مدل‌های هوش مصنوعی با سرعتی باورنکردنی از دور خارج می‌شوند؛ تکلیف میلیون‌ها دلار توکن شرکت‌ها چیست؟

• مدل‌های هوش مصنوعی خیلی سریع‌تر از چیزی که فکرش را بکنید از رده خارج می‌شوند و جای خودشان را به نسخه‌های تازه‌نفس می‌دهند.
• بخش عمده توکن‌های هوش مصنوعی روی مدل‌هایی مصرف می‌شود که کمتر از چهار ماه از زمان انتشارشان گذشته است.
• مدل‌های بازوزن (Open-weight) حالا حسابی گل کاشته‌اند و محبوبیت بیشتری نسبت به مدل‌های بسته پیدا کرده‌اند.

داده‌های تازه منتشرشده از «AI Gateway» شرکت ورسل (Vercel) حکایت از آن دارد که با ورود پی‌درپی نسخه‌های جدید، مدل‌های هوش مصنوعی با سرعتی بی‌سابقه از مد می‌افتند و قدیمی می‌شوند. شرکت‌ها بودجه خرید توکن خود را بیش از پیش به مدل‌های جدیدتر اختصاص می‌دهند؛ مدل‌هایی که بخش اعظم آن‌ها تنها در سه ماه گذشته به بازار آمده‌اند. جالب اینجاست که همگام با افزایش کاربرد، قیمت توکن‌ها هم رو به کاهش است.

هم‌زمان، گزارش ورسل نشان می‌دهد مدل‌های بازوزن کم‌کم در حال تسخیر بازارند؛ طوری که بیشتر توکن‌ها حالا به جای سیستم‌های اختصاصی و جعبه‌سیاه، روی مدل‌هایی خرج می‌شود که امکان تنظیم دقیق (Fine-tuning) و شخصی‌سازی دارند.

یک نمونه بارز این اتفاق، مدل Fable 5 یعنی توانمندترین مدل شرکت آنتروپیک (Anthropic) بود که رقابت را به مدل تازه‌تر خود این شرکت یعنی Opus 5 و البته مدل Astra از اوپن‌ای‌آی (OpenAI) واگذار کرد. در کنار این غول‌ها، مدل‌های نوظهوری مثل Jev از شرکت TypeSafe AI هم حسابی در بازار گردوخاک به پا کرده‌اند.

سقوط آزاد قیمت توکن‌ها

آمار شاخص تولید در درگاه هوش مصنوعی ورسل نشان می‌دهد میانگین قیمت هر توکن برای سومین ماه متوالی سقوط کرده و این بار افتی ۲۳.۲ درصدی را ثبت کرده است. هرچند عوامل مختلفی در این کاهش نقش دارند، اما یکی از مهم‌ترین دلایل، افت فراگیر نرخ توکن در کل صنعت هوش مصنوعی است. مدل‌های بازوزن این امکان طلایی را فراهم کرده‌اند تا شرکت‌ها مدل‌ها را روی سرورهای ابری ارزان‌قیمت یا حتی زیرساخت اختصاصی خودشان اجرا کنند.

اهمیت مدل‌های بازوزن روزبه‌روز بیشتر می‌شود، چرا که کسب‌وکارها متوجه شده‌اند می‌توانند یک مدل گران‌قیمت بسته را به راحتی با گزینه‌ای بازوزن، بسیار ارزان‌تر و در عین حال قدرتمند جایگزین کنند.

در نتیجه همین روند، بر اساس شاخص ماه سپتامبر، مدل‌های بازوزن ۵۶ درصد از کل حجم توکن‌های مصرفی را به خود اختصاص داده‌اند، اما فقط ۱۴ درصد از هزینه‌های مالی خرید توکن سهم آن‌ها شده است. محبوبیت مدل‌های بازوزن در سراسر سال ۲۰۲۶ سر به فلک کشیده؛ جالب است بدانید سهم این مدل‌ها در آوریل تنها ۱۳ درصد و در دسامبر ۲۰۲۵ فقط ۱۰ درصد از مصرف توکن بود.

از میان مدل‌های مطرح بازوزن می‌توان به لاما ۴ شرکت متا (Meta Llama 4) اشاره کرد؛ با این حال ورسل به طور ویژه روی مدل Jev از TypeSafe AI دست گذاشته که تأثیر چشمگیری روی افت قیمت توکن‌ها داشته است. این مدل نوین هزینه توکن بسیار ناچیزی دارد و به جای ورودی‌های گفتگومحور، روی پردازش داده‌ها تمرکز می‌کند. ورسل همچنین خاطرنشان کرده که این مدل، رکورد سریع‌ترین نرخ پذیرش و استفاده را از زمان راه‌اندازی شاخص AI Gateway به نام خود ثبت کرده است.

چرخه پرشتاب تغییر مدل‌ها و هزینه توکن‌ها

هرچند ارتقای مداوم مدل‌های هوش مصنوعی به معنی بهبود بهره‌وری و نتایج دقیق‌تر در کارهاست، اما سازوکار پرداخت هزینه و مصرف توکن در آستانه تحولی بزرگ قرار دارد.

با سرعت سرسام‌آور توسعه و انتشار مدل‌های هوش مصنوعی جدید، پایبندی و خرید اشتراک‌های کلان توکن برای مدل‌های قدیمی‌تر که فقط روی همان سیستم‌های قبلی قابل استفاده‌اند، یکی از داغ‌ترین بحث‌های روز را رقم زده است: اینکه قطار پیشرفت هوش مصنوعی شاید بیش از حد سریع حرکت می‌کند!