سرمایه‌گذاری ۵.۲۵ میلیارد دلاری آمریکا در شبکه برق به هوای هوش مصنوعی؛ تاوان قبض‌ها پای مردم؟

• وزارت انرژی آمریکا قصد دارد ۱.۹ میلیارد دلار کمک‌هزینه بلاعوض را به ۳۱ پروژه شبکه برق به ارزش کل ۵.۲۵ میلیارد دلار اختصاص دهد؛ مابقی ۳.۳۵ میلیارد دلار را هم دریافت‌کنندگان این بودجه تأمین خواهند کرد.
• این بودجه در واقع همان منابع برنامه تاب‌آوری و نوآوری شبکه (GRIP) ذیل قانون زیرساخت سال ۲۰۲۱ است که حالا با ظاهری تازه، به جای ساخت نیروگاه‌های جدید، روی تعویض هادی کابل‌ها و فناوری‌های ارتقای کارایی خطوط انتقال متمرکز شده است.
• گرچه تنها در خلاصه سه پروژه مستقیماً به هوش مصنوعی یا دیتاسنترها اشاره شده، اما نیمی از این بودجه کلان در چهار پروژه ایالتی بزرگ جا خوش کرده است؛ پروژه‌هایی ذیل دسته‌ای با عنوان «بارهای مصرفی سنگین جدید» که کد رمز وزارت انرژی برای پاسخ به اشتهای برقی غول‌های هوش مصنوعی است.

دفتر برق وزارت انرژی آمریکا در تاریخ ۲۴ سپتامبر اعلام کرد که قصد دارد در قالب طرحی عریض و طویل به نام «افزایش سرعت برق‌رسانی از طریق تعویض سریع هادی‌ها و ارتقای فناوری‌های پیشرفته انتقال» به تأمین مالی ۳۱ پروژه انتقال برق کمک کند؛ طرحی با اسمی طولانی که خوشبختانه برای راحتی همه، آن را به «SPARK» خلاصه کرده‌اند.

با این حال، رقم ۵.۲۵ میلیارد دلاری که در تیتر خبرها سر و صدا به پا کرده، ارزش مجموع پروژه‌هاست نه پولی که دولت فدرال از جیب بدهد. در حقیقت واشنگتن تنها حدود ۳۶ درصد از کل این صورت‌حساب را متقبل می‌شود.

پرداخت سهم ۱.۹ میلیارد دلاری وزارت انرژی مشروط به تعهد شرکت‌های خدمات عمومی، تعاونی‌ها، نهادهای ایالتی و شرکت‌های منتخب است؛ یعنی همان نهادهایی که باید ۳.۳۵ میلیارد دلار مابقی را روی میز بگذارند.

آیا پای هوش مصنوعی در میان است؟

اطلاعیه رسمی وزارت انرژی بیش‌تر روی جنبه فنی و زیرساختی ماجرا مانور می‌دهد؛ طبق ادعای این وزارتخانه، این طرح باعث نوسازی بیش از ۱۵۰۰ مایل (حدود ۲۴۰۰ کیلومتر) خطوط انتقال، مجهز شدن نزدیک به ۲۱ هزار مایل دیگر به فناوری‌های هوشمند افزایش ظرفیت شبکه، و در نهایت آزاد شدن بیش از ۲۳ گیگاوات ظرفیت برق جدید خواهد شد.

کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، مدعی شده که این سرمایه‌گذاری‌ها «بهره‌وری حداکثری از زیرساخت‌های فعلی» را به همراه دارد؛ هرچند اسناد منتشرشده نشان می‌دهند پروژه‌های فعلی صرفاً در مرحله انتخاب اولیه هستند و هنوز قرارداد نهایی و الزام‌آوری برای پرداخت امضا نشده است.

بر اساس اطلاعات صفحه اختصاصی برنامه SPARK، وزارت انرژی انتظار دارد نهایی شدن این قراردادها را بین اکتبر ۲۰۲۶ تا ژانویه ۲۰۲۷ به سرانجام برساند؛ تازه طبق شرایط مندرج در فراخوان، این وزارتخانه حق دارد در مقاطع ارزیابی، پرداخت بودجه را بازنگری کند یا حتی جلوی آن را بگیرد.

