس چهره کاملاً جدیدی از این مرورگر محبوب را روی دسکتاپ و موبایل به نمایش می‌گذارد. تیم توسعه‌دهنده امیدوار است این تغییر ظاهر بزرگ بتواند پای مخاطبان بیشتری را به فایرفاکس باز کند؛ یعنی علاوه بر خورههای فناوری، هواداران حریم خصوصی و عاشقان پرشور نرم‌افزارهای متن‌باز، کاربران عادی هم صرفاً به خاطر تجربه کاربری روان، جذاب و دلنشین، فایرفاکس را به رقبای سرسختی مثل کروم، اج و سافاری ترجیح دهند.

پیش از انتشار رسمی این بازطراحی، در یک گفتگوی مفصل و نیم‌ساعته با آجیت وارما (Ajit Varma)، مدیر ارشد بخش فایرفاکس در موزیلا، درباره جایگاه فعلی این مرورگر در بازار، استراتژی‌های محصول و چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌رو در دنیایی که زیر سلطه موتور کرومیوم (Chromium) قرار گرفته، صحبت کردیم.

ظاهر فایرفاکس در سال‌های اخیر در مقایسه با برخی مرورگرهای مدرن و خاص، کمی سنتی و محافظه‌کارانه به نظر می‌رسید. در همین راستا، پدی هرینگتون (تحلیل‌گر ارشد موسسه تحقیقاتی فارستر) در پاسخی بسیار صریح و صادقانه درباره بزرگ‌ترین مانع رشد فایرفاکس توضیح داد.

او گفت: «بزرگ‌ترین مشکل‌شان این است که کروم نیستند! شاید خیلی پیش‌پاافتاده به نظر برسد، اما واقعیت محض است. سافاری و اج به صورت پیش‌فرض روی سیستم‌عامل‌های اصلی بازار مصرف‌کنندگان و شرکت‌ها نصب هستند، اما با این وجود باز هم مردم خودشان دستی کروم را دانلود و استفاده می‌کنند.»

با این وجود، برای بخش بزرگی از کسانی که سال‌هاست فایرفاکس را انتخاب کرده‌اند، دقیقاً همین «کروم نبودن» بزرگ‌ترین نقطه قوت به حساب می‌آید. امروزه پروژه کرومیوم به رهبری گوگل، کل تار و پود وب را در دست گرفته است. کرومیوم فقط موتور محرک گوگل کروم (که با اختلاف نجومی بیشترین سهم بازار را دارد) نیست، بلکه تقریباً زیربنای همه رقبای دیگر از جمله مایکروسافت اج نیز هست.

فایرفاکس که بر پایه موتور مستقل و متن‌باز گکو (Gecko) ساخته شده، تنها جایگزین واقعی بدون ردپای کرومیوم در بازار است و به انتخاب اول کسانی تبدیل شده که نمی‌خواهند به انحصار مطلق یک شرکت بر وب آزاد دامن بزنند. البته در این میان یک پارادوکس بزرگ هم وجود دارد: بخش عمده درآمد مالی موزیلا از قراردادش با خودِ گوگل برای قرار دادن موتور جستجوی گوگل به عنوان پیش‌فرض در فایرفاکس تامین می‌شود! بنابراین فعلاً فایرفاکس به دنبال استقلال وب است، در حالی که از نظر مالی به رقیب اصلی و انحصارگرش وابسته مانده است.

اما برای فراتر رفتن از سهم بازار نسبتاً کوچک فعلی، فایرفاکس باید فراتر از این شعارها عمل کند و با ارائه یک تجربه کاربری واقعاً بهتر، مردم را مجاب کند که آن را انتخاب کنند؛ چرا که برای کاربر عادی جامعه هیچ فرقی ندارد موتور مرورگرش گکو باشد یا کرومیوم، و اصلاً خیلی‌ها اسم گکو را هم نشنیده‌اند.

در این گفتگو، آجیت وارما با انگیزه و هیجان فراوان توضیح داد که این مدرن‌سازی ظاهری چگونه می‌تواند کاربران را ترغیب کند که فایرفاکس را صرفاً به خاطر شایستگی‌ها و جذابیت‌های خود محصول انتخاب کنند. علاوه بر این، درباره اولویت‌های تیم فایرفاکس، منابع توسعه، قابلیت‌ها و ابزارهای هوش مصنوعی و چشم‌انداز بازار مرورگرها به گپ‌وگفت نشستیم.

