سکوت مایکروسافت در برابر درخواست سهم ۱ درصدی؛ وقتی دیتاسنترهای هوش مصنوعی بلای جان مردم محلی می‌شوند!

مایکروسافت در تمام طول سال به جوامع محلی اطمینان می‌داد هر جا که دیتاسنتر جدیدی راه‌اندازی کند، به «یک همسایه خوب» تبدیل خواهد شد. این شرکت وعده داده بود مالیات‌های محلی املاک را برای حمایت از بیمارستان‌ها، مدارس، پارک‌ها و کتابخانه‌ها بپردازد و روی «خدمات حیاتی مورد نیاز مردم» سرمایه‌گذاری کند. حتی نمایندگانی را هم به دل این شهرها و محله‌ها فرستاد تا نیازهای واقعی مردم را بررسی کنند.

اما کافی است از همین نمایندگان بپرسید مایکروسافت دقیقاً چقدر حاضر است دست به جیب شود و خرج کند؛ آن وقت است که گرفتن یک پاسخ سرراست و شفاف تقریباً غیرممکن می‌شود.

بررسی جلسات محلی نشان می‌دهد نمایندگان مایکروسافت معمولاً آمادگی پاسخ به سؤالاتی فراتر از متن بروشورهای تبلیغاتی کمپین «همسایه خوب» را ندارند. خود شرکت هم در اسناد رسمی اعتراف کرده که صرفاً پرداخت مبالغ معادل کمک‌های خیریه کارمندانش (که در سال ۲۰۲۴ به ۲۲۹ میلیون دلار برای ۲۹ هزار سازمان غیرانتفاعی رسید) اصلاً کافی نیست. با این حال، هنوز هیچ برنامه شفافی ارائه نداده که سرمایه‌گذاری واقعی و اساسی در مناطق محلی چه شکلی خواهد داشت. از نگاه منتقدان، این ریخت‌وپاش‌های کوچک محلی مایکروسافت در مقایسه با معافیت‌های مالیاتی صدها میلیون دلاری که سازندگان دیتاسنترها در ۳۸ ایالت آمریکا می‌گیرند — معافیت‌هایی که اغلب بیش از یک دهه ادامه دارند — واقعاً ناچیز و خنده‌دار است.

برای نمونه در ایالت جورجیا، یک حسابرسی رسمی نشان داد که این ایالت «تنها در یک سال از ۴۷۴ میلیون دلار مالیات فروش چشم‌پوشی کرده و از کل این صنعت فقط ۴۱ میلیون دلار عایدش شده است.» رونان فارو، روزنامه‌نگار تحقیقی، اشاره کرده که اصلاً معلوم نیست چرا جورجیا این‌قدر ساده‌لوحانه به شرکت‌ها باج داده، به‌خصوص که طبق برآورد خود ایالت، ۷۰ درصد این دیتاسنترها حتی بدون این معافیت‌ها هم ساخته می‌شدند!

حالا صدای اعتراض مردم محلی بلند شده است. در ایالت ایندیانا، غول‌هایی مثل مایکروسافت می‌توانند تمام تجهیزات دیتاسنتر را بدون پرداخت ۷ درصد مالیات فروش ایالتی بخرند؛ معافیتی که روی ۱۳.۲ میلیارد دلار خرید تجهیزات اعمال می‌شود. طبق ارزیابی رسانه‌ها، اگر این تخفیف نبود، تا ۹۰۰ میلیون دلار پول نقد می‌توانست به خزانه برنامه‌های اجتماعی و حمایتی ایالت واریز شود. جالب‌تر اینکه این معافیت تا ۵۰ سال پابرجا می‌ماند و مردم حالا هاج‌وواج مانده‌اند که مناطقشان چقدر از سرمایه عمومی را فدای جلب رضایت دیتاسنترها کرده‌اند.

در حالی که مایکروسافت سود سرشاری از این تخفیف‌های طلایی به جیب می‌زند، ائتلاف محلی We Make Indiana (متشکل از ۲۵ نهاد مذهبی و مدنی) اعلام کرده ساکنان اطراف دیتاسنتر ۹۰۰ هکتاری گرنجر در بخش سنت جوزف تحت فشار شدید اقتصادی هستند.

