چرا کارت‌های گرافیک گیمینگ نایاب شدند؟ ادعای جنجالی درباره انباشت اجباری تراشه‌های هوش مصنوعی انویدیا

• گزارش‌های جدید نشان می‌دهد آمازون بیش از ظرفیت عملیاتی دیتاسنترهای خود، در حال خرید رک‌های حاوی پردازنده‌های گرافیکی هوش مصنوعی است.
• یکی از تحلیلگران مطرح این ماجرا را به بحران کمبود کارت‌های جی‌فورس انویدیا مرتبط دانسته و معتقد است این دو موضوع مستقیماً به یکدیگر گره خورده‌اند.
• ادعا بر این است که انویدیا تعمداً در حال «انباشت مصنوعی کالا در کانال توزیع» است؛ یعنی فروش انبوه تراشه‌های هوش مصنوعی را به بهای قربانی کردن سهمیه کارت‌های گرافیک گیمینگ تحمیل می‌کند.

اگر گزارش‌های تازه صحت داشته باشند، کمبود شدید کارت‌های گرافیک گیمینگ انویدیا ناشی از راهبردی هوشمندانه اما نگران‌کننده است؛ استراتژی خاصی که غول‌های حوزه هوش مصنوعی را وادار می‌کند بسیار بیشتر از ظرفیت عملیاتی و نیاز واقعی خود، تراشه گرافیکی خریداری و ذخیره کنند.

اگر تحولات بازار سخت‌افزار را دنبال کرده باشید، بی‌تردید متوجه نایاب شدن کارت‌های گرافیک سری جی‌فورس (GeForce) انویدیا و جهش چشمگیر قیمت‌ها در ماه‌های اخیر، به‌ویژه در بخش مدل‌های رده‌بالا شده‌اید.

بر اساس تحلیل و یادداشت اد زیترون، کارشناس نام‌آشنای دنیای فناوری (به نقل از پایگاه خبری ریسپاون‌فرست) که با استناد به افشاگری بیزینس اینسایدر مطرح شده، کمبود کارت‌های گرافیک مصرفی نتیجه مستقیم فشار انویدیا برای تحمیل فروش پردازنده‌های گرافیکی هوش مصنوعی به شرکت‌هایی مانند آمازون است.

گزارش بیزینس اینسایدر فاش می‌کند که آمازون (یا دقیق‌تر بگوییم بازوی ابری آن یعنی AWS) پردازنده‌های گرافیکی بسیار بیشتری نسبت به ظرفیت نصب و راه‌اندازی خود خریداری می‌کند. به نظر می‌رسد رک‌های این تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی به دلیل کمبود برق در دیتاسنترها، در انبارهای نگهداری خاک می‌خورند تا زیرساخت برقی لازم فراهم شود؛ در واقع گلوگاه اصلی این غول ابری ظرفیت تأمین برق است، نه فضای فیزیکی دیتاسنترها.

آمازون مبالغ سرسام‌آوری را برای خرید رک‌های GB300 به انویدیا می‌پردازد. طبق یک ایمیل داخلی که بیزینس اینسایدر به آن دست یافته است، در چارچوب سازوکار جدیدی به نام «تحویل پیش از موعد رک‌ها» (خرید نقدی این پردازنده‌ها پیش از موعد نصب و راه‌اندازی)، حدود ۵ میلیارد دلار بابت سرورها در آگوست ۲۰۲۶ پرداخت شده است. ایمیل دیگری نیز نشان می‌دهد که بر اساس برنامه‌ریزی‌ها، ماهانه ۳ میلیارد دلار دیگر تا «آینده قابل پیش‌بینی» برای خرید این تجهیزات هزینه خواهد شد.

اطلاعات به‌دست‌آمده حاکی از آن است که حتی یکی از تیم‌های فنی AWS «برنامه پیش‌بینی‌شده مشخصی» برای نصب و راه‌اندازی رک‌های خریداری‌شده نداشته است؛ به بیان ساده‌تر، آن‌ها حتی نمی‌دانند این پردازنده‌های گرافیکی چه زمانی وارد چرخه عملیاتی خواهند شد.

استدلال زیترون بر پایه عبارت کلیدی مهمی در گزارش بیزینس اینسایدر بنا شده است؛ جایی که نویسنده گزارش توضیح می‌دهد دلیل تغییر رویه پیشین آمازون (که سابقاً فقط پس از نصب فیزیکی رک‌ها در دیتاسنتر هزینه را می‌پرداخت) این است که «آمازون برای دسترسی به پردازنده‌های گرافیکی انویدیا و سایر قطعات حیاتی هوش مصنوعی، ناچار است در رقابتی تنگاتنگ با سایر غول‌های فناوری، بر سر منابع محدود بجنگد».