گفتگو با آجیت وارما

این مصاحبه جهت خوانایی و روانی بهتر ویرایش و خلاصه شده است.

خبرنگار: دیدن این تغییر چهره مدرن در فایرفاکس واقعاً هیجان‌انگیز است. اما این بازطراحی دقیقاً چه دردی از کاربر دوا می‌کند؟ و چطور می‌تواند فراتر از یک ظاهر قشنگ و استفاده کمی راحت‌تر، به حق انتخاب در مرورگرها و بقای وب آزاد کمک کند؟

آجیت وارما: بله، فکر می‌کنم سوالات زیادی مطرح می‌شد که مثلاً «این تغییرات به چه قیمتی تمام می‌شود؟ آیا نباید به جای ظاهر، روی سرعت و کارایی تمرکز می‌کردیم؟ یا روی سازگاری با وبسایت‌ها؟»

ما در تلاشیم تا همه این موارد را هم‌زمان پیش ببریم و سریع‌تر از همیشه کار کنیم. راستش یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های قدیمی فایرفاکس، کندی در تصمیم‌گیری‌ها و بحث‌های فرسایشی طولانی بود. اما در یک سال و نیم گذشته واقعاً تلاش کردیم سرعتمان را به شکل چشمگیری بالا ببریم تا بتوانیم در میدان رقابت دوام بیاوریم. اگر بخواهم کاملاً با شما روراست باشم، بخش زیادی از این جهش سرعتی را مدیون ابزارهای هوش مصنوعی هستیم؛ هوش مصنوعی به ما توانایی داده که کارهای بسیار بیشتری را در زمان کمتر جلو ببریم.

کاربران دوست دارند وقتی مرورگر را باز می‌کنند، حس یک برنامه مدرن و به‌روز به آنها دست بدهد؛ محیطی که با زبان طراحی سیستم‌عامل‌شان هماهنگ باشد. بخشی از کار ما دقیقاً همین بود. ما همچنین حالت فشرده (Compact Mode) را که خیلی‌ها دلتنگش بودند برگرداندیم و دست کاربران را برای شخصی‌سازی ظاهر مرورگر حسابی باز گذاشتیم.

قابلیت‌های کاربردی فراوانی هم برای افزایش بهره‌وری و تمرکز کاربر اضافه شده است؛ اما گذشته از کاربردی بودن، بحث برقراری ارتباط حسی با محصول هم مطرح است؛ اینکه کاربر واقعاً حس کند با مرورگری پیشرفته، مدرن و امروزی سر و کار دارد.

خبرنگار: کاملاً درست است. اما در حال حاضر حس می‌شود اکثر مردم فایرفاکس را بیشتر به عنوان یک موضع‌گیری اخلاقی و ارزشی انتخاب می‌کنند، نه لزوماً به این خاطر که کارآمدترین یا لذت‌بخش‌ترین مرورگر است. از طرفی خیلی از کاربران عادی هم اصلاً کاری به این ارزش‌ها و شعارها ندارند. با این حساب، هدف شما این است که با ارائه امکانات خفن‌تر و تجربه کاربری روان‌تر دل همه کاربران را به دست بیاورید و مرورگر همگانی شوید، یا صرفاً می‌خواهید بهترین مرورگر برای یک قشر خاص با باورهای اخلاقی مشخص باشید؟

وارما: تمرکز ما ساخت بهترین مرورگر برای طیف وسیعی از عموم کاربران است. من کاملاً قبول دارم که گروهی از افراد به خوبی درک می‌کنند وجود رقابت و تنوع موتور مرورگر چقدر برای سلامت وب حیاتی است. خیلی از مرورگرهای رقیب روی کرومیوم بنا شده‌اند و این تمرکز قدرت خطرات زیادی دارد. انگیزه شخصی من برای کار در فایرفاکس و توسعه موتور گکو دقیقاً همین است؛ من نمی‌خواهم انحصاری شکل بگیرد که تمام زیبایی‌ها و ارزش‌های وب آزاد و باز را نابود کند.