سال گذشته، ایالت ایندیانا قانونی تصویب کرد که توانایی دولت‌های محلی را در تأمین بودجه خدمات شهری به شدت محدود کرد. در شرایطی که خدمات اساسی رو به ویرانی رفته، این ائتلاف در شش ماه گذشته تلاش کرده نیازهای حیاتی مردم در حوزه‌های سلامت، مراقبت از کودکان و سالمندان، حمل‌ونقل و مسکن مقرون‌به‌صرفه را به گوش مایکروسافت برساند.

اما اخیراً کاملاً مشخص شد مایکروسافت هیچ برنامه‌ای برای حل اصولی این چالش‌ها در شهر ساوت بند ندارد. نماینده مایکروسافت آب پاکی را روی دست مردم ریخت و اعلام کرد این شرکت فقط یک‌سری کمک‌های نقدی مقطعی و یک‌باره تا سقف حداکثر ۱ میلیون دلار به سازمان‌های غیرانتفاعی پرداخت می‌کند. این گروه محلی معتقد است چنین رقم ناچیزی هیچ تناسبی با تخفیف‌های مالیاتی نجومی و سودهای سرشار کار با این ابرمرکز داده ندارد.

البته در زمینه مشارکت محلی، اوضاع مایکروسافت نه بهتر از بقیه غول‌های فناوری است و نه بدتر. مثلاً آمازون که بازیگر اصلی دیگر این میدان است، اگرچه حتی به اندازه مایکروسافت تعهدات زیست‌محیطی نداده، اما دقیقاً مثل مایکروسافت با پرداخت چند صد هزار دلار کمک بلاعوض مقطعی سر و ته ماجرا را به هم آورده است.

ائتلاف We Make Indiana تأکید دارد اگر مایکروسافت واقعاً می‌خواهد الگوی ساخت مسئولانه دیتاسنتر در جهان باشد، باید از بستر «هوش مصنوعی جامعه‌محور» خود برای منافع درازمدت همسایگانش مایه بگذارد. این گروه حتی راه‌حل مشخصی هم روی میز گذاشته است: در ماه مه، پیشنهادی رسمی به مایکروسافت دادند تا با مردم محلی وارد مذاکره مستقیم شود و یک توافق حقوقی الزام‌آور امضا کند که بر اساس آن، مایکروسافت سالانه درصد بسیار اندکی از هزینه‌های عملیاتی دیتاسنترش را به همان شهرستان اختصاص دهد.

در این پیشنهاد آمده: «مایکروسافت بارها مدعی شده که می‌خواهد همسایه خوبی باشد؛ حالا این گوی و این میدان تا نشان دهد همسایه خوب بودن در عمل یعنی چه.»

مایکروسافت چقدر باید از سودش را شریک شود؟

طبق طرح پیشنهادی موسوم به «توافق سهم منصفانه»، مایکروسافت باید صندوقی برای جبران اثرات اجتماعی و محیط‌زیستی دیتاسنتر ۱ میلیارد دلاری خود راه بیندازد؛ صندوقی که مدیریتش دست یک هیئت‌مدیره مستقل باشد تا خرج‌کردن پول‌ها بیشترین اثر واقعی را روی زندگی مردم بگذارد. این گروه خواسته که در کل طول عمر دیتاسنتر، حتی در دوران ساخت‌وساز، درصدی معقول از هزینه‌های سالانه مایکروسافت وارد این صندوق شود.

ایده دریافت سهم از غول‌های پردازشی چیز تازه‌ای نیست، اما هنوز همه‌گیر نشده است.

برجسته‌ترین نمونه، طرح سناتور برنی سندرز برای تشکیل یک «صندوق ثروت ملی» است که می‌خواهد شرکت‌های هوش مصنوعی را مجبور کند تا سقف ۷ تریلیون دلار از سودشان را به مردم برگردانند. هرچند طرح سندرز خیلی گسترده‌تر از خواسته ایندیانایی‌هاست، اما نمونه مشابه محلی دیگری هم در پنسیلوانیا به نام قانون «سهم منصفانه دیتاسنترها» در جریان است.

این لایحه سازندگان دیتاسنتر را ملزم می‌کند تا قراردادهای حقوقی الزام‌آور «منافع محلی» با جوامع بومی امضا کنند و حداقل ۱۰ درصد از کل هزینه‌های پروژه را به صندوقی برای آموزش نیروی کار، حفظ محیط‌زیست، امنیت عمومی، زیرساخت‌ها، مسکن و مصرف بهینه انرژی واریز نمایند.