نتیجه‌ای که این تحلیلگر می‌گیرد این است که انویدیا عملاً آمازون و سایر مشتریان بزرگ را در موقعیتی قرار داده که برای از دست ندادن سهمیه تخصیص تراشه خود، ناچار شوند حجم عظیمی از پردازنده‌ها را یک‌جا و بسیار بیشتر از نیاز واقعی‌شان پیش‌خرید کنند؛ چراکه در غیر این صورت، احتمالاً از دسترسی به محموله‌های بعدی محروم خواهند شد.

تحلیل: کابوس گیمرها در بازار کارت‌های گرافیک

به‌طور خلاصه، این پردازنده‌های گرافیکی هوش مصنوعی در حال حاضر با چنین تیراژی واقعاً مورد نیاز آمازون نیستند، اما انویدیا عملاً این شرکت را تحت فشار گذاشته تا خریدهای هنگفتی انجام دهد؛ رویکردی که زیترون از آن با عنوان «انباشت عمدی کالا در کانال توزیع» (Channel Stuffing) یاد می‌کند. به عبارت دیگر، انویدیا با ایجاد تقاضای ساختگی و مازاد در بازار هوش مصنوعی، ظرفیت تولید تراشه‌های گرافیکی سری جی‌فورس را کاهش داده که نتیجه مستقیم آن، کمبود عرضه در بازار گیمینگ، تورم شدید قیمت‌ها و درماندگی گیمرها بوده است.

البته باید به این ادعاها با دیده‌ای محتاطانه نگریست؛ این احتیاط هم در قبال گزارش اولیه بیزینس اینسایدر و هم به‌شکل دوچندان درباره فرضیه‌سازی‌ها و تحلیل‌های شخصی زیترون صدق می‌کند.

با این حال، نمی‌توان انکار کرد که بازار سخت‌افزار با بحران کلافه‌کننده کمبود کارت‌های گرافیک مصرفی دست‌وپنجه نرم می‌کند و به‌ویژه کارت‌های پرچمدار و گیمینگ انویدیا به شکلی دردناک نایاب و گران شده‌اند. کارت گرافیک قدرتمند RTX 5090 در بازار آمریکا تقریباً نایاب است، مگر اینکه خریداران به سراغ واسطه‌ها و دلالانی بروند که قیمت‌هایی نزدیک به ۱۰ هزار دلار طلب می‌کنند؛ در بریتانیا نیز قیمت این کارت به ارقام نجومی و بیش از ۶ هزار پوند رسیده است.

اوضاع زمانی بدتر می‌شود که می‌بینیم حتی کارت RTX 5080 نیز با قیمت‌های غیرمنطقی معامله می‌شود؛ به طوری که در بریتانیا به ۱٬۴۰۰ پوند رسیده و در فروشگاه نیواگ آمریکا تنها یک مدل برای فروش مستقیم توسط خود خرده‌فروشی موجود است که برچسب قیمت ۲ هزار دلاری دارد. شرایط به شکلی کنایه‌آمیز دشوار شده و با وجود شایعاتی درباره توقف تولید RTX 5090 (شایعه‌ای که البته انویدیا آن را صراحتاً رد کرده است)، چشم‌انداز بازار پردازنده‌های گرافیکی فعلاً تاریک و ناامیدکننده به نظر می‌رسد.

پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد با ورود به سال آینده میلادی، وضعیت بازار حافظه‌های رم، درایوهای SSD و پردازنده‌های گرافیکی حتی پیچیده‌تر خواهد شد؛ موضوعی که فرضیه‌های مطرح‌شده را باورپذیرتر جلوه می‌دهد. کاملاً روشن است که انویدیا به دلیل سودآوری هنگفت بخش هوش مصنوعی، اولویت خطوط تولید خود را به تراشه‌های دیتا‌سنتر اختصاص داده نه کارت‌های جی‌فورس؛ در نهایت «تیم سبز» یک بنگاه تجاری سودآور است و رفتاری تجاری از آن انتظار می‌رود. با این وجود، اولویت‌بندی در کسب‌وکار یک مسئله است، اما اتهام سنگین «انباشت اجباری در کانال توزیع» و فدا کردن تعمدی بازار مصرف‌کنندگان عادی موضوعی کاملاً متفاوت به شمار می‌رود.