سقوط ۴۵ درصدی ارزش سهام اینتل؛ آزمون سرنوشتساز غول فناوری برای احیای کسبوکار تولید تراشه

در شرایطی که شرکت اینتل به‌دلیل وخیمتر شدن چشمنداز بازار کامپیوترهای شخصی، شدیدترین سقوط ارزش سهام خود را از دهه ۱۹۷۰ تاکنون تجربه می‌کند، فشارها بر این غول تراشهسازی برای به حرکت درآوردن چرخ‌های لرزان کسبوکار فاندری (تولید قراردادی تراشه) به اوج خود رسیده است.

این مأموریت برای اینتل بسیار دستنیافتنی بوده است. این شرکت طی پنج سال گذشته بخش قابل توجهی از بودجه سرمایه‌ای ۱۰۸ میلیارد دلاری خود را صرف به چالش کشیدن شرکت تایوانی TSMC (بزرگ‌ترین تولیدکننده قراردادی تراشه در جهان) کرد. با این حال، اینتل هنوز نتوانسته است هیچ مشتری نامدار و بزرگی را برای پیشرفته‌ترین تراشه‌های خود جذب کند و خطوط تولیدش همچنان عمدتاً مشغول ساخت قطعات برای محصولات خود این شرکت هستند.

صبر والاستریت در حال لبریز شدن است. پس از آنکه دولت ایالات متحده در اوت ۲۰۲۵ سهمی ۱۰ درصدی از اینتل را در اختیار گرفت و بهدنبال آن شرکت Nvidia سرمایه‌گذاری ۵ میلیارد دلاری انجام داد، ارزش سهام اینتل صعودی پرشتاب را آغاز کرد؛ روندی که طی ۱۰ ماه رشد ۶ برابری را رقم زد و در ماه ژوئن به اوج خود رسید. به نظر میرسید اینتل سرانجام جایگاه ویژه خود را در دوران رونق هوش مصنوعی پیدا کرده است؛ چراکه این شرکت به تأمینکننده اصلی پردازنده‌های مرکزی (CPU) مورد نیاز برای سیستم‌های هوش مصنوعی عاملمحور (Agentic AI) تبدیل شد و هم‌زمان خوشبینی‌ها نسبت به تحقق جاهطلبیهایش در حوزه فاندری اوج گرفت.

اما سرنوشت اینتل روز پنجشنبه دستخوش چرخشی ناگوار شد؛ جایی که شرکت اعلام کرد درآمد فصل جاری بین ۱ تا ۲ میلیارد دلار کمتر از پیش‌بینی تحلیلگران خواهد بود. بازار کامپیوترهای شخصی همچنان از افزایش سرسامآور قیمت حافظه و سایر قطعات رنج می‌برد. اینتل همچنان برای تأمین حدود نیمی از درآمد کل خود به بخش کامپیوترهای شخصی متکی است، در حالی که مصرفکنندگان بیش از هر زمان دیگری تمایلی به ارتقای سیستم‌های خود نشان نمی‌دهند.

بهدنبال این خبر، سهام اینتل در معاملات روز جمعه ۲۹ درصد سقوط کرد تا بدترین روز معاملاتی خود را از دهه ۱۹۷۰ تجربه کند. طبق داده‌های مؤسسه FactSet، این ریزش سقوط ۴۵ درصدی ارزش سهام شرکت در ماه اکتبر را رقم زد که شدیدترین افت ماهانه ثبتشده در تاریخ این شرکت به‌شمار می‌رود. هم‌چنین در معاملات روز دوشنبه، سهام شرکت ۸ درصد دیگر نیز کاهش یافت.

طبق برنامهریزی‌ها، سرمایهگذاری‌های آیندهنگرانه اینتل باید به بار مینشست. لیپ-بو تن، مدیرعامل اینتل، اعلام کرد که انتظار دارد بازار جهانی پردازنده‌های سرور طی پنج سال آینده با رشدی تا ۵ برابر به حدود ۲۰۰ میلیارد دلار برسد. کسبوکار دیتاسنتر اینتل نیز در فصل سوم با رشد سالانه ۷۸ درصدی به درآمد ۷٫۳ میلیارد دلار دست یافت.

