توسعه لینوکس برای M4 Mac mini با کمک ایجنت‌های کدنویسی؛ معرفی توزیع Gravity Linux

توزیع تازه‌معرفی‌شده‌ی Gravity Linux که رایانه‌های جدید مجهز به تراشه‌های Apple Silicon را هدف قرار داده است، در نخستین نسخه آلفای آزمایشی خود امکان بوت یک محیط دسکتاپ با شتاب‌دهنده گرافیکی را روی M4 Mac mini فراهم کرده است.

در صفحه اصلی این پروژه آمده است: «Gravity Linux بازترکیبی از Fedora است که دسکتاپ لینوکسی مدرن و سریعی را به Apple Silicon می‌آورد؛ پروژه‌ای متن‌باز که به دست توسعه‌دهندگانی همچون شما ساخته شده است.»

در بخش درباره پروژه پیرامون پیشینه آن توضیح داده شده است: «Gravity Linux در ابتدا به دلیل اختلاف‌نظر در سیاست‌گذاری‌ها، به‌ویژه در زمینه استفاده از مدل‌های زبانی (LLM)، از Asahi Linux منشعب (Fork) شد. ما احترام فوق‌العاده‌ای برای پروژه Asahi Linux قائلیم و بر هدف مشترکمان یعنی اجرای لینوکس روی Apple Silicon تأکید می‌کنیم.»

در حال حاضر یک نسخه آلفای اولیه برای M4 Mac mini منتشر شده است؛ مدلی که در اکتبر ۲۰۲۴ و تنها چند روز پس از رونمایی M4 iMac معرفی شد. این نسخه شامل شتاب‌دهنده سخت‌افزاری پردازنده گرافیکی (GPU) با پشتیبانی از OpenGL ES 3.0 و OpenGL 3.3 است، اما به صورت شفاف برای توسعه‌دهندگان آماده شده و مناسب استفاده روزمره نیست. در این بیلد خروجی تصویر HDMI فعال است، اما نمایشگرهای USB-C، فناوری‌های USB4 و Thunderbolt و قابلیت تعلیق (Suspend) کار نمی‌کنند و مدیریت مصرف انرژی نیز هنوز ناقص است.

از نظر پشتیبانی از نسل‌های سخت‌افزاری، این دستاورد Gravity را جلوتر از Asahi Linux قرار می‌دهد. طبق گزارش‌های منتشرشده در اوایل ماه جاری، پروژه Asahi به تازگی پشتیبانی اولیه‌ای از تراشه‌های M3 را آن هم بدون شتاب‌دهنده گرافیکی اضافه کرده است. با این حال، مقایسه این دو پروژه کاملاً دقیق نیست؛ زیرا نسخه M4 گراویتی یک نسخه آلفای اولیه ویژه توسعه‌دهندگان محسوب می‌شود، در حالی که Asahi پروژه‌ای باسابقه با پشتیبانی از طیف گسترده‌تری از سخت‌افزارها است. در همین حال Apple به مسیر خود ادامه می‌دهد و بر اساس گزارش‌ها، اخبار مربوط به نخستین مک‌های مبتنی بر تراشه M6 حدود سه سال پس از عرضه سیستم‌های مجهز به M3 به گوش می‌رسد.

پروژه Asahi Linux در مارس ۲۰۲۲ به صورت عمومی معرفی و تست شد. با این حال، Asahi از آن زمان تاکنون چندین همکار برجسته خود را از دست داده است. هکتور مارتین (Hector Martin)، مدیر پروژه، در فوریه ۲۰۲۵ استعفا داد. یک هفته بعد، سرپرست توسعه پردازنده گرافیکی با نام مستعار «Asahi Lina» نیز از پروژه کنار رفت. سپس در اوت ۲۰۲۵، آلیسا روزنزویگ (Alyssa Rosenzweig)، سرپرست توسعه درایور GPU، پروژه را ترک کرد. او اعلام کرده بود که مدیریت درایورهای GPU معماری Arm را از آوریل همان سال واگذار کرده است و طبق رزومه کاری‌اش، از آن زمان در Intel مشغول به فعالیت شده است.

پروژه Gravity بخش عمده‌ای از پیشرفت سریع خود را مدیون شیوه توسعه‌ای می‌داند که Asahi صراحتاً آن را ممنوع اعلام کرده است. کودی هو (Cody Ho)، مدیر این پروژه که سابقه فعالیت در هر دو شرکت Apple و OpenAI را دارد، گزارشی دوقسمتی از نحوه به‌کارگیری ایجنت‌های کدنویسی برای مهندسی معکوس تراشه‌های Apple Silicon منتشر کرده است.

