حملات پهپادی به مراکز داده؛ روسیه ابررایانه‌های هوش مصنوعی را به زیر زمین منتقل می‌کند

شرکت‌های فناوری روسیه پس از آنکه حملات پهپادی اوکراین به تأسیسات میزبان ابررایانه‌های هوش مصنوعی آسیب رساند و خدمات ابری میلیون‌ها کاربر روس را مختل کرد، به‌سرعت در حال مقاوم‌سازی و انتقال مراکز داده خود به زیر زمین هستند. در همین حال، کرملین دارندگان مراکز داده را ملزم کرده است بخشی از ظرفیت پردازشی خود را برای نیازهای اضطراری دولتی ذخیره کنند و حتی اجازه استفاده احتمالی از مراکز داده خارجی را نیز صادر کرده است.

این پیامدها در شرایطی رقم می‌خورد که ارتش روسیه در ماه‌های اخیر شهرهای اوکراین را به‌طور شبانه‌روزی هدف بمباران پهپادی و موشکی قرار داده و از اواخر ماه سپتامبر نیز به‌طور ویژه مراکز داده اوکراین را نشانه رفته است. با این حال، اوکراین با حملات پهپادی تلافی‌جویانه به اهداف نظامی و زیرساختی در سراسر خاک روسیه پاسخ داده است؛ حملاتی که به از کار افتادن یا اختلال شدید در مراکز داده تحت مدیریت غول فناوری روسیه یعنی Yandex، بانک دولتی Sberbank، شبکه اجتماعی VKontakte و وزارت امور اقتصادی و دارایی روسیه منجر شد.

بر اساس گزارش روزنامه روسی Vedomosti، اکنون شرکت مخابراتی دولتی Rostelecom در مذاکراتی با شرکت معدنی Norilsk (تولیدکننده نیکل و پالادیوم)، احتمال انتقال برخی از مراکز داده روسیه به زیر زمین را مطرح کرده است. نشریه تخصصی Data Center Dynamics نیز به پیشنهاد اخیر یکی از فرمانداران منطقه‌ای روسیه اشاره کرده که خواستار احداث مراکز داده درون معادن روباز زغال‌سنگ شده است تا با ایجاد پارک‌های عمومی سرسبز روی آن‌ها، استتار لازم فراهم شود.

به گزارش رسانه مستقل روسی Meduza، ولادیمیر پوتین در تاریخ ۲ نوامبر فرمانی را امضا کرد که بر اساس آن، اپراتورهای مراکز داده روسیه موظف هستند ۱۰ درصد از فضا و ظرفیت در دسترس خود را برای مواقع نیاز دولت اختصاص دهند. این اقدام می‌تواند نشان‌دهنده نگرانی فزاینده کرملین از آسیب‌پذیری زیرساخت‌های رایانش ابری روسیه در بحبوحه جنگ باشد.

فرمان پوتین هم‌چنین به کمیسیون ویژه دولتی اجازه می‌دهد تا با هماهنگی و مشورت سازمان امنیت فدرال روسیه (FSB)، مجوز استفاده از مراکز داده خارجی را صادر کند. این تصمیم تغییر سیاستی چشمگیر به‌شمار می‌رود، زیرا پوتین و پارلمان روسیه پیش‌تر با تصویب «قانون اینترنت مستقل»، شرکت‌های روسی را از به‌کارگیری زیرساخت‌های ابری مستقر در خارج از مرزهای این کشور منع کرده بودند.

تلاش مسکو برای ایجاد اینترنتی مستقل و به‌شدت بسته، سبب شکل‌گیری سیستمی کاملاً متمرکز تحت کنترل چند شرکت بزرگ روسی نظیر Yandex شده بود. اکنون آسیب‌پذیری این سیستم بیش‌ازحد متمرکز در شرایط جنگی آشکار شده است؛ زیرا حملات پهپادی به مراکز داده کلیدی روسیه، اختلالات گسترده‌ای در برنامه‌های محبوب پرداخت و بانکداری دیجیتال، بسترهای تجارت الکترونیک، سرویس‌های پخش ویدیو و اپلیکیشن‌های تاکسی اینترنتی و تحویل غذا به وجود آورده است.

هم‌چنین بر اساس گزارش Meduza، شرکت Yandex ناچار شد پس از هدف قرار گرفتن مراکز داده میزبان هوش مصنوعی، هر سه ابررایانه اصلی خود را به مکانی دیگر منتقل کند.

در مقایسه، خدمات دیجیتال نامتمرکز اوکراین با وجود سال‌ها حملات موشکی و پهپادی مداوم، تاب‌آوری بسیار بیشتری از خود نشان داده‌اند؛ به‌ویژه به این دلیل که دولت کی‌یف گام‌های متعددی برای پراکنده‌سازی گره‌های حیاتی انرژی و ارتباطی برداشته و بخش عمده زیرساخت‌های پشتیبان را در اعماق زمین مدفون کرده است.

بخش بزرگی از این موفقیت حاصل همکاری غول‌های فناوری آمریکایی از جمله آمازون و مایکروسافت بود که کمی پس از آغاز تهاجم روسیه در فوریه ۲۰۲۲، به اوکراین کمک کردند منابع دولتی و سایر خدمات دیجیتال حیاتی خود را به سرورهای ابری در سایر نقاط اروپا منتقل کند. علاوه بر این، دولت اوکراین از پایانه‌های ماهواره‌ای استارلینک متعلق به شرکت SpaceX (که هزینه آن‌ها توسط ایالات متحده و کشورهای اروپایی مانند لهستان و آلمان تأمین شد) به‌عنوان سیستم ارتباطی پشتیبان بهره می‌برد.