با این حال، رایان ژوسکوس، از مدیران ائتلاف We Make Indiana، در مصاحبه‌ای اعلام کرد درخواست ۱۰ درصدی برای آنها بسیار سنگین و بلندپروازانه به نظر می‌رسد.

در ابتدا، گروه آنها قصد داشت فقط ۱ یا ۲ درصد سهم درخواست کند؛ چرا که برآورد کرده بودند حتی ۱ درصد سهم می‌تواند سالانه ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار درآمد پایدار به خدمات عمومی تزریق کند. اما به جای تعیین عدد قطعی، از خود مایکروسافت خواستند که ارزیابی کند چه درصدی منصفانه است.

علاوه بر این، آنها خواستار تعهد رسمی مایکروسافت به رعایت استانداردهای زیست‌محیطی بالاتر در زمینه مصرف آب و برق، آلودگی هوا، پایداری و حقوق کارگران شدند.

در شهر ساوت بند، چنین تعهدی از طرف مایکروسافت ورق را برمی‌گرداند و برای دیگر شرکت‌های دیتاسنتر در سراسر ایالت هم یک استاندارد سفت‌وسخت تعیین می‌کرد.

ژوسکوس می‌گوید: «ماجرا مثل این است که از مایکروسافت بخواهیم برای حل مشکلاتمان دستمان را بگیرد، آن هم درست وقتی که دولت ایالتی ما را به حال خودمان رها کرده است.»

او اضافه می‌کند: «خیلی دوست داریم ببینیم مایکروسافت در جایی که واقعاً نیاز به رهبری و پیشگامی دارد الگو شود؛ کی بهتر از مایکروسافت می‌تواند با جامعه‌ای مثل ما که سال‌هاست با مشکلات اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کند دست همکاری بدهد؟»

سکوت سنگین مایکروسافت در برابر پرداخت «سهم منصفانه»

اما از زمان تحویل این پیشنهاد، مایکروسافت با وجود تمام وعده‌های دهان‌پرکنش درباره حمایت از «کل جامعه»، وارد لاک سکوت شده است. سخنگوی مایکروسافت به رسانه‌ها اعلام کرد که این پیشنهاد را بخش مهمی از فرآیند شنیدن نظرات مردم می‌داند، اما مدعی شد که هنوز برای صحبت کردن درباره آن خیلی زود است، چون شرکت در حال تعامل با دیگر مسئولان محلی است!

سخنگوی مایکروسافت گفت: «ما به ساخت پروژه دیتاسنتر در گرنجر با مشارکت مردم پایبندیم. این فرآیند شامل سرمایه‌گذاری در اولویت‌های بومی هم خواهد شد و از نظرات ارسالی از جمله پیشنهاد این گروه استقبال می‌کنیم. البته در این مراحل ابتدایی هنوز تصمیمی درباره سرمایه‌گذاری گرفته نشده است.»

با این وجود، مایکروسافت چند کمک مالی قطره‌چکانی را تصویب کرده است؛ اگرچه جزئیات ارقام اعلام نشده، اما فعلاً اولویت را به کالج‌های محلی برای آموزش مهارت‌های دیجیتال و تشویق مردم به استفاده از هوش مصنوعی داده است. همچنین بنیادی برای حفظ محیط‌زیست شمال غرب ایندیانا تأسیس کرده و کمک‌هایی هم به خیریه‌های مبارزه با گرسنگی کرده است.

اما ژوسکوس این قبیل کمک‌ها را کاملاً «غیرمتناسب، گذرا و یک‌طرفه بر اساس میل خود مایکروسافت» می‌داند و هشدار می‌دهد پذیرفتن چنین پول‌های خردی در برابر سودی که شرکت‌ها از منطقه خارج می‌کنند، ساده‌لوحانه است.

او بدون تعارف می‌گوید: «واقعیتش این است که این پرداخت‌ها بیشتر شبیه حق‌السکوت است تا کمک واقعی.»

از نظر این ائتلاف، «خیلی راحت است که ادعای همسایه خوب بودن کنید، در حالی که تمام معیارها و داوری‌ها دست خودتان است! همسایه واقعی کسی است که در تعامل متقابل و با قبول مسئولیت بفهمد وظیفه‌اش چیست.»

