تحول ارتش بریتانیا با هوش مصنوعی و تسلیحات خودران؛ بازتعریف دکترین جنگ‌های مدرن

ارتش بریتانیا در حال ورود به دورانی نوین است؛ دورانی که در آن سربازان بیش از هر زمان دیگری در کنار پهپادها، ربات‌ها و سامانه‌های مجهز به هوش مصنوعی به نبرد خواهند پرداخت.

رویداد دو سالانه تجهیزات دفاعی DVD (Defence Vehicles Dynamics) 2026 به میزبانی وزارت دفاع بریتانیا، محلی برای گردهمایی ارتش و شرکت‌های توسعه‌دهنده تجهیزات نسل آینده بود. دستاوردهای به‌نمایش‌درآمده در این رویداد، چشم‌اندازی شگفت‌انگیز از دوران گذار جنگ‌افزارهای سنتی به فناوری‌های مدرن را به تصویر کشید.

در این میدان، خودروهای زمینی خودران وظیفه جابه‌جایی تدارکات را بر عهده داشتند، پهپادها عملیات شناسایی را پوشش می‌دادند، هوش مصنوعی به فرماندهان در تصمیم‌گیری‌های لحظه‌ای یاری می‌رساند، جهان‌های مجازی برای آموزش سربازان به کار گرفته شده بودند و سامانه‌های پدافند ضدپهپاد به نمایش درآمدند.

پیام اصلی این نمایشگاه کاملاً روشن بود: فناوری در حال بازتعریف مفهوم قدرت نظامی است و بسیاری از درس‌های محرک این دگرگونی، مستقیماً از میدان جنگ اوکراین ریشه می‌گیرند.

مدل نوین ۲۰:۴۰:۴۰ ارتش بریتانیا

این تحول در چارچوب کلان مدل در حال ظهور «۲۰:۴۰:۴۰» ارتش بریتانیا شکل گرفته که در بازنگری راهبردی دفاعی این کشور پیشنهاد شده است. بر اساس این طرح، نیروی نظامی آینده از حدود ۲۰ درصد تجهیزات سرنشین‌دار سنتی تشکیل خواهد شد که توسط ۴۰ درصد سامانه‌های خودران با قابلیت استفاده مجدد و مجهز به هوش مصنوعی (برای ماموریت‌های شناسایی، ناوبری، پشتیبانی هدف‌گیری و با سطوح متفاوتی از نظارت انسانی) پشتیبانی می‌شوند. ۴۰ درصد باقی‌مانده نیز به تسلیحات مصرفی مانند موشک‌ها، راکت‌ها و پهپادهای انتحاری یک‌طرفه اختصاص خواهد داشت.

این مدل، نشان‌دهنده یک تغییر بنیادی در تفکر نظامی است.

تولید یک تانک، بالگرد تهاجمی یا خودروی زرهی میلیون‌ها پوند هزینه دارد و به خدمه آموزش‌دیده نیازمند است. این سکوهای گران‌قیمت سرنشین‌دار به مرور به گره‌های فرماندهی برای هدایت شمار فراوانی از ماشین‌های ارزان‌تر در پیرامون خود تبدیل می‌شوند.

لوک پولارد (Luke Pollard)، وزیر دفاع بریتانیا، در جریان این رویداد تاکید کرد که این تغییر دکترین هم‌اکنون مسیر سرمایه‌گذاری ارتش را تغییر داده و اعتبارات مالی گسترده‌ای به پهپادها، سامانه‌های خودران و تسلیحات مناسب برای میدان‌های نبرد مبتنی بر فناوری اختصاص یافته است.

ابعاد این تحول بسیار گسترده است. در برنامه سرمایه‌گذاری دفاعی، رقمی معادل ۲۹۸ میلیارد پوند طی چهار سال (حدود ۳۹۶ میلیارد دلار) در کل بخش دفاعی بریتانیا تخصیص یافته است؛ از جمله بیش از ۵ میلیارد پوند (حدود ۶٫۷ میلیارد دلار) برای پهپادها و سامانه‌های خودران، و نزدیک به ۲ میلیارد پوند (حدود ۲٫۷ میلیارد دلار) برای توسعه یک «شبکه هدف‌گیری دیجیتال» متکی بر هوش مصنوعی و نرم‌افزار.

