عقبنشینی بریتانیا از پیش‌بینی ۴۰۰ میلیارد پوندی هوش مصنوعی؛ رقمی که از گزارش گوگل آمده بود

طی دو سال گذشته، دولت بریتانیا همواره به افکار عمومی اعلام میکرد که به لطف هوش مصنوعی، رونقی ۴۰۰ میلیارد پوندی در انتظار اقتصاد این کشور است؛ آماری وسوسهانگیز که با هدف کاهش نگرانی‌های عمومی پیرامون از دست رفتن گسترده فرصت‌های شغلی و حتی فروپاشی اقتصادی مطرح میشد.

اما وزیر هوش مصنوعی بریتانیا هفته گذشته اعتراف کرد که این رقم بسیار بالاتر از پیشبینی‌های واقعی دولت بوده است؛ اعترافی که پس از مشخص شدن منشأ اصلی آمار صورت گرفت. بررسی‌ها نشان داد این ارزیابی منحصراً از گزارشی ناشی شده که به سفارش شرکت گوگل تهیه شده بود و برآورد رسمی خود دولت از منافع اقتصادی هوش مصنوعی، در واقع به کمتر از یکسوم رقم ۴۰۰ میلیارد پوندی می‌رسد.

کانیشکا نارایان (Kanishka Narayan)، وزیر هوش مصنوعی بریتانیا، در پاسخ به سؤالی در پارلمان این کشور توضیح داد که پذیرش هوش مصنوعی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های داده می‌تواند بین ۵۵ تا ۱۴۰ میلیارد پوند تا سال ۲۰۳۰ میلادی به اقتصاد بریتانیا ارزش بیفزاید که رقم میانگین و مبنای آن حدود ۱۲۰ میلیارد پوند برآورد می‌شود. با این حال او تأکید کرد که حتی همین «ارزیابی جدیدتر» نیز تخمینی همراه با «ابهام و عدم قطعیت بسیار بالا» است.

نارایان اعلام کرد رقم ۴۰۰ میلیارد پوند «از گزارشی عمومی در سال ۲۰۲۳ میلادی برگرفته شده بود که شرکت گوگل سفارش آن را داده و توسط شرکت مشاوره بریتانیایی Public First (که اکنون با نام PF Global شناخته می‌شود) تهیه شده بود».

جاناتان دوپونت (Jonathan Dupont)، مدیر بخش اقتصاد شرکت PF Global، در پاسخ به پرسش‌هایی درباره چرایی اختلاف فاحش میان این دو رقم گفت این شکاف تا حدی به‌سرعت پایین دولت در بهکارگیری هوش مصنوعی بازمیگردد: «هوش مصنوعی فناوری بسیار پرشتابی است و با کسب شناخت و داده‌های بیشتر، ناچاریم فرضیات نهفته در مدلسازی‌هایمان را بازنگری کنیم. در مقایسه با مدل قبلی ما، اعدادی که دولت اکنون به کار می‌برد، بر پایه سرعت پذیرش بسیار کندتری نسبت به چیزی تنظیم شده که در مدل سال ۲۰۲۳ میلادی ممکن به نظر میرسید».

وزارتخانه‌ها و نهادهای دولتی بریتانیا نزدیک به دو سال و در دوره فعالیت دو دولت مختلف، از همین رقم ۴۰۰ میلیارد پوندی گزارش گوگل استفاده میکردند. وزرا دست‌کم از نوامبر سال ۲۰۲۵ میلادی برآورد واقعی و پایین‌تر را در اختیار داشتند، اما سازمان دولتی Skills England که مسئول آموزش مهارت‌ها و دوره‌های کارآموزی است، حتی چهار ماه پس از آن نیز کماکان آمار قدیمی و نجومی پیشین را منتشر میکرد.

پاسخ پارلمانی نارایان نخستین شواهد رسمی ثبتشده به‌شمار می‌رود که نشان می‌دهد دولت این دو رقم را در کنار یکدیگر قرار داده و صراحتاً به سفارشی بودن گزارش توسط گوگل اذعان کرده است. البته در این پاسخ پارلمانی، رقم ۴۰۰ میلیارد پوندی رسماً پس گرفته نشد و از اشتباه بودن قطعی آن صحبتی به میان نیامد.

دیم چی اونورا (Dame Chi Onwurah)، نماینده حزب کارگر و رئیس کمیته علم، نوآوری و فناوری در مجلس عوام، در این خصوص خاطرنشان کرد: «ترویج پتانسیل‌های فناوری‌هایی چون هوش مصنوعی برای بهبود خدمات عمومی از سوی دولت اقدامی درست است؛ اما این گزارش‌ها نشاندهنده یکی از موانع اصلی تحول دیجیتال در خدمات عمومی است که کمیته ما شناسایی کرده است: بزرگنمایی و هیاهوی کاذب».