ژوسکوس درباره پاسخ روابط عمومی مایکروسافت ابراز تردید کرد و گفت بعید می‌داند این دیتاسنترها باری از دوش مردم ساوت بند بردارند.

او تصریح کرد: «تلاش‌های شورای شهر و مردم برای گرفتن تعهدات سفت‌وسخت در مورد مصرف سرسام‌آور آب و برق، با بیانیه‌های مبهم و روابط‌عمومی‌پسند مایکروسافت روبه‌رو می‌شود. کمک‌های خیریه‌ای که آن‌ها قول می‌دهند در برابر ابعاد غول‌پیکر این پروژه واقعاً ناچیز است.»

حالا گروه We Make Indiana قصد دارد با راهپیمایی‌های اعتراضی، تضاد شدید میان معافیت‌های مالیاتی میلیاردی این شرکت‌ها و قطع بودجه خطوط اتوبوسرانی و مراکز بهداشتی را توی چشم همگان بیاورد. آن‌ها می‌خواهند با سر و صدا کردن، مقامات محلی را قانع کنند که از مذاکرات تخفیف‌های مالیاتی بعدی به عنوان اهرم فشار استفاده کرده و مایکروسافت را به امضای قراردادی الزام‌آور وادارند؛ اقدامی که می‌تواند سیاستمدارانی را که هوای شرکت‌های بزرگ را دارند در انتخابات به دردسر بیندازد.

ژوسکوس گفت: «در این فضای به شدت متحول، به سازماندهی مردم و منتخبین ادامه می‌دهیم تا با هر اهرمی که داریم مایکروسافت را پای میز مذاکره واقعی بکشانیم. مایکروسافت ادعا می‌کند همسایه خوبی است، اما هنوز چیزی ثابت نشده است.»

مایکروسافت نارضایتی‌های واقعی را نادیده می‌گیرد

طرح سهم منصفانه اولین بار در یک کلیسا به نماینده مایکروسافت ارائه شد.

ژوسکوس تعریف می‌کند: «به آن‌ها گفتیم ما یک چارچوب مشخص داریم و می‌خواهیم مایکروسافت وارد مذاکره واقعی شود تا با هم به چیزی برسیم، نه اینکه تصمیمی از بالا به ما تحمیل شود.»

نماینده مایکروسافت همان موقع اعتراف کرد که این درخواست‌ها فراتر از اختیارات او و حتی رئیسش است، اما قول داد پیگیری کند؛ قولی که هیچ‌وقت عملی نشد.

هفته بعد، مایکروسافت یک جلسه عمومی برگزار کرد و گروه با ۷۵ نفر از اهالی به آنجا رفت تا حمایت مردمی را نشان دهد. اما به گفته حاضران، این برنامه بیشتر شبیه یک نمایش تبلیغاتی بود تا تلاش صادقانه برای شنیدن حرف مردم.

ژوسکوس می‌گوید: «کارشناسانی که مایکروسافت به جلسه آورده بود فقط یک‌سری شعار آماده و کلیشه‌ای داشتند و هیچ حرف عمیقی نمی‌زدند.»

برای مثال وقتی از کارشناس محیط‌زیست مایکروسافت پرسیده شد شرکت چه برنامه‌ای برای بازیافت قطعات از رده خارج شده دارد، آن نماینده عملاً هیچ پاسخی نداشت!

آندره استونر، کشیش سابق و فعال مدنی که این ائتلاف را رهبری می‌کند، گفت یکی دیگر از نمایندگان مایکروسافت در مصاحبه رادیویی تایید کرد که حتی از وجود چنین پیشنهادی خبر ندارد! به همین خاطر او امیدی به اقدام داوطلبانه این شرکت ندارد.

استونر می‌گوید: «ما تقریباً هیچ امیدی نداریم که پشت درهای بسته مایکروسافت بحث جدی درباره این مسائل در جریان باشد.»

نیتن تافت، از اعضای ارشد سازمان محیط‌زیستی Stand.earth که در دیگر مناطقِ درگیر با دیتاسنترهای مایکروسافت فعال است، می‌گوید هر محله‌ای باید پای منافع خودش بایستد، اما توافق ایندیانا می‌تواند الگویی برای تضمین حفاظت از محیط‌زیست و سلامت مردم در بلندمدت باشد.