پهپادها؛ ستون فقرات نبردهای نوین

پهپادها مهم‌ترین دستاورد و کانون تمرکز این تغییرات به شمار می‌روند.

ارتش بریتانیا در حال به‌کارگیری طیف وسیعی از پرنده‌های بدون سرنشین است؛ از پهپادهای کوچک که اطلاعات شناسایی لحظه‌ای در اختیار سربازان قرار می‌دهند گرفته تا هواگردهای شناسایی بسیار بزرگ‌تر Tekever AR5. ارتش در مرحله نخست سفارش ۶ فروند AR5 را ثبت کرده که این تعداد تا سال ۲۰۲۹ می‌تواند به ۲۴ فروند افزایش یابد. این پرنده قادر است تا ۵۰ کیلوگرم تجهیزات نظارتی و پایشی را حمل کند و بر پایه تجربیات عملیاتی نبرد اوکراین توسعه یافته است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که کار با این پهپادهای نظامی بسیار شهودی شده است. به‌کارگیری و هدایت پهپادها رفته‌رفته از وظیفه‌ای ویژه برای متخصصان محدود، به یک مهارت پایه نظامی برای تمام نیروها تبدیل می‌شود.

در مقیاسی بزرگ‌تر، بالگرد جنگنده Apache نیز به عنوان بخشی از یک تیم متشکل از انسان و ماشین بازطراحی می‌شود. تحت پروژه NYX، پرنده‌های خودران می‌توانند جلوتر از Apache پرواز کنند، اطلاعات شناسایی به دست آورند و بدون به خطر انداختن بالگرد و خلبانان، مأموریت‌ها را به انجام برسانند. چهار شرکت Anduril ،BAE Systems ،Tekever و Thales U.K برای توسعه مفاهیم اولیه این برنامه برگزیده شده‌اند.

موضوع بعدی، استفاده از دسته‌های پهپادی (Swarms) است. آزمایشگاه علوم و فناوری دفاعی بریتانیا، بستر آزمایش دسته‌های پهپادی را پس از بیش از یک دهه پژوهش روی هوش مصنوعی و سیستم‌های خودران در اختیار ارتش قرار داده است و اپراتورهای ارتش بریتانیا آزمایش‌های هشت‌هفته‌ای با دسته‌ای از هشت پهپاد هماهنگ را با موفقیت تکمیل کرده‌اند.

مسیر حرکت فناوری نشان می‌دهد که در آینده، ماشین‌ها با تعداد بسیار بیشتر و به صورت هماهنگ در میدان‌های نبرد عمل خواهند کرد و با سرعتی فراتر از توان مدیریت فردی انسان‌ها، به شرایط متغیر پاسخ می‌دهند.

چالشی به نام پدافند ضدپهپاد

با افزایش چشمگیر شمار پهپادها در آسمان، خنثی‌سازی و مقابله با آن‌ها به همان اندازه حیاتی شده است.

یکی از سامانه‌های معرفی‌شده، Falcon Shield ساخت شرکت Leonardo است. نسخه کانتینری جدید این سامانه، فناوری کنترل و فرماندهی را با سامانه‌های نظارتی دوربرد درون یک کانتینر استاندارد ISO ترکیب کرده که امکان جابه‌جایی هوایی، جاده‌ای یا دریایی را فراهم می‌سازد. معماری باز این سامانه قابلیت اتصال حسگرهای گوناگون به سیستم‌های ضدپهپاد را داراست.

سامانه Falcon Shield قادر است رادار، نظارت الکترونیکی و حسگرهای اپتیکی را با سامانه‌های جنگ الکترونیک یا تسلیحات فیزیکی تجمیع کند. نسخه نظامی بریتانیایی آن با نام Orcus از سال ۲۰۱۸ در خدمت نیروی هوایی سلطنتی (RAF) بوده و در داخل و خارج از کشور مستقر شده است.