اما وقتی پای صحبت عموم مردم می‌نشینیم، آنها واقعاً تفاوتی میان کرومیوم، بلینک و کروم، یا گکو و فایرفاکس نمی‌بینند. حتی خیلی‌ها تفاوت موتور جستجو و خودِ مرورگر را هم تشخیص نمی‌دهند و همه را یکی می‌دانند!

واقعیت این است که اگرچه این ارزش‌ها و دفاع از وب آزاد موتور محرک قلبی ما در موزیلاست، اما کاربران عادی این جزییات فنی را دنبال نمی‌کنند. حرف مردم ساده است: «آیا کار کردن با این مرورگر لذت‌بخش است؟ وقتی برای اولین بار نصبش می‌کنم، حس خاص و متفاوتی به من می‌دهد؟»

و اتفاقاً اینجا همان جایی است که ما می‌توانیم مرز خودمان را با انبوه مرورگرهای شبیه به همِ مبتنی بر کرومیوم مشخص کنیم. اکثر مرورگرهای کرومیومی چون فقط یک شاخه فرعی (Fork) از کرومیوم هستند، تغییراتشان سطحی است و همه یک حس را می‌دهند. اما ما چون مالک تمام لایه‌های فناوری فایرفاکس هستیم، دستمان برای اعمال تغییرات جسورانه و عمیق کاملاً باز است.

بنابراین ما قطعاً باید فراتر از جامعه کاربران متخصص و فنی برویم و دل مخاطبان میلیونی و عادی را به دست بیاوریم؛ کسانی که اصلاً برایشان مهم نیست زیر کاپوت مرورگر گکو کار می‌کند یا کرومیوم.

خبرنگار: اما برای جذب عموم مردم، اول از همه باید جرقه‌ای زده شود تا اصلاً به فکر تعویض مرورگرشان بیفتند. به نظر شما سهم ناچیز فعلی فایرفاکس در بازار چقدر ناشی از انحصارطلبی شرکت‌های بزرگ پلتفرمی، چقدر ناشی از تنبلی و عادت کاربران، چقدر به خاطر ضعف خود فایرفاکس در پیاده‌سازی محصول، و چقدر ناشی از این است که مردم مرورگر دسکتاپ را شبیه مرورگر گوشی‌شان انتخاب می‌کنند که شما آنجا قدرت کمتری دارید؟

وارما: داده‌های ما نشان می‌دهد هر جا فرصت و تلنگری برای انتخاب آزادانه به کاربر داده شود، فایرفاکس فوق‌العاده عمل می‌کند. این دقیقاً حرف شما را تایید می‌کند که بزرگ‌ترین مانع، ناآگاهی یا فکر نکردن به موضوع است. خیلی‌ها اصلاً انتخاب مرورگر را مسئله مهمی نمی‌دانند. ما این را چطور فهمیدیم؟ در اتحادیه اروپا به خاطر قانون بازارهای دیجیتال (DMA)، صفحه‌ای تحت عنوان صفحه انتخاب مرورگر (Choice Screen) در گوشی‌های جدید قرار داده شد که به کاربر می‌گوید: «این لیست مرورگرهاست، کدام را می‌خواهی؟» از وقتی این صفحه آمد، ما شاهد جهش چشمگیر دانلود فایرفاکس بودیم، چون مردم نام فایرفاکس را شنیده‌اند، به ارزش‌های حریم خصوصی آن اعتماد دارند و وقتی حق انتخاب پیدا می‌کنند به سراغش می‌آیند.

با این حال، بزرگ‌ترین عامل تعیین‌کننده اینکه امروز یک نفر از چه مرورگری استفاده می‌کند این است که ماه قبل از چه مرورگری استفاده می‌کرده! مردم از روی عادت کار می‌کنند و مکث نمی‌کنند تا مرورگرشان را دوباره بسنجند. اما در طول یک سال گذشته اتفاقاتی افتاد که حسابی توجه کاربران را جلب کرد و زنگ خطر را به صدا درآورد.