با این وجود، اینتل تأکید کرد که قادر به تولید تراشه به میزان کافی برای پاسخ به این حجم از تقاضا نیست و به محدودیت‌های زنجیره تأمین در سطح کل صنعت برای ویفرها، سابستریت و حافظه اشاره کرد؛ همان عواملی که به فروش بخش کامپیوترهای شخصی نیز لطمه زده است.

این بحران مدیرعامل اینتل را وادار به اتخاذ تصمیماتی دشوار کرده است. در واکنش به کمبود ظرفیت تولید، اینتل اعلام کرد که بخشی از ظرفیت کارخانه خود در اورگان را از تولید ویفرهای پیشرفته 18A منصرف کرده و به تولید ویفر بر پایه لیتوگرافی قدیمیتر موسوم به Intel 3 اختصاص داده است که در محصولات دیتاسنتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اینتل برای جذب مشتریان فاندری و شرکت‌های خارجی حساب ویژهای روی گره پردازشی 18A باز کرده است؛ بنابراین تغییر اولویت منابع می‌تواند این تلاش‌ها را پیچیده‌تر کند. دیوید یافی، استاد دانشکده بازرگانی هاروارد که نزدیک به سه دهه در هیئت مدیره اینتل حضور داشته است، می‌گوید اقدامات اخیر به هیچ وجه برای مشتریان احتمالی تولید قراردادی امیدوارکننده نیست.

یافی توضیح می‌دهد: «نگرانی مشتریان این است که اگر اینتل حتی مازاد ظرفیتی فراتر از نیازهای داخلی خود در اختیار ندارد، نمی‌تواند تأمینکنندهای کاملاً قابل اعتماد باشد.» او تأکید می‌کند که اگر اینتل ظرف یک سال آینده موفق به یافتن یک مشتری بزرگ در مقیاس انبوه نشود، «فشارهای مالی و اقتصادی بر این شرکت با شدتی بسیار بیشتر خود را نشان خواهند داد.»

در پاسخ به این انتقادات، سخنگوی اینتل در بیانیه‌ای اعلام کرد: «اعتماد مشتریان به بخش فاندری اینتل بر پایه نحوه اجرای تعهدات شکل می‌گیرد.»

سخنگوی شرکت با اشاره به تراشه‌های نسل بعدی اینتل افزود: «ما برنامه‌های نقشه راه فناوری خود را مو به مو پیش می‌بریم، عملکرد قدرتمندی را در گره 18A به نمایش گذاشتهایم و در گره 14A نیز به پیشرفت‌های ملموسی دست یافتهایم. تعامل سازنده ما با مشتریان ادامه دارد و تمرکز اصلیمان بر جلب اعتماد تجاری آنها از طریق اجرای باثبات برنامه‌ها است.»

اینتل بیش از هر چیز با پردازنده‌های مرکزی پیشروی خود یعنی CPU شناخته می‌شود. در مراحل اولیه جهش هوش مصنوعی، پردازنده‌های گرافیکی شرکت‌های Nvidia و AMD پیشتاز بلامنازع بازار بودند؛ چراکه این تراشه‌ها در پردازش بارهای سنگین کاری برای آموزش مدل‌ها و استنتاج چت‌باتها عملکرد فوقالعادهای دارند. با این حال، پردازنده‌های مرکزی مانند پردازنده‌های اینتل برای اجرای ماشین‌های مجازی مورد نیاز در برنامه‌های هوش مصنوعی عاملمحور، نظیر اپلیکیشن Muse متعلق به متا، نقشی حیاتی ایفا می‌کنند.