فناوری قابل‌توجه دیگر، سلاح لیزری پرقدرت بریتانیا با نام DragonFire است. این سلاح توانایی خود را در سرنگونی پهپادهای پرسرعت به اثبات رسانده و وزارت دفاع هزینه هر شلیک آن را حدود ۱۰ پوند (تقریباً ۱۳ دلار) تخمین می‌زند. بر اساس برنامه‌ریزی‌ها، یک سیستم DragonFire در سال ۲۰۲۷ روی ناوشکن Type 45 نیروی دریایی سلطنتی نصب خواهد شد.

این دستاورد، معادلات اقتصادی حوزه دفاع را دگرگون می‌کند؛ چراکه استفاده از یک موشک چندصد هزار پوندی برای رهگیری و انهدام یک پهپاد ارزان‌قیمت توجیه اقتصادی ندارد، در حالی که سلاح‌های انرژی هدایت‌پذیر معادله هزینه را کاملاً تغییر می‌دهند.

اتصال اجزای میدان نبرد با هوش مصنوعی

هنگامی که تمام این تجهیزات و پلتفرم‌ها شروع به تولید حجم انبوهی از داده می‌کنند، اهمیت هوش مصنوعی دوچندان می‌شود.

برنامه ASGARD ارتش، نمونه بارز این همگرایی است. این برنامه بخشی از سامانه یکپارچه هدف‌گیری دیجیتال به حساب می‌آید که هدف آن پیوند زدن سامانه‌های شناسایی میدان نبرد به فرآیند تصمیم‌گیری و تسلیحات است تا نیروهای نظامی بتوانند اهداف را سریع‌تر شناسایی کرده و مورد اصابت قرار دهند. این سیستم آزمون‌های اولیه خود را با استقرار نیروهای بریتانیایی در جناح شرقی NATO با موفقیت پشت سر گذاشته است.

با این حال، یک چالش اساسی اخلاقی و انسانی همچنان پابرجاست.

متخصصان حوزه تسلیحات خودران و کهنه‌سربازان همواره بر ضرورت حضور فعال و مستقیم انسان در تصمیم‌گیری برای شلیک مرگبار تاکید دارند.

موضع بریتانیا شفاف است: مسئولیت تصمیم‌های مرگبار همواره باید بر دوش انسان باشد، نه ماشین. چالش کلیدی پیش‌رو حفظ این اصل هم‌زمان با افزایش سرعت عمل و توانمندی سامانه‌های خودران است؛ زیرا نبردهای مدرن مانند انهدام قایق بدون سرنشین توسط شهپاد اوکراینی در نخستین نبرد مستقیم دو شناور رباتیک، نشان داد که نبردهای آینده با چه شتاب سرسام‌آوری در جریان خواهند بود.

آموزش سربازان در دنیاهای دیجیتال

تحول فناوری شیوه آموزش نیروهای نظامی را نیز دستخوش تغییر اساسی کرده است.

در رویداد DVD، سامانه‌های واقعیت مجازی توسعه‌یافته برای آموزش گروهی نیروها به نمایش درآمد که در آن سربازان با قرار دادن هدست بر روی سر، حرکت کاروان نظامی درون دوقلوی دیجیتال شهر ریگا را تمرین می‌کردند و با حملات شبیه‌سازی‌شده به خودروها مواجه می‌شدند.

این محیط شبیه‌سازی علاوه بر واقع‌گرایی فوق‌العاده، در مقیاس‌های بسیار بزرگ‌تر نیز قابل ارزیابی است و به فرماندهان اجازه می‌دهد پیامد رویدادها را بر زیرساخت‌های شهری و جابه‌جایی غیرنظامیان مشاهده کنند.

وزارت دفاع بریتانیا قراردادی ۱۵ ساله به ارزش ۲ میلیارد پوند (حدود ۲٫۷ میلیارد دلار) برای این زیرساخت آموزشی امضا کرده است که بر اساس آن سالانه تا ۶۰ هزار سرباز با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، تحلیل داده و محیط‌های مجازی آموزش خواهند دید. این پروژه همچنین از حدود ۴۰۰ فرصت شغلی در بریتانیا، به ویژه در مهندسی نرم‌افزار و هوش مصنوعی، پشتیبانی می‌کند.

