هوش مصنوعی معاف از مالیات؟! سناتور وارن به جان مدیران متا، گوگل، آمازون و مایکروسافت افتاد

سناتور الیزابت وارن در حال تشریح مواضع خود درباره سیاست‌های مالیاتی و توسعه زیرساخت‌های فناوری.

دموکرات‌های سنا به دنبال سر درآوردن از این ماجرا هستند که غول‌های فناوری چطور توانسته‌اند برای مخارج سنگین هوش مصنوعی و ساخت دیتاسنترها، از تخفیف‌های مالیاتی کلان استفاده کنند؛ معافیت‌هایی که در لایحه بودجه و کاهش مالیات سال ۲۰۲۵ با چراغ سبز جمهوری‌خواهان و به خواست دونالد ترامپ تصویب شده بود.

سناتور الیزابت وارن رهبری ارسال این نامه‌ها را بر عهده داشته است؛ نامه‌هایی که یکشنبه‌شب به دست مدیران ارشد متا، آمازون، آلفابت (گوگل) و مایکروسافت رسیده و از آن‌ها خواسته شده درباره کسر مالیات‌های مربوط به پروژه‌های هوش مصنوعی، دیتاسنترها و لابی‌های گسترده‌شان قبل از تصویب قانون سال ۲۰۲۵ — که به قانون «لایحه بزرگ و زیبا» معروف شده — شفاف‌سازی کنند.

سناتور تینا اسمیت و سناتور جف مرکلی هم نام خود را پای این نامه‌های اعتراضی اضافه کرده‌اند.

قانون‌گذاران در این نامه‌ها به نکته حساسی دست گذاشته‌اند و نوشته‌اند: «مردم سراسر کشور به شدت نگران تأثیرات هوش مصنوعی روی زندگی‌شان هستند؛ از قبض‌های برق سرسام‌آور گرفته تا خطر از دست رفتن شغل‌ها و حملات سایبری مخرب. اما جمهوری‌خواهان واشنگتن به جای این‌که افسار غول‌های فناوری را بکشند و جلوی این مسابقه دیوانه‌وار استقرار فناوری را بگیرند، دست‌ودلبازانه برای ساخت دیتاسنترها و توسعه هوش مصنوعی یارانه‌های مالیاتی تصویب کرده‌اند.»

سخنگویان این چهار غول فناوری و همچنین کاخ سفید تا این لحظه به درخواست‌ها برای اظهارنظر در این رابطه پاسخی نداده‌اند.

این بازخواست جنجالی درست در شرایطی کلید خورده که واشنگتن بر سر نحوه مدیریت هوش مصنوعی و دیتاسنترها حسابی به چالش خورده است؛ به‌خصوص که با نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای سال ۲۰۲۶، خشم و نارضایتی عمومی از مصرف برق و هزینه‌های این زیرساخت‌ها اوج گرفته است.

دموکرات‌ها که تلاش می‌کنند کنترل مجلس نمایندگان و سنا را دوباره به دست بیاورند — هرچند پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد جمهوری‌خواهان شانس بیشتری برای حفظ سنا دارند — می‌خواهند خودشان را به عنوان حزبی حامی قانون‌گذاری سفت‌وسخت در حوزه هوش مصنوعی نشان دهند.

چهره‌های مطرح دموکرات که نیم‌نگاهی به انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ دارند، مثل گاوین نیوسام فرماندار کالیفرنیا، دست به کار شده و بیانیه‌ها و فرمان‌های اجرایی صادر کرده‌اند. از طرفی نامزدهای دموکرات کنگره، از جمله جیمز تالاریکو در تگزاس و شرود براون در اوهایو، حسابی به رقبای جمهوری‌خواه خود بابت حمایت‌های گذشته‌شان از پروژه‌های دیتاسنتر تاخته‌اند.

در طرف مقابل، جمهوری‌خواهان هم دموکرات‌های سنا را متهم می‌کنند که مانع تصویب سریع طرحی شده‌اند که به ایالت‌ها اجازه می‌دهد برای مهار هزینه‌های قبوض برقِ ناشی از دیتاسنترها چارچوب مشخصی بگذارند. البته سناتور مارتین هاینریش جلوی این لایحه را گرفت، چون معتقد بود به اندازه کافی از مصرف‌کنندگان محافظت نمی‌کند؛ طرحی که با نام «قانون حمایت از پرداخت‌کنندگان تعرفه برق» شناخته می‌شود و ممکن است همین هفته دوباره در صحن سنا مطرح شود.