یک نمونه واضح: گوگل کروم سیستم قدیمی اکستنشن‌ها یعنی مانیفست نسخه ۲ (Manifest V2) را کنار گذاشت. این سیستم به شدت قدرتمند بود و وقتی کروم آن را متوقف کرد، کاربران فریاد زدند که چرا فقط حفره‌های امنیتی‌اش را نبستید و کلش را نابود کردید؟ پاسخ روشن بود: به خاطر مسدودکننده‌های تبلیغات (Ad Blockers)! کروم برای حفظ سود تبلیغاتش دست مسدودکننده‌ها را بست. اما ما در موزیلا دنبال سودآوری حداکثری نیستیم، بلکه به دنبال بهترین تجربه وب برای کاربر هستیم و می‌خواهیم افراد بتوانند افزونه‌های واقعاً قدرتمند داشته باشند. جالب اینجا بود که با حذف مانیفست نسخه ۲ در کروم، اج و بقیه مرورگرهای کرومیومی هم مجبور شدند آن را خاموش کنند. ولی ما همچنان از آن پشتیبانی کردیم و درست در همان نقطه، سیل عظیمی از کاربران به سمت فایرفاکس سرازیر شدند.

مسئله بعدی کنترل‌های هوش مصنوعی (AI Controls) است. نگرانی‌های زیادی پیرامون هوش مصنوعی، چه از نظر پیامدهای اجتماعی و چه از نظر تحمیل به تجربه شخصی افراد وجود دارد. مرورگرهای بزرگ دارند هوش مصنوعی را با زور به خورد مخاطب می‌دهند، چون در اولویت‌های تجاری‌شان، جا انداختن هوش مصنوعی اختصاصی خودشان مهم‌تر از تجربه کاربری مرورگر است! به همین خاطر بود که صدای همه درآمد که مایکروسافت اج عملاً تبدیل به برنامه کوپایلت شده و کروم هم جمینای را همه جا به زور چپانده است؛ در حالی که خیلی‌ها اصلاً از کوپایلت یا جمینای استفاده نمی‌کنند و دلشان می‌خواهد با چت‌جی‌پی‌تی (ChatGPT) یا کلود (Claude) کار کنند. رویکرد ما در فایرفاکس کاملاً مبتنی بر حق انتخاب است.

ما تنظیمات شفاف و دم‌دستی برای کنترل هوش مصنوعی ساختیم. اگر کسی اصلاً از هوش مصنوعی خوشش نمی‌آید، می‌تواند با یک کلیک کل آن را خاموش کند؛ یا فقط بخش‌های خاصی مثل ترجمه هوشمند را فعال نگه دارد. بازخوردها نشان داد کاربران تشنه چنین انتخابی از فایرفاکس هستند. آنها وقتی می‌بینند مرورگرشان سنگین و پر از ابزارهای اجباری شده، به فکر تغییر می‌افتند. بخش عمده استراتژی ما در سال آینده این است که همین «لحظات تامل و تصمیم‌گیری» را بیشتر کنیم تا کاربر برای چند ثانیه هم که شده مکث کند و بگوید: اصلاً چرا باید کروم پیش‌فرضم باشد؟

خبرنگار: شما اشاره کردید بهترین معیار برای پیش‌بینی اینکه کسی از چه مرورگری استفاده می‌کند، عادت سال گذشته اوست. اما مردم همیشه مرورگر دستگاه‌های شخصی‌شان را انتخاب نمی‌کنند. مدارس، شرکت‌ها و مدیران شبکه و IT چقدر در استراتژی رشد فایرفاکس نقش دارند؟ آیا چنین بازطراحی ظاهری که برای مصرف‌کننده عادی تدارک دیده شده، پاسخگوی نیاز آن تصمیم‌گیرندگان سازمانی هم هست؟

وارما: یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری‌های جدید ما دقیقاً ساخت ابزارهایی است که سازمان‌ها، شرکت‌ها و مراکز آموزشی به آن نیاز دارند. شاید در یک سال اخیر هیاهوی رسانه‌ای زیادی راه نینداخته باشیم، اما یک تیم نسبتاً بزرگ را به این حوزه اختصاص داده‌ایم. شرکت‌ها به قابلیت‌هایی مثل جلوگیری از نشت داده‌ها (DLP)، مدیریت‌پذیری متمرکز و کنترل‌های امنیتی عمیق اهمیت زیادی می‌دهند.

