برقراری نخستین تماس مخابراتی جهان با هوش مصنوعی؛ گام مشترک تی‌موبایل، نوکیا و انویدیا

• تی‌موبایل، نوکیا و انویدیا از برقراری نخستین تماس تلفنی با معماری AI-RAN در یک سایت مخابراتی تجاری در بلویو واشنگتن خبر دادند.
• این تماس با اجرای نرم‌افزار رادیویی نوکیا روی پردازنده‌های گرافیکی انویدیا انجام شد، اما هنوز داده‌های دقیقی درباره عملکرد هوش مصنوعی ارائه نشده است.
• تجهیزات تجاری AI-RAN تا سال ۲۰۲۷ عرضه می‌شوند و انتظار می‌رود استقرار شبکه‌های 6G حدود سال ۲۰۳۰ آغاز شود.

اپراتور تی‌موبایل به‌همراه نوکیا و انویدیا اعلام کردند که نخستین تماس با فناوری شبکه دسترسی رادیویی مبتنی بر هوش مصنوعی یا AI-RAN را از طریق یک سایت مخابراتی فعال و تجاری در شهر بلویو ایالت واشنگتن با موفقیت به پایان رسانده‌اند.

این تماس تلفنی بر بستر شبکه عملیاتی و زنده تی‌موبایل با استفاده از آنتن رادیویی Massive MIMO نوکیا، نرم‌افزار اختصاصی 5G anyRAN نوکیا و سرورهای توسعه‌یافته بر پایه پلتفرم محاسباتی Aerial RAN Computer (به‌اختصار ARC) انویدیا برقرار شد.

این آزمایش صرفاً یک شبیه‌سازی آزمایشگاهی با گوشی‌های آزمایشی نبود، بلکه در یک محیط کاملاً واقعی صورت گرفت. بر اساس بیانیه رسمی انویدیا، این سایت مخابراتی به هسته مستقل شبکه نسل پنجم (5G Standalone) موجود تی‌موبایل و یک گوشی هوشمند تجاری متصل شد.

فناوری AI-RAN چیست و چرا در حال حاضر اهمیت دارد؟

شبکه دسترسی رادیویی یا همان RAN بخشی از شبکه تلفن همراه است که گوشی شما مستقیماً با آن ارتباط برقرار می‌کند؛ این بخش شامل آنتن‌ها، تجهیزات رادیویی و رایانه‌های باند پایه‌ای است که سیگنال‌ها را در هر دکل مخابراتی پردازش می‌کنند. این پردازش‌ها در طول دهه‌های گذشته همواره روی تراشه‌های اختصاصی و سفارشی انجام می‌شدند.

فناوری AI-RAN این فرایند پردازشی را به سخت‌افزارهای شتاب‌یافته منتقل می‌کند؛ در این مورد، پردازنده‌های گرافیکی انویدیا نرم‌افزار رادیویی مبتنی بر CUDA نوکیا را اجرا می‌کنند. به این ترتیب، همان سرور سخت‌افزاری نه‌تنها می‌تواند مدل‌های هوش مصنوعی را برای بهینه‌سازی دقیق امواج رادیویی اجرا کند، بلکه در تئوری می‌تواند ظرفیت محاسباتی مازاد خود را به سایر وظایف هوش مصنوعی اجاره دهد.

هدف اصلی این نوآوری، بهبود چشمگیر بهره‌وری طیف امواج است؛ یعنی عبور دادن حجم بسیار بیشتری از داده‌ها از همان بازه فرکانسی محدود. پالاو مهجان، مدیر ارشد فناوری و هوش مصنوعی نوکیا، در یادداشتی درباره این آزمایش می‌نویسد: «با فناوری AI-RAN، ما در مسیر دو برابر کردن بهره‌وری طیف امواج رادیویی قرار داریم.»

نوکیا در رویداد معرفی پلتفرم خود در ژوئیه ۲۰۲۶، ادعای بهبود بیش از ۲۰ درصدی بهره‌وری را مطرح کرد، هرچند مشخص نکرد این سنجش در چه شرایطی انجام گرفته است؛ این شرکت همچنین پیش‌بینی کرده که این رقم تا سال ۲۰۲۷ به ۵۰ درصد و در سال ۲۰۲۸ به بیش از ۱۰۰ درصد ارتقا یابد.

نکته درخور توجه این است که با وجود موفقیت اصول کلی آزمایش، هیچ‌یک از این سه شرکت داده‌های مشخصی درباره پهنای باند واقعی، تأخیر زمانی یا ارقام دقیق بهره‌وری منتشر نکرده‌اند. به بیان ساده‌تر، این تماس نشان می‌دهد که پشته نرم‌افزاری رادیویی نوکیا می‌تواند بدون قطعی یا اختلال در شبکه زنده، روی تراشه‌های انویدیا به فعالیت بپردازد.

با این حال، نتیجه این آزمایش هنوز ثابت نمی‌کند که هوش مصنوعی کیفیت مکالمات تلفنی کاربران را بهتر کرده است. جالب اینکه ملموس‌ترین ارقام مربوط به پلتفرم مشترک نوکیا و انویدیا از آزمایشگاه‌ها گزارش شده است؛ شرکت دویچه تله‌کام (Deutsche Telekom) در آزمایش‌های اولیه خود در شهرهای بن و اولو، از بهبود ۱۰ تا ۱۵ درصدی توان ارسال داده (آپلینک) با استفاده از روش تخمین کانال مبتنی بر هوش مصنوعی خبر داد، هرچند آزمون‌های میدانی آن هنوز در راه است.