این پول‌ها چندان تازه و دست‌نخورده نیستند و ایده نوسازی هم برای کشوری که بخش اعظم شبکه برق آن ۵۰ تا ۷۵ سال پیش ساخته شده، موضوع غافلگیرکننده‌ای به شمار نمی‌رود. در واقع، ابتکار SPARK سومین دور از برنامه «تاب‌آوری و نوآوری شبکه» (GRIP) است که بودجه‌اش از دل قانون سرمایه‌گذاری زیرساختی و مشاغل مصوب سال ۲۰۲۱ تأمین می‌شود.

واقعیت این است که هجوم ناگهانی دیتاسنترهای عظیم هوش مصنوعی می‌تواند شریان‌های شبکه فرسوده برق را به سرعت مسدود و فلج کند. این وضعیت، رقابت داغ هوش مصنوعی میان آمریکا و چین را از میدانِ صرفاً «قدرت پردازشی و تراشه‌ها» به میدانِ حیاتی «تأمین برق و ظرفیت انتقال انرژی» کشانده است.

اگرچه بیانیه رسمی وزارت انرژی هیچ اشاره مستقیمی به «هوش مصنوعی» یا «دیتاسنتر» نمی‌کند، اما رسانه‌هایی مانند The Register بی‌پرده‌تر به موضوع نگاه کرده و نوشتند: «سازندگان مزارع داده می‌توانند جشن بگیرند!» پیوند میان این دو ماجرا غیرمستقیم اما کاملاً مشهود است؛ کمااینکه وزارت انرژی پیش‌تر چتر کلی طرح «Speed to Power» را در سپتامبر ۲۰۲۵، مشخصاً با هدف «پیروزی در رقابت جهانی هوش مصنوعی» کلید زده بود.

علاوه بر این، در درگاه منابع دیتاسنتر همین وزارتخانه، برنامه SPARK رسماً به عنوان یکی از اقدامات حمایتی شبکه برق معرفی شده و تسهیل فعالیت مراکز داده به عنوان مزیت واجد شرایط بودن پروژه‌ها به حساب آمده است؛ آن هم در شرایطی که تنها ۳ پروژه از مجموع ۳۱ پروژه در خلاصه‌های خود صراحتاً از هوش مصنوعی یا مراکز داده به عنوان ذی‌نفعان مستقیم نام برده‌اند، که ارزش آن‌ها در مجموع حدود ۳۷۱ میلیون دلار (معادل ۷ درصد از کل بودجه) است.

اما پروژه‌های بزرگ‌تر ماجرا را به شکلی نامحسوس‌تر پیش برده‌اند، هرچند شکی در مقصد نهایی این دلارهای نفتی باقی نمی‌گذارند؛ این پروژه‌ها روی ساخت «سیستم‌های انتقالی متمرکزند که توسعه بارهای مصرفی سنگین جدید را تسهیل می‌کنند». این عبارت پرطمطراق در صنعت برق، اصطلاحی پوششی برای دیتاسنترهای غول‌آسا، کارخانجات بزرگ و سایر مصرف‌کنندگان فوق‌سنگین است.

با آزاد شدن بالقوه ۲۳ گیگاوات ظرفیت انتقال در شبکه و تکاپوی بخش‌های دولتی و خصوصی برای افزایش ظرفیت تولید در پاسخ به عطش برق هوش مصنوعی، می‌توان به درستی پیش‌بینی کرد که بهای انرژی رو به افزایش خواهد گذاشت؛ به‌ویژه در روز‌هایی که به دلیل درگیری‌های ادامه‌دار در خاورمیانه، قیمت نفت خام به مرز ۱۰۰ دلار رسیده و هزینه‌های گزاف شرکت‌های خدمات شهری در نهایت روی قبوض برق شهروندان سرشکن می‌شود.

شاید بودجه فدرال اندکی از شدت این ضربه بکاهد، اما در نهایت این مصرف‌کنندگان خرد خانگی و مالیات‌دهندگان هستند که باید تاوان توسعه زیرساختی را بپردازند؛ زیرساختی که غول‌ها و توسعه‌دهندگان دیتاسنتر برای استفاده از آن صف کشیده‌اند، اما به نظر نمی‌رسد تمایلی به پرداخت هزینه‌های ظرفیت عظیمی که در آینده خواهند بلعید، داشته باشند.