نکته مهم دیگری که شاهدش هستیم، گرایش روزافزون سازمان‌ها به «حاکمیت دیجیتال» (Digital Sovereignty) است. آن‌ها ابزارهایی می‌خواهند که مطمئن باشند تحت سلطه یا رصد دولت‌های خاص نیست. در بسیاری از نقاط اروپا و آسیا، شرکت‌های زیادی به خاطر ماهیت متن‌باز فایرفاکس به سراغ ما می‌آیند تا راهکارهای استقرار سازمانی دریافت کنند.

موزیلا یک سازمان جهانی و مستقل است. ما مثل غول‌های فناوری شاخک‌های گوناگون در صنایع مختلف نداریم و تمام تمرکزمان روی ساخت بهترین مرورگر است. نیازهای شرکت‌ها و مدارس با کاربران عادی تفاوت دارد، اما این بخش بزرگ‌ترین حوزه سرمایه‌گذاری جدید ما در ۱۲ ماه گذشته بوده است.

خبرنگار: شما از حاکمیت دیجیتال برای سازمان‌ها گفتید و یکی دیگر از موارد زیرمجموعه آن، آزادی در انتخاب مدل‌های هوش مصنوعی است. می‌دانم این موضوع در قابلیت‌های هوش مصنوعی فایرفاکس بسیار پررنگ است؛ بنابراین بیایید کمی درباره هوش مصنوعی صحبت کنیم. چه نشانه‌هایی به شما می‌گوید که قابلیت‌های هوش مصنوعی واقعاً پرتقاضا هستند؛ آن هم در میان کاربران حساس به حریم خصوصی یا شاید سنتی‌تر فایرفاکس؟ آیا سرمایه‌گذاری سنگین روی هوش مصنوعی با برگ برنده همیشگی فایرفاکس یعنی امکان مسدودسازی یا پس زدن این فناوری‌ها در تضاد نیست؟

وارما: استفاده روزمره از هوش مصنوعی در مقایسه با کل مصرف اینترنت همچنان سهم بسیار کوچکی دارد. میلیاردها انسان هر روز مرورگر باز می‌کنند، اما درصد بسیار کمی از آنها هر روز با ابزارهای هوش مصنوعی سر و کار دارند. البته در آینده مسیرهای متفاوتی پیش روی ماست و در کاربردهای مربوط به بهره‌وری، مردم قطعا خواهان مزایای هوش مصنوعی هستند؛ مواردی مثل ترجمه هوشمند صفحات، خلاصه‌سازی متون و دسته‌بندی و مرتب‌سازی خودکار زبانه‌ها.

موضع ما این است که فضا را طوری آماده کنیم که کاربر دقیقاً به همان حالتی که می‌خواهد برسد. اما ما مثل استارتاپ‌های سیلیکون‌ولی که صدها میلیون دلار پول بی‌حساب‌وکتاب پمپاژ می‌کنند عمل نمی‌کنیم! ما بسیار محتاطانه‌تر گام برمی‌داریم. تمرکز اصلی ما روی مدل‌های هوش مصنوعی محلی و روی دستگاه (On-device) است که اجرای آن‌ها ارزان و ایمن است، و همچنین مدل‌های متن‌باز. ما با وسواس بالا تعادل هزینه‌ها را مدیریت می‌کنیم.

نکته کلیدی برای ما آزادی عمل کاربر است. اگر ��سی نسبت به هوش مصنوعی بدبین است و می‌خواهد همه‌چیز را خاموش کند، عالی است! ما هرگز مزاحمش نمی‌شویم و با پاپ‌آپ‌های اعصاب‌خردکن مجبورش نمی‌کنیم. اگر کاربری می‌خواهد مدل‌های کاملاً خصوصی و محلی را امتحان کند، این قابلیت را در اختیارش می‌گذاریم. و اگر کاربری شیفته این است که مرورگرش به شکل خودکار قیمت‌ها یا تخفیف‌ها را رصد کند، این امکان را هم برایش فراهم می‌آوریم.