از سویی دیگر، زمان‌بندی این رونمایی چالش‌هایی را برای طرفداران تسلط قطعی پردازنده‌های گرافیکی به وجود آورده است. درست یک روز قبل از اعلام نوکیا، آنکور کاپور، مدیر ارشد شبکه تی‌موبایل، نتایج آزمایش‌های شکل‌دهی پرتو (بیم‌فورمینگ) مدیریت‌شده با هوش مصنوعی را با همکاری اریکسون در نیویورک منتشر کرد؛ جالب آنکه این مدل هوش مصنوعی به‌جای پردازنده‌های گرافیکی انویدیا، روی تراشه‌های سیلیکونی اختصاصی اریکسون اجرا شده بود. در ساعات اوج مصرف، تی‌موبایل از بهبود ۱۶ درصدی در سرعت دانلود کاربران و ارتقای ۱۲ درصدی بهره‌وری طیف فرکانسی خبر داد.

البته این آمارها صرفاً از سوی خود شرکت اعلام شده‌اند و هنگامی که نشریه تخصصی Fierce Network درباره تعداد دکل‌های مورد استفاده پرسید، تی‌موبایل از ارائه رقمی دقیق خودداری کرد.

با این وجود، گابریل براون، تحلیلگر ارشد موسسه Omdia، در گفتگو با رسانه Light Reading این دستاورد را «لحظه‌ای شگفت‌انگیز» خواند و تأکید کرد که این پیشرفت‌ها حاصل به‌روزرسانی‌های نرم‌افزاری روی تجهیزاتِ از پیش نصب‌شده در محل بوده‌اند. تی‌موبایل و اریکسون پیش از این در ماه مه نیز از بهبود نزدیک به ۱۰ درصدی بهره‌وری طیف فرکانسی از طریق زمان‌بندی مستقل با هوش مصنوعی خبر داده بودند که آن هم بدون نیاز به پردازنده‌های گرافیکی تحقق یافته بود.

کاملاً روشن است که تی‌موبایل در این میدان از هر دو رویکرد حمایت می‌کند؛ چراکه این اپراتور در سال ۲۰۲۴ مرکز نوآوری AI-RAN را با همکاری مشترک انویدیا، اریکسون و نوکیا راه‌اندازی کرد. کاپور در یادداشت خود تصریح می‌کند که «فناوری AI-RAN یک مسیر پیوسته است، نه یک محصول منفرد» و همچنین اظهار داشت که تی‌موبایل در حال توسعه نرم‌افزارهای AI-RAN در تعامل با هر دو سازنده است.

برای کاربران عادی که روزانه تماس تلفنی برقرار می‌کنند، فعلاً هیچ تغییری رخ نخواهد داد. کیفیت صدای تماس‌ها یکسان باقی می‌ماند و مزیت اصلی این فناوری در قالب ایجاد ظرفیت بیشتر در مناطق پرتراکم و شلوغ ظاهر خواهد شد، نه یک قابلیت تازه روی گوشی‌ها. محصولات AI-RAN نوکیا در اواخر سال جاری وارد فاز استقرار آزمایشی می‌شوند و دسترسی تجاری به آن‌ها برای سال ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است.

جان ساو، مدیر ارشد فناوری تی‌موبایل که طرفدار سرسخت آزمایش‌های میدانی است، تأکید کرد که این آزمون‌ها به این اپراتور امکان می‌دهد درک درستی از «هزینه کل مالکیت» به دست آورد و انتظارات را واقع‌بینانه نگه دارد. او در پاسخ به ادعاهای نوکیا درباره بهره‌وری طیف امواج رادیویی گفت که «نتیجه واقعی در عمل مشخص خواهد شد». آزمایش شهر بلویو نشان داد که زیرساخت فنی به‌خوبی عمل می‌کند، اما سنجش این عملکرد در مقیاس وسیع هنوز نیازمند زمان است.

اینکه آیا هوش مصنوعی در درازمدت توجیه اقتصادی و فنی خود را ثابت خواهد کرد یا خیر، آزمونی بسیار مهم‌تر به شمار می‌رود که هنوز پاسخی قطعی نیافته است. اما این تردیدها مانع از اظهارات جسورانه جن‌سون هوانگ نشده است؛ مدیرعامل انویدیا چند روز پیش گفت که شبکه‌های مخابراتی در ابتدا برای مکالمات انسانی ساخته شده بودند، اما «امروز این شبکه‌ها قرار است هوش جهان را نیز با خود حمل کنند».

تجهیز هر دکل و سایت مخابراتی به پردازنده گرافیکی، یک فرصت فروش جدید برای انویدیا است؛ این شرکت در مسیر دستیابی به منبع درآمد میلیاردی بعدی خود، روی زیرساخت‌های هوش مصنوعی با قابلیت برنامه‌ریزی مجدد سرمایه‌گذاری کرده و تراشه‌های اختصاصی (ASIC) را در صنایع مختلف هدف قرار داده است.