رقیب یا شریک تجاری؟

جردن کلاین، تحلیلگر ارشد مؤسسه Mizuho Securities، در مصاحب‌های خاطرنشان کرد که اینتل به‌عنوان یکی از معدود شرکت‌های جهان با توانایی ساخت و بسته‌بندی پیشرفته تراشه‌های مورد نیازش، نسبت به سایر تراشهسازان «کنترل بسیار بیشتری بر سرنوشت خود دارد».

کلاین می‌افزاید: «اگر ظرفیت تولید کافی در اختیار نداشته باشید، در عمل فرصت‌های بزرگ درآمدزایی و سود مالی را از دست می‌دهید و آن را برای رقبا باقی می‌گذارید.»

پت گلسینگر، مدیرعامل پیشین اینتل که در اواخر سال ۲۰۲۴ برکنار شد، دوره مدیریت چهارساله خود را صرف سرمایهگذاری‌های جسورانه در بخش فاندری کرد تا عقبماندگی‌های ناشی از تأخیر در فناوری‌های ۷ و ۱۰ نانومتری را جبران کند؛ گره‌های پردازشی پیشرفت‌های که هدفشان جا دادن ترانزیستورهای بیشتر در هر تراشه است.

در نقطه مقابل، تن رویکرد محتاطانهتری در پیش گرفته و هزینه‌ها را تا زمان قطعی شدن تقاضای مشتریان محدود کرده است. او روز پنجشنبه اظهار داشت که ظرف دو فصل آینده نام «چند مشتری» رسماً اعلام خواهد شد.

تراشه‌های 18A اینتل که برای مصرف داخلی خود شرکت تولید می‌شوند، هم‌اکنون در کارخانه آریزونا وارد فاز تولید انبوه شده‌اند و ساخت کارخانه دوم نیز در جریان است. هم‌چنین در تأسیسات جدید اینتل در اوهایو نخستین خرپای سازهای نصب شده است؛ هرچند این پروژه نزدیک به پنج سال از زمانبندی اولیه عقب مانده است.

به گفته یافی، مانع بزرگ دیگر در مسیر جذب مشتریان جدید این است که شرکت‌های طراح تراشه نظیر Broadcom و Qualcomm ممکن است نسبت به سفارش ساخت تراشه به شرکتی که خود در بازار محصول رقیب مستقیم آنها به‌شمار می‌رود، دچار تردید و بدبینی شوند.

یافی با صراحت می‌گوید: «راهکار درست این است که اینتل کسبوکار فاندری را کاملاً مستقل و از بدنه شرکت جدا کند.» او این اقدام را «نهتن‌ها بهترین راهکار، بلکه شاید تنها راه نجات ممکن» توصیف می‌کند.

کلاین معتقد است که شرکت AMD احتمالاً تنها تراشهساز بزرگی است که به هیچ وجه تمایلی به سپردن تولیدات خود به اینتل ندارد؛ زیرا این دو شرکت در بازار CPU رقیب دیرینه و مستقیم یکدیگر هستند. او این مسئله را یک چالش اساسی از نظر رقابت تجاری، رازداری صنعتی و حریم خصوصی می‌داند.

شرکت AMD قرار است روز سهشنبه پس از بسته شدن زنگ معاملات بازارهای مالی، گزارش عملکرد مالی سهماهه سوم خود را منتشر کند.

یافی تأکید می‌کند که ایالات متحده برای حفظ منافع خود نیازمند موفقیت اینتل است.

او خاطرنشان می‌کند: «در نهایت، TSMC تنها می‌تواند حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از کل ظرفیت جهانی خود را در خاک آمریکا ایجاد کند و دستیابی به همین میزان نیز چندین سال زمان خواهد برد. اگر ما هیچ فاندری قدرتمند آمریکایی نداشته باشیم و با چالش‌های ژئوپلیتیکی یا بحران‌های زنجیره تأمین، مشابه دوران همهگیری کرونا، مواجه شویم، این وضعیت ضرب‌های مهلک به کشور و صنعت نیمرساناهای ایالات متحده وارد خواهد کرد.»