در تاریخ ۳ اوت، «هو» بخش اول یادداشت خود را با عنوان «آمدم، پرامپت نوشتم، رفتم» (I Came, I Prompted, I Left) منتشر کرد و در آن به تشریح ساخت یک هایپروایزر سفارشی برای نسخه‌های جدید Apple Silicon پرداخت. بخش دوم که در ۱۵ سپتامبر منتشر شد، توضیح می‌دهد که چگونه او و همکار توسعه‌دهنده‌اش، نیکلاس شث (Niklas Sheth)، درایور پردازنده گرافیکی M4 را ظرف حدود یک ماه توسعه دادند. به گفته «هو»، بخش اعظم این کار از طریق حلقه‌های عمدتاً خودکار و بدون نظارت مدل‌های زبانی (LLM Loops) به سرانجام رسیده است.

این موضوع یکی از بنیادین‌ترین تفاوت‌های میان Gravity Linux و Asahi Linux به شمار می‌رود. «هو» و «شث» با کمک ابزارهای هوش مصنوعی در حال مهندسی معکوس سخت‌افزار Apple هستند، در حالی که پروژه Asahi دستورالعمل ویژه‌ای در قبال هوش مصنوعی مولد دارد که بر اساس آن، «استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی مولد برای مشارکت‌های محتوایی و اساسی در Asahi Linux به‌طور کلی ممنوع است».

دستورالعمل استفاده از مدل‌های زبانی و مهندسی اتاق تمیز (Clean-Room) در Gravity به کارگیری این ابزارها را مجاز می‌داند، اما تلاش می‌کند با تفکیک مراحل، ریسک‌های حقوقی را کاهش دهد. در این سند آمده است: «اگر در هر مرحله‌ای، مدل زبانی شما به دیس‌اسمبل، دیکامپایل یا هرگونه جزئیات پیاده‌سازی محافظت‌شده از قطعات Apple نگاهی انداخته باشد، شما نسبت به توسعه آن مؤلفه آلوده (Tainted) تلقی می‌شوید.»

این موضوع به این معنا نیست که هیچ‌یک از دست‌اندرکاران به باینری‌های انحصاری Apple نگاه نمی‌کنند. به گفته «هو»، او هنگام توسعه هایپروایزر از یک مدل زبانی برای دیس‌اسمبل کردن مؤلفه اختصاصی SPTM در پلتفرم Apple استفاده کرده است. همین امر موجب شد او صلاحیت نوشتن پیاده‌سازی تمیز متناظر با آن را از دست بدهد؛ بنابراین اطلاعات استخراج‌شده مستندسازی شد و در اختیار فرد دیگری قرار گرفت که کدهای حفاظت‌شده را ندیده بود.

«هو» و «شث» اعلام کردند که توسعه بخش گرافیکی مسیر سخت‌گیرانه‌تری را پیموده است و با استفاده از ردگیری‌های سخت‌افزاری، کاوش زنده و سایه‌زن‌های (Shaders) خودنوشته، بدون بررسی باینری‌های Apple صورت گرفته است. با این وجود، آنها معترفند که از دستاوردهای قبلی Asahi برای تراشه‌های M1 و M2 بهره برده و از رابط برنامه‌نویسی فضای کاربری (Userspace API) موجود استفاده کرده‌اند.

با این همه، نتیجه کار شگفت‌انگیز است: نخستین نسخه آلفای Gravity دسکتاپ شتاب‌یافته لینوکس را به M4 Mac mini می‌آورد و «هو» تأکید دارد مدل‌های زبانی به این تیم دو نفره امکان داده‌اند کاری را که معمولاً ماه‌ها طول می‌کشد، ظرف چند هفته به پایان برسانند. با این حال، این کد پیش از ادغام در شاخه اصلی لینوکس (Upstream)، به تست‌های گسترده، بازبینی توسط نیروی انسانی و بازنویسی ساختاری نیاز دارد. توسعه‌دهندگان Gravity همچنین هشدار داده‌اند که درایور کرنل آنها احتمالاً ابتدا باید منتظر ورود درایورهای M1 و M2 متعلق به Asahi به شاخه اصلی بماند.

از این رو، پروژه Gravity بیش از آنکه اثبات کند سیاست‌های Asahi مانع پیشرفت آن شده، نمایشی جذاب و قابل‌توجه از پتانسیل‌های مهندسی معکوس با پشتیبانی هوش مصنوعی ارائه داده است.