تافت توضیح می‌دهد: «نگاه مردم به طور ویژه به مایکروسافت است؛ چرا که انصافاً در حوزه اقلیم و مسئولیت اجتماعی سابقه خوبی داشته است. در گذشته خوب کار کرده بودند و مردم انتظار دارند باز هم پیشرو باشند. اما متأسفانه این روزها شکاف عظیمی بین ادعاهای قشنگ مایکروسافت و عملکردش در کف جامعه دیده می‌شود.»

او به ترفندهای مایکروسافت در نشست‌های عمومی برای پیچاندن سوالات اشاره می‌کند: «آن‌ها به جای اینکه یک پنل بگذارند تا به سوالات کل جمع جواب بدهد، پنج شش نماینده را در گوشه و کنار سالن پخش می‌کنند تا مردم به صورت دسته‌های کوچک دورشان جمع شوند. بعد هم با خونسردی می‌گویند: چه سوال خوبی! بذارید روی یک استیکر بنویسم و به دیوار بزنم! این برخورد کاملاً نمایشی است؛ واقعیت این است که نمی‌خواهند صدای اعتراض واقعی را بشنوند.»

تافت اضافه می‌کند: «انگار تنها چیزی که الان برایشان اهمیت دارد، راه انداختن هرچه سریع‌تر قدرت پردازش هوش مصنوعی است؛ مردم و جامعه محلی در اولویت‌های آخرشان هم نیستند.»

استونر معتقد است بقیه مناطق هم باید غول‌های هوش مصنوعی را برای امضای چنین توافق‌هایی تحت فشار بگذارند.

برنامه‌ای برای کشاندن مایکروسافت پای میز مذاکره

ژوسکوس نگران است که با کلنگ‌زنی دومین دیتاسنتر مایکروسافت در این منطقه، شمال ایندیانا تبدیل به حیات خلوت پردازشی این غول فناوری شود.

او می‌گوید: «منطقه ما دقیقاً نقطه طلایی دیتاسنترهاست؛ زمین فراوان، آب در دسترس، معافیت‌های مالیاتی چرب و قرار گرفتن در محل تلاقی شبکه‌های اصلی برق.»

به همین دلیل، گروه در تلاش است تا با جلب حمایت مسئولان محلی، از طرح ایجاد یک منطقه ویژه مالیاتی به عنوان اهرم فشار استفاده کند و این پیام را بدهد: «بدون سهم منصفانه، خبری از تخفیف‌های مالیاتی جدید نیست!»

مایکروسافت سعی دارد ادعا کند این گروه نماینده کل جامعه نیست، اما استونر می‌گوید کار آن‌ها دقیقاً برقراری ارتباط با توده مردم و رهبران مذهبی و مدنی برای بیان مطالبات عمومی است.

جالب اینجاست که این گروه قبلاً هم پیروزی چشمگیری داشته و موفق شده بود طرح احداث دیتاسنتر شایعه‌شده متا را در جلسه‌ای طوفانی که تا ساعت ۴ صبح طول کشید، لغو کند. استونر می‌گوید جنگ آن‌ها با مایکروسافت برای تعطیلی پروژه نیست، بلکه می‌خواهند دیتاسنتر مسئولانه‌تر ساخته شود.

او تأکید دارد: «ما خواهان توسعه‌ای هستیم که محیط‌زیست و قبض‌های برق مردم را به خطر نیندازد و سودی متناسب و آبرومندانه به جامعه برساند.»

شاید مایکروسافت توان این گروه‌های مدنی را دست‌کم گرفته باشد. استونر هشدار داد که اگر مایکروسافت نخواهد مذاکره کند، آن‌ها صدها نفر از اعضای جامعه را به خیابان‌ها خواهند کشاند.

استونر در پایان گفت: «در نهایت، این یک بازی قدرت است؛ آیا آن‌ها واقعاً مجبورند با ما صحبت کنند یا احساس می‌کنند نیازی به شنیدن صدای ما ندارند؟ بذل و بخشش معافیت‌های مالیاتی به غول‌های هوش مصنوعی و در عوض زدن از بودجه اتوبوس‌ها و مهدکودک‌ها، دست کردن در جیب قشر ضعیف برای پر کردن جیب ثروتمندترین شرکت‌هاست؛ ما اجازه نمی‌دهیم این صدا خاموش شود.»