این روند نشان می‌دهد مهارت‌های مورد نیاز سربازان آینده به شکل فزاینده‌ای با مهارت‌های فعالان شرکت‌های فناوری هم‌پوشانی دارد. هدایت پهپادها با کنترلرهای مشابه دسته‌های بازی‌های ویدیویی، درک کارکرد ماشین‌های خودران و تحلیل داده‌ها به بخشی عادی از وظایف نظامی بدل خواهد شد.

خودروهای رباتیک روی زمین

هم‌راستا با نبردهای هوایی، ادوات زمینی بدون سرنشین (UGV) نیز در حال تحول هستند.

این خودروهای رباتیک می‌توانند بدون به خطر انداختن جان نیروها، مهمات و تجهیزات را به مناطق پرخطر برسانند یا در تخلیه مجروحان نقش‌آفرینی کنند. برخی از این ادوات از راه دور کنترل می‌شوند و برخی دیگر از سطوح پیشرفته‌ای از خودگردانی بهره می‌برند.

شرکت ARX Robotics تولید خودروهای زمینی GEREON را در بریتانیا آغاز کرده است. این اقدام به دنبال سفارش اولیه ارتش بریتانیا در قالب برنامه Task Force RAPSTONE صورت گرفت؛ برنامه‌ای که برای آزمایش و استقرار سریع فناوری‌های نظامی نوین راه‌اندازی شده است. این شرکت اعلام کرده که قصد دارد ۴۵ میلیون پوند (حدود ۶۰ میلیون دلار) برای ایجاد خطوط تولید در بریتانیا سرمایه‌گذاری کند تا ظرفیت ساخت ۱۸۰۰ خودروی رباتیک در سال با اشتغال‌زایی مستقیم ۹۰ نیروی متخصص فراهم شود.

پیوند میان نوسازی ارتش و راهبرد صنعتی در سرتاسر این برنامه‌ها مشهود است. دولت بریتانیا برآورد می‌کند که برنامه سرمایه‌گذاری دفاعی این کشور می‌تواند تا پایان دهه جاری نزدیک به ۶۰ هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم در صنایعی چون رباتیک، نرم‌افزار، هوش مصنوعی و تولید پیشرفته ایجاد کند.

میدان نبرد؛ زیست‌بومی فناورانه

مهم‌ترین نتیجه‌گیری از تحولات جاری این است که آینده نبردها را نمی‌توان صرفاً با نگاه به تجهیزات و جنگ‌افزارهای منفرد درک کرد.

دگرگونی بنیادین حاصل همگرایی و اتصال این اجزا به یکدیگر است:

یک پهپاد هدف را شناسایی می‌کند، هوش مصنوعی داده‌های تصویری آن را تحلیل و ارزیابی می‌نماید، یک شبکه دیجیتال داده‌ها را به فرمانده منتقل می‌کند، سامانه خودران دیگری وضعیت را بررسی دقیق‌تر می‌کند، در نهایت فرمانده انسانی تصمیم نهایی را می‌گیرد و جنگ‌افزار یا سکوی عملیاتی مناسب وارد عمل می‌شود.

این رویکرد، توانمندی ارتش‌های نوین را در کنار قدرت آتش سنتی، به شدت به نرم‌افزار، داده‌ها و توانمندی یکپارچه‌سازی متکی می‌سازد. همچنین سرعت نوآوری را به عاملی سرنوشت‌ساز تبدیل کرده است؛ چراکه تجربیات نبردهای کنونی نشان داده‌اند یک نوآوری فناورانه موفق می‌تواند به سرعت کپی‌برداری یا با سامانه‌های پدافندی خنثی شود.

در این میدان نوین، هرچند نیروهای انسانی همچنان در جایگاه محوری تصمیم‌گیری باقی می‌مانند، اما تعامل آن‌ها با ماشین‌ها دگرگون شده است و موفق‌ترین ارتش‌ها آن‌هایی خواهند بود که بتوانند قضاوت انسانی را با سامانه‌های خودران، هوش مصنوعی و چرخه سریع نوآوری فناورانه تلفیق کنند.