وارن پیش از این هم بارها خواستار افزایش مالیات بر توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی و مالکان دیتاسنترها شده بود و پیوندهای مالی میان صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی و این مراکز داده را زیر ذره‌بین برده بود.

نامه تازه وارن در پی گزارش‌هایی ارسال شده که نشان می‌دهد درآمد غول‌های فناوری حسابی اوج گرفته، اما مالیاتی که پرداخت می‌کنند به لطف مشوق‌های مالیاتی هوش مصنوعی به شدت سقوط کرده است. بر اساس آمارهای ذکرشده در نامه وارن، پرداختی مالیات شرکت‌ها در سال جاری ۲۵ درصد افت کرده است. حتی دفتر بودجه کنگره (CBO) هم پیش‌بینی کرده بود که درآمدهای مالیاتی دولت فدرال از شرکت‌ها در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۰.۶ درصد افت کند و از ۴۵۲ میلیارد دلار به ۴۰۴ میلیارد دلار برسد.

برای نمونه، شرکت متا در سال ۲۰۲۵ فقط ۲.۸ میلیارد دلار مالیات بر درآمد فدرال پرداخت کرده؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۹.۶ میلیارد دلار بوده، آن هم در شرایطی که سود شرکت در هر دو سال تقریباً یکسان بوده است!

قانون‌گذاران در نامه تند خود به مارک زاکربرگ، مدیرعامل متا، صراحتاً نوشته‌اند: «به نظر می‌رسد این تخفیف مالیاتی عظیم تا حد زیادی ناشی از دست‌ودلبازی پرزیدنت ترامپ و جمهوری‌خواهان برای تأمین یارانه‌های هوش مصنوعی شما بوده است. مخارج سرمایه‌ای شرکت شما که بخش اعظم آن صرف ساخت دیتاسنتر و پروژه‌های هوش مصنوعی شده، سال گذشته به رقم سرسام‌آور ۷۲ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که احتمالاً بخش بزرگی از آن بلافاصله از طریق هدایای مالیاتی قانون سال ۲۰۲۵ کسر شده است.»

بر اساس گزارش مؤسسه تحقیقاتی ABI Research، شرکت‌های آمازون، متا و مایکروسافت از نظر ظرفیت فعال پردازشی، سه غول برتر حوزه دیتاسنتر در آمریکا هستند و بخش ابری گوگل (متعلق به آلفابت) هم در رتبه دهم قرار دارد.

سناتورها با استناد به اسناد ثبت‌شده در کمیسیون بورس و اوراق بهادار (SEC) اشاره کردند که هزینه مالیات فدرال مایکروسافت بین سال‌های مالی ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ بیش از ۱۱ میلیارد دلار کاهش یافته، پرداختی مالیات آمازون نزدیک به ۸ میلیارد دلار ریخته، و هزینه‌های مالیاتی آلفابت هم بیش از ۷ میلیارد دلار در همین مدت آب رفته است.

علاوه بر این‌ها، هر یک از این شرکت‌ها یک میلیون دلار به مراسم تحلیف ترامپ کمک مالی کرده بودند و پیش از تصویب بسته مالیاتی سال ۲۰۲۵، میلیون‌ها دلار خرج لابی در کنگره و نهادهای فدرال کرده بودند.

قانون‌گذاران با طعنه در پایان نامه‌شان خطاب به غول‌های فناوری نوشتند: «شرکت شما پول‌های هنگفتی خرج کرد تا در جمع دوستان پرزیدنت ترامپ باقی بماند، و حالا به نظر می‌رسد دارید میوه آن سرمایه‌گذاری‌ها را می‌چینید!»

سناتورها به تمامی این شرکت‌ها تا ۲۱ مهرماه (۱۲ اکتبر) مهلت داده‌اند تا به این سؤالات و ابهامات پاسخ دهند.