مثلاً کاربران عاشق قابلیت تکمیل خودکار فرم‌ها (Auto-complete) هستند. ما قبلاً روی نسخه ساده آن کار کرده بودیم که آدرس خانه را پر می‌کرد؛ اما فرض کنید می‌خواهید یک فرم پیچیده استخدام پر شود؛ اینجاست که یادگیری ماشین و هوش مصنوعی روی دستگاه وارد عمل می‌شود. این همان هوش مصنوعی کاربردی است؛ لازم نیست برای پر کردن یک فرم، به فکر سناریوهای آخرالزمانی هوش جامع مصنوعی (AGI) و ربات‌های نابودگر بشریت باشیم! این یک کمک ساده برای کارهای روزمره است، هرچند از نظر فنی باز هم نوعی هوش مصنوعی محسوب می‌شود.

خبرنگار: کاملاً موافقم که این موارد مفید هستند و خیلی‌ها حتی به چشم هوش مصنوعی به آنها نگاه نمی‌کنند. اما از طرف دیگر قابلیت‌هایی مثل «پنجره‌های هوشمند» (Smart Windows) وجود دارند که هوش مصنوعی را درست جلوی چشم کاربر می‌آورند. سرمایه‌گذاری زیادی روی این بخش‌ها می‌شود که شاید می‌توانست صرف بهبود اپلیکیشن موبایل شود. چطور تعارض میان مخاطبان پرشماری که اصلاً علاقه‌ای به هوش مصنوعی ندارند و نقشه راه پر از هوش مصنوعی‌تان را مدیریت می‌کنید؟

وارما: این حرف‌ها بیشتر گمانه‌زنی است، چون ما ارقام بودجه‌بندی دقیق بخش‌ها را فاش نکرده‌ایم. البته ما باید روی آینده شرط‌بندی کنیم، اما تعداد مهندسانی که روی قابلیت‌های هوش مصنوعی کار می‌کنند کمتر از ۱۰ درصد کل تیم مهندسی ماست! هسته اصلی و بیشترین حجم سرمایه‌گذاری ما همچنان تمام و کمال روی موتور گکو (Gecko) است.

یعنی تمرکز روی سرعت، سازگاری با وب و رابط‌های برنامه‌نویسی جدید برای توسعه‌دهندگان؛ هرچند شاید لمس این تغییرات فنی برای کاربر عادی سخت‌تر باشد. از لحاظ تاریخی، قبول دارم که یکی از اشتباهات موزیلا در ۱۵ سال پیش این بود که به موقع روی اپلیکیشن‌های موبایل سرمایه‌گذاری نکرد. نان و آب موزیلا دسکتاپ بود و مدام می‌گفتند فقط دسکتاپ! بعداً موبایل به یک فرصت طلایی تبدیل شد که ما از قافله‌اش عقب ماندیم.

البته موزیلا با پروژه سیستم‌عامل فایرفاکس (Firefox OS) یک قمار بسیار جاه‌طلبانه زد تا رقیبی برای اندروید و iOS بسازد، اما رویکرد امروزی ما در حوزه هوش مصنوعی اصلاً به آن شکل رویاپردازانه و پرریسک نیست.

شما فرض کنید یک حالت این بود که ما خودمان مدل‌های هوش مصنوعی غول‌پیکر بسازیم یا ایجنت‌های مستقل را از پایه کدنویسی کنیم؛ سرمایه‌گذاری‌های نجومی دقیقاً در همین بخش‌ها رخ می‌دهد. اما ما هیچ‌کدام از این کارها را نمی‌کنیم. ما از مدل‌های متن‌باز آماده استفاده می‌کنیم. ما یک شرکت هوش مصنوعی نیستیم و نمی‌خواهیم این فناوری را به کسی تحمیل کنیم؛ بلکه فقط از آن به عنوان ابزاری برای ارتقای بهره‌وری بهره می‌بریم.