او افزود: «پروژه‌های اقتصادی ناگزیر بر پایه حدسیات و فرضیات بنا می‌شوند، اما غلو در منافع یک فناوری این ریسک را دارد که ضرورت ایجاد تغییر را تضعیف کند. دولت باید درباره دستاوردهای واقعی فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی کاملاً واقعبین باشد و صرفهجویی‌های مالی احتمالی را با شفافیت کامل به مردم اعلام نماید».

شرکت PF Global بر لزوم پذیرش هوش مصنوعی از سطوح مدیریتی بالا و ادغام آن در فرایندهای کاری دستگاه‌های اجرایی به‌عنوان راهکارهایی برای تسریع بهرهبرداری تأکید کرد: «دیدگاه کلی ما نسبت به پتانسیل نهایی فناوری تغییر نکرده است، اما با توجه به روند کندتر پذیرش آن در عمل، برآورد میانگین ما از دستاوردهایی که احتمالاً تا سال ۲۰۳۰ محقق خواهد شد بسیار به ارقام اعلامی دولت نزدیک‌تر است و پیش‌بینی می‌کنیم شتاب رشد اقتصادی در سال‌های پس از آن افزایش یابد».

لرد هولمز از ریچموند (Lord Holmes of Richmond)، عضو مجلس اعیان بریتانیا از حزب محافظهکار که در ژانویه ۲۰۲۵ میلادی درباره خاستگاه این ادعای ۴۰۰ میلیارد پوندی از وزرا سؤال کرده بود اما پاسخی نگرفت، اظهار داشت: «بسیار مایه تأسف است عددی که بارها توسط دولت و بهتبع آن توسط بسیاری از سازمان‌های دیگر مورد استفاده قرار گرفت، اکنون با تغییری چشمگیر اصلاح شده است. بهتر بود دولت این موضوع را بسیار زودتر و با صراحت بیشتری شفاف‌سازی میکرد».

او در ادامه افزود: «دسترسی به داده‌های قابل اتکا حیاتی است، چراکه میلیاردها پوند از بودجه عمومی و نحوه تخصیص آن توسط دولت مستقیماً به همین آمار و ارقام بستگی دارد».

اختلافنظر پیرامون این دو رقم، یعنی ۱۲۰ میلیارد پوند و ۴۰۰ میلیارد پوند، بخشی از مناقش‌های گستردهتر بر سر مرز میان حمایت‌های منطقی دولت از فناوری و تبلیغات و هیاهوی مبالغهآمیز است. پیتر کایل (Peter Kyle)، وزیر پیشین فناوری، نیز در تبلیغ مزیت‌های هوش مصنوعی پیوسته به عدد ۴۰۰ میلیارد پوند استناد میکرد، در حالی که بسیاری از نمایندگان پارلمان خارج از ساختار دولت، پرسش‌های جدی و هشدارهایی را درباره پیامدهای این فناوری مطرح کرده بودند.

سومدا دشموک (Sumedha Deshmukh)، از مؤسسه تحقیقاتی Ada Lovelace، در این زمینه گفت: «تعدیل برآوردهای دولت پیرامون میزان ارزشافزوده هوش مصنوعی برای اقتصاد اقدامی پسندیده است، اما جای نگرانی دارد که این اصلاحیه پس از دو سال استناد مداوم وزرا به تحقیقی منتشر می‌شود که هزینه مالی آن را گوگل تأمین کرده بود. این موضوع نمایانگر یک الگوی رفتاری فراگیرتر است؛ آمارهایی که درباره هوش مصنوعی دقیق و موثق به نظر می‌رسند، اغلب آمیخته با فرضیات خاص و منافع تجاری هستند و معمولاً خود شرکت‌ها و غول‌های این صنعت حامی مالی پژوهش‌ها بوده و به نتایج آنها جهت می‌دهند».

او تأکید کرد: «دولت پیش از آنکه سیاستگذاری‌های کلان خود را بر پایه چنین اعدادی استوار کند، باید صحت آنها را بسنجد، از پژوهش‌های مستقل حمایت مالی به عمل آورد و محقق شدن دستاوردهای وعدهدادهشده را ارزیابی کند. دولت پیش از استفاده از هرگونه رقمی درباره بهرهوری یا منافع اقتصادی هوش مصنوعی، باید کار را با پرسیدن این پرسش‌های ساده آغاز نماید: این رقم از کجا آمده است، بر چه فرضیاتی استوار است و چه کسی واقعاً از مطرح شدن آن نفع می‌برد؟»

دفتر کابینه بریتانیا، نهاد مسئول سیاست‌های هوش مصنوعی در بدنه دولت، و شرکت گوگل برای ارائه توضیحات در این خصوص در جریان قرار گرفتند اما واکنشی نشان ندادند.

شرکت PF Global اعلام کرده است که همکاری آن با گوگل همچنان ادامه دارد، اما تمامی پژوهش‌ها به‌صورت کاملاً مستقل انجام شده و قضاوت‌ها و فرضیات مطرحشده کاملاً متعلق به خود این مجموعه مشاوره است.