از طرفی سوال اصلی این است: مردم در آینده برای چه کارهایی از مرورگر استفاده خواهند کرد؟ به نظر ما مرورگرها هم برای سرگرمی و تماشای محتوا به کار می‌روند و هم برای انجام کارهای جدی. هوش مصنوعی در کارهای جدی و بهره‌وری به کار می‌آید، اما برای بخش سرگرمی، این همان هسته قدرتمند سنتی مرورگر است که باید بی‌نقص کار کند. بنابراین ۹۰ درصد توان و توجه ما همچنان روی اصول بنیادین مرورگر متمرکز است.

خبرنگار: ورود موتور مستقل گکو به آیفون در چه وضعیتی قرار دارد؟ اپل اکنون به لطف قوانین ضدانحصار در اتحادیه اروپا و ژاپن مسیرهایی را برای موتورهای شخص ثالث باز کرده است. موانع باقیمانده بیشتر به خاطر محدودیت‌ها و شروط سخت‌گیرانه اپل است یا هزینه‌های مهندسی خودتان؟

وارما: بزرگ‌ترین مانع ما این است که ما یک غول بزرگ فناوری با بودجه نامحدود نیستیم. اگر بخواهیم دو نسخه کاملاً جداگانه از اپلیکیشن iOS توسعه دهیم—یکی برای بازارهایی که موتور مستقل در آن‌ها مجاز است و دیگری برای سایر کشورهای جهان—باید تیم توسعه iOS خود را دو برابر کنیم! به همین دلیل ما در گفتگو با اپل و نهادهای قانون‌گذار فشار می‌آوریم تا قوانینی یکپارچه در سطح جهان وضع شود تا بتوانیم گکو را در سراسر دنیا به آیفون بیاوریم.

تغییراتی که در برخی بازارها مثل اروپا افتاده عالی است، اما ساخت دو نسخه جداگانه از یک اپلیکیشن هزینه کمرشکنی دارد. علاوه بر این، چالش‌های انتشار در اپ‌استور هم هست؛ اینکه چطور مهاجرت کاربران را مدیریت کنیم وقتی فقط مجاز به انتشار یک برنامه واحد در اپ استور هستیم. بنابراین مانع اصلی همچنان جهش سرسام‌آور هزینه‌های مهندسی است.

خبرنگار: صحبت از هزینه و درآمد شد؛ فایرفاکس شدیداً به قرارداد جستجو با گوگل وابسته است. این نگرانی جدی وجود دارد که اگر این قرارداد لغو شود، فایرفاکس در موقعیت بسیار سختی قرار بگیرد. علاوه بر این، در بلندمدت چطور؟ آیا در عصر تحولات برق‌آسای مدل‌های زبانی بزرگ (LLMها) که سلطه بلندمدت گوگل در جستجو را تهدید می‌کنند، از این وابستگی مالی نگران نیستید؟

وارما: این واقعاً پرسش کلیدی و مهمی است. فکر نمی‌کنم هیچ‌کس بداند در بلندمدت چه پیش خواهد آمد، اما در کوتاه‌مدت رقابت چیز فوق‌العاده‌ای است و اساساً دلیل کار کردن من در فایرفاکس همین رقابت است. وجود رقبای جدی برای گوگل برای مصرف‌کنندگان و به خصوص برای خودِ فایرفاکس بهترین اتفاق ممکن خواهد بود.

اما در کوتاه‌مدت، گوگل هنوز عملکرد فوق‌العاده قدرتمندی دارد. موج مدل‌های زبانی بزرگ هنوز نتوانسته حجم عمده کاربران را از جستجوی سنتی گوگل جدا کند. در واقع بازار بزرگ‌تر شده و تعداد سرچ‌ها حتی بیشتر هم شده است! علاوه بر این گوگل حالت جستجوی مبتنی بر هوش مصنوعی (AI Overview) را خیلی عمیق ادغام کرده است. باز هم یادمان نرود که بین خوره‌های فناوری و مردم عادی فاصله زیادی هست؛ برای کاربر معمولی، عادت باز کردن گوگل هنوز یک واکنش ناخودآگاه و بسیار قوی است.

نمی‌دانم در چند سال آینده چه خواهد شد، اما جالب است بدانید ابزارهای هوش مصنوعی کارایی خودِ ما را هم به طرز شگفت‌انگیزی بالا برده است. برای تیمی با ابعاد ما، دیگر مشکل «نوشتن و تولید کد» حل شده است؛ ما به کمک هوش مصنوعی می‌توانیم کوهی از کد جدید تولید کنیم. حالا گلوگاه اصلی ما، بررسی و بازبینی کدها (Code Review) توسط انسان‌هاست!

امیدوارم این ابزارها به ما کمک کنند تا پا به پای غول‌های فناوری بجنگیم؛ محدودیتی که همیشه دست‌وپای ما را بسته بود. هرچند این ابزارهای هوش مصنوعی فعلاً گران هستند، اما امیدوارم با همگانی و ارزان‌تر شدن آنها، ساختار هزینه‌ای ما هم دچار جهش نشود.

در نهایت، همیشه می‌گویم هرچه افراد بیشتری فایرفاکس نصب کنند، قدرت چانه‌زنی ما بالاتر می‌رود و بهتر می‌توانیم تعادل، رقابت و سلامت وب آزاد را حفظ کنیم. این دقیقاً همان نقطه اتکای ارزشی و فلسفی انتخاب فایرفاکس و گکو است که حرف اول و آخر ماست.

جمع‌بندی و نکات کلیدی

بازطراحی جدید فایرفاکس بدون شک یک گام رو به جلو و بسیار امیدوارکننده است؛ این مرورگر دیگر شبیه برنامه‌های سال ۲۰۱۵ به نظر نمی‌رسد. شاید ظاهر قضیه برای طرفداران وفاداری که فایرفاکس را نماد ایستادگی در برابر انحصار وب می‌دانند در اولویت اول نباشد، اما در شرایط فعلی که کاربران از انحصار غول‌های دره سیلیکون خسته شده‌اند، داشتن یک چهره مدرن و جذاب برای جذب توده مردم بسیار حیاتی است.

همان‌طور که وارما اشاره کرد، ابزارهای برنامه‌نویسی و کدنویسی مبتنی بر هوش مصنوعی سرعت توسعه موزیلا را به شکل معجزه‌آسایی بالا برده‌اند. این یک موهبت بزرگ است، البته به شرطی که تیم فایرفاکس بتواند از پس چالش سنگین بررسی و اعتبارسنجی این حجم از کدهای تولیدشده با هوش مصنوعی بربیاید. با این وجود، پدی هرینگتون (تحلیل‌گر فارستر) معتقد است این مزیت لزوماً پیروزی داوود در برابر جالوت‌های دنیای فناوری را تضمین نمی‌کند؛ چرا که غول‌ها هم دست روی دست نگذاشته‌اند و آنها هم از ایجنت‌های کدنویسی استفاده می‌کنند: «اگر شرکت‌های بزرگی مثل اپل، گوگل و مایکروسافت از هوش مصنوعی در فرایند توسعه خود استفاده نکنند، باید تعجب کرد! سوال اصلی اینجاست که موزیلا چطور می‌خواهد متفاوت از دیگران از این ابزارها بهره ببرد؟»

با توجه به تاکید وارما بر سرمایه‌گذاری سنگین در بخش سازمانی، هرینگتون معتقد است مسیر فایرفاکس برای ورود به شرکت‌ها چندان هموار نیست و باید بتواند مدیران فناوری اطلاعات را شگفت‌زده کند. البته در اروپا روزنه امیدی دیده می‌شود، جایی که بسیاری از کسب‌وکارها به دنبال فاصله گرفتن از غول‌هایی مثل مایکروسافت و گوگل و حفظ حاکمیت داده‌های خود هستند.

در نهایت، حق با وارماست: هر چه کاربران بیشتری به سراغ فایرفاکس بروند، قدرت چانه‌زنی این مرورگر برای استقلال وب بیشتر می‌شود. بازطراحی جدید، ظاهری مدرن و دلنشین به فایرفاکس بخشیده و هوش مصنوعی سرعت توسعه آن را دوچندان کرده است؛ اما رقابت با رقبایی که جیب‌هایی پر از پول دارند مسیری طولانی است و موزیلا باید این سرعت و آزادی عمل را به قابلیت‌هایی تبدیل کند که دل هر